هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   208   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ايمنی در سيستم برق ساختمان

با توجه به اينكه يكي از موارد اساسي در ساختمانها، شبكه برق است؛ چگونگي طراحي و اجرا و همچنين كيفيت اجزاي به كار گرفته شده در شبكه بسيار حائز اهميت است.

جامعه بشري با سرعتي دور از انتظار در حال دگرگوني، تحول، بازسازي و نوسازي است و پذيرش اين تحولات شرط اصلي حضور در جهان كنوني به شمار ميآيد. از اين رو اثرات جانبي تحولات و تغييرات سريع را نيز بايد پذيرفت. يكي از اين تحولات، گسترش ساخت وسازهاي بلند و به تبع آن مسائل ايمني مربوط به آنهاست. بيتوجهي به مسئله ايمني ميتواند به آتش سوزيهاي مهيب و مشكلات اجتماعي، اقتصادي و بهداشتي ناشي از آن منجر شود. با توجه به رويدادهايي كه در كشورهاي درحال توسعه شكل ميگيرند ميتوان نتيجه گرفت كه در برخي از اين كشورها تا حادثهاي اتفاق نيفتد و تا جان انسان بيگناهي تهديد نشود و سرمايههاي كلان نابود نشوند، به رعايت اصول ايمني توجهي نميشود. حال با توجه به اينكه در كشور خود نيز شاهد بسياري از حوادث ساختماني بودهايم، زمان آن رسيده كه به مسئله ايمني در ساخت وسازها در جامعه توجه جديتري شود و ايمني فقط در كلاه و كفش و دستكش خلاصه نشود.

ايمني يكي از اركان اصلي در حفظ جان و سلامت انسانها، نيروي كار و سرمايههاي ملي و فردي است. رعايت ايمني در ساخت وسازها اكنون در مسيري قرار گرفته كه به تدريج جايگاه خود را پيدا كند و سازمانهاي اصلي و فرعي ايمني در ارگانها و سازمان آتش نشاني ميتواند نقش مؤثري در كاهش تلفات انساني و حوادث احتمالي داشته باشند. البته ضوابط و قوانين مطلوب به تنهايي نميتواند سازمانها و ارگانها را در رسيدن به اهداف خود كمك كند، بلكه مشاركت و همكاري آحاد ملت لازم است تا برنامههاي ايمني با شكست مواجه نشوند.

آنچه در دنياي امروز حائز اهميت است و بودجه هنگفتي از طرف دولتها، شركتها و سازمانهاي گوناگون در سطح جهاني به ويژه كشورهاي پيشرفته براي اين منظور صرف ميشود، دستيابي به بالاترين سطح استاندارد ايمني در مقابل انرژيهاي گوناگون بخصوص انرژي الكتريكي است. به طور مثال كدهاي جهاني NFPA‌، NEC‌، IEC‌، DIN‌، BS و بسياري ديگر از استانداردها، بخش عمدهاي از توصيههاي خود را به ايمني در مقابل انرژي الكتريكي اختصاص دادهاند تا بدين وسيله حوادث ناشي از برق به حداقل ممكن برسد. در اين رابطه تنها كميسيون بينالمللي برق دهها نشريه مختلف در مورد ايمني برق منتشر ميكند كه اين امر گوياي اهميت قضيهاست. از طرف ديگر از بعد معنوي و اخلاقي، زندگي انسانها و حفظ سلامتي آنها از اهم مسائل ميباشد، لذا وظيفه سنگيني بر دوش دست اندركاران و مسئولين طراحي (اجرا و نظارت بر اجراي طراحي) استانداردهاي ايمني ميباشد، اما اين پرسش همواره پيش ميآيد كه در حال حاضر وضعيت استانداردهاي ايمني ازنظر رعايت آن در سطح جامعه چگونهاست.

در حال حاضر قوانين روشن و مشخصي براي رعايت استانداردهاي بينالمللي ايمني برق، جهت بخش اعظمي از جامعه يعني منازل مسكوني و کارخانهها وجود ندارد. البته در اينجا بايد بخش عمدهاي از مجتمعهاي آپارتماني و کارخانهها را كه توسط مهندسين مشاور بر اساس كدهاي بينالمللي طراحي شدهاست از اين بخش مستثني دانست.

راهكارها

اقداماتي كه بايد جهت دستيابي به روش عملي و اجرايي پوشش استانداردهاي ايمني در ابنيه در نظر گرفته شوند عبارتند از:

1. استفاده از پريزهاي با اتصال زمين در كليه ساختمانها اعم از مسكوني، تجاري و اداري اجباري گردد. كنترل اين مورد پس از اجرا به سهولت و بدون صرف هزينه زيادي، قابل پيگيري است.

2. قوانين و مقررات لازم در مورد رعايت ايمني الكتريكي و آتش سوزي و ارائه نقشه تأسيسات الكتريكي براي كليه ساختمانها (مانند نقشههاي معماري و سازه) با امضاي مجاز مهندسين برق و كنترل آن توسط افراد و سازمانهاي ذيصلاح در مرحله صدور پروانه، در طول اجرا و در هنگام صدور گواهي پايان كار وضع شود. لازم به توضيح است كه در اغلب كشورهاي پيشرفته جهان، مفهوم پايان كار فقط كنترل عدول از ميزان زيربناي مجاز و غيره نيست، بلكه ارگانهاي مسئول قبل از بررسي نكات ايمني در ساختمانها، اجازه سكونت (نه فقط گواهي پايان كار) را صادر نمينمايند. توصيه ميشود در ايران نيز بدين صورت عمل شود. رعايت اين موضوع به هيچ وجه غيرممکن نيست.

3. شركتهاي برق منطقهاي و سازمانهاي ذي ربط ايمني، مسئول آزمايش سيستم اتصال زمين كليه ساختمانها و ابنيه قبل از وصل انشعابات برق گردند و تا قبل از دستيابي به شرايط مطلوب از اتصال انشعاب خودداري نمايند.

4. توليد پريزها، دوشاخهها و ساير تجهيزات الكتريكي و حتي واردات آنها به شدت تحت كنترل ارگانهاي مسئول قرار گيرد و جريمههاي سنگين در صورت مشاهده نمونههاي غيراستاندارد از هر كارخانهاي در نظر گرفته شود.

5. توليد تابلوهاي توزيع برق نيز به شدت تحت كنترل ارگانهاي مسئول قرار گيرد و در صورت مشاهده تخلف، اقدامات قانوني جهت متوقف نمودن توليد كارخانه صورت گيرد.

6. لزوم نصب كليدهاي حفاظت در مقابل نشت جريان، توسط ارگانهاي مسئول بررسي شده و استفاده از آنها به ويژه در آپارتمانها، منازل مسكوني، مهدكودكها و کارخانهها اجباري گردد. ذكر اين نكته نيز ضروري است كه در صورت نصب اين كليدها در تابلوهاي توزيع، عملا اجراي صحيح برق رساني و اتصال زمين آن ساختمان و ابنيه كنترل شده و در اين شرايط نيازي به كنترل از طرف شركتهاي برق منطقهاي احساس نميشود.

7. كميتهاي متشكل از كارشناسان ارگانهاي مسئول ايمني (نظير آتش نشاني)، مهندسان و استادان دانشگاهها تشكيل شود و مقررات واحدي تدوين نمايد كه رعايت آن از طرف كليه سازمانها مانند آتش نشاني، شهرداريها، وزارت مسكن و شهرسازي، سازمان برنامه و بودجه، مهندسان مشاور، شركتهاي برق منطقهاي و غيره اجباري و الزامي باشد. به عبارت ديگر مسئولين صدور گواهي پايان كار ملزم به بررسي مطابقت تأسيسات اجراشده با مقررات فوق الذكر و صدور گواهي در صورت رعايت مقررات باشند. طبيعي است كه كميته تشکيل شده ميتواند با استفاده از كدهاي بينالمللي مانند 364- IEC و با توجه به شرايط جوي و آب و هوايي مناطق مختلف ايران و نوع عملكرد ابنيه و ساختمان نسبت به تدوين مقررات عمل نمايد.

8. نسبت به تعويض پريزهاي معمولي با پريزهاي داراي اتصال زمين در ساختمانهاي موجود و سيم كشي براي اتصال به زمين اقدام شود. اين عمل به دليل هزينه پايين آن قابل اجرا و پيگيري است.

9. كليد اتوماتيك كنترل نشت جريان منظور شود. البته اين عمل به دليل حساسيت كليد و وجود نشتيهاي قابل توجه در ساختمانها، مشكلات بسيار دارد؛ چرا كه سيم كشيها اغلب فرسوده هستند و مطابق با اصول استاندارد نيستند. لذا در صورت نصب كليد، جريان برق مرتبا قطع ميشود. به هرحال ميتوان نصب كليد را حداقل در ساختمانهاي عمومي و کارخانهها اجباري نمود؛ حتي اگر به قيمت تعويض كليه سيم كشيها تمام شود.

بايد به استانداردها و موارد ايمني به ويژه ايمني برق اهميت بيشتري داد و آن را کاملا جدي گرفت. اين عمل به مفهوم ارزش قائل شدن عملي و نه كلامي براي وجود انسان و زندگي و سرنوشت اوست. طبيعي است كه با رواج استانداردهاي ايمني برق در سطح عمومي جامعه، فرهنگ استفاده صحيح از ابزار الكتريكي نيز افزايش مييابد. چنين حركتي علاوه بر حفظ زندگي انسانها، از نظر اقتصادي نيز به نفع بودجه عمومي كشور خواهد بود، زيرا از مصرف انرژي اضافي ناشي از نشت جريان و تلفات آن جلوگيري به عمل ميآيد. به علاوه آتش سوزي ساختمانها و وسايل الكتريكي كه عمدتا از ضعف سيستم حفاظتي برق ناشي ميشود به حداقل رسيده و در نتيجه هزينههاي اضافي كمتري به خانوادهها و همين طور كشور تحميل ميشود. ضروري است كه اين امر توسط مسئولين ايمني و ارگانهاي مرتبط با استانداردها جدي گرفته شود و پيگيري گردد.

متأسفانه آمار حريقها و حوادث گوياي اين مطلب است كهدرصد بالايي از حريقها و حوادث، ناشي از سيستم برق غير استاندارد است. لذا دستيابي به استانداردهاي ايمني مناسب در سطح جامعه اجتناب ناپذير مي باشد.