نشریه شماره   208   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری حرم کاظمین (ع)

حرم کاظمين، متعلق است به امام هفتم شيعيان موسي کاظم (ع) و امام نهم امام محمد تقي (ع) معروف به «امام جواد». کاظم و جواد را روي هم رفته کاظمَين و نيز جوادَين مينامند، به همين دليل منطقهاي هم که در آنجا مدفون اند به کاظمين يا کاظميه شهرت دارد که بخشي از شمال بغداد است.

با گذشتن از ورودي اصلي بارگاه و معماري جالب آن چشمها به دو گنبد طلايي در جوار هم و پرچمهاي برافراشته آن، خيره ميشود. مجموعه حرم و رواقها را سه صحن وسيع در بردارد. چهار منارهاي که شاه صفي در گوشههاي صحن ساخت، با مرمتي که توسط آقا محمد قاجار در آينه کاري و کاشي کاري و تجديد طلاهاي منارهها انجام داد جزيي از سابقه معماري حرمين است. مسجد صفوي از ساختههاي شاه اسماعيل صفوي در ميان منارهها قرار دارد.

شباهت تمام و کمال اين زيارتگاه به حرم امام رضا (ع) تو را به وجد ميآورد، نه تنها شيوه معماري و محل قرار گرفتن رواقها و ترکيب بندي رنگها به معماري حرم امام رضا شبيهاست، بلکه رنگ زمينه فرشها و يا عطري که در فضاي آن مشامت را مينوازد و تمام دل خسته ات را در خود ميپيچد، تو را به حرم امام رضا در مشهد ميبرد. گوشهاي از حياط ميايستي به تماشاي دو گنبد و نيايش، صداي زنگ ساعت که بلند ميشود تمام دلت آرام ميگيرد، حرمين داراي دو گنبد طلايي با حاشيهاي آبي رنگ در قسمت مياني گنبد و بدنهاست که هر يک بر روي بقعه يکي از دو امام عليهم السلام قرار گرفتهاست. در واقع بناي کنوني حرمين از معماري دوره صفويه در ادامه ساخته شدنها و ويران شدنهاي بسيار از زمان شهادت تا ساخته شدن آن به شکل بارگاه با يک گنبد در زمان آل بويه و گذراندن دوره خرابيهاي تهاجم هولاکو خان مغول به بغداد در نهايت به شکل بنايي با معماري کنوني با دو گنبد ميباشد.

در بيان عشق معماران ايراني به اهل بيت همين بس که اوج بالندگي هنر معماري ايران در ايوانها و آينه کاريها و کاشي کاريها و معرقهاي جاي جاي حرمين جاري شده و چشم هر بينندهاي را به تحسين وا ميدارد.

تفاوت معماري اين بنا علاوه بر دو گنبدي بودن در مستطيل شکل بودن آن است، ضريح بسيار زيباست و بر چهارگوشه آن اسما الهي نگاشته شدهاست. دورتادور ضريح آينه کاري شده و بقعه زيباي آن با گلدانهايي مزين شده به گل، در طول بارگاه امام موسي کاظم (ع)، قبر مطهر حضرت جواد (ع) قرار دارد.

ضريح خواجه نصرالدين طوسي در مشرق رواق جنوبي حرم واقع شده که بر روي مرمر قطعه شعري که امام زمان در رثاي فوت او سرودهاست به چشم ميخورد؛آرامگاه ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولويه؛ در مشرق رواق جنوبي به همراه قبر شيخ مفيد است.