نشریه شماره   208   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

بورس انرژي و آينده پيمانكاران برق

گروه تأسيسات: سه سال پيش بورس انرژي با هدف تعيين قيمت مصرف حاملهاي انرژي در داخل كشور تأسيس شد. با توجه به جايگاهي كه ايران ازنظر انرژي در منطقه و جهان دارد، جاي خالي چنين بورسي از سالها پيش احساس ميشد. تاكنون كشورهاي بدون برخورداري از ذخاير انرژي جهان در تعيين قيمت اين محصولات اساسي بيشترين نقش را داشتهاند. بورس انرژي با مشاركت 20درصد فعالان صنعت برق و نفت، 60درصد نهادهاي مالي و 20درصد عرضه عمومي با سرمايه 200 ميليارد ريالي پذيره نويسي شد. سؤال اينجاست كه بعد از سه سال از افتتاح اين بورس، تا چه حد بخش برق بورس انرژي توانستهاست گره گشاي مشكلات پيمانكاران برق باشد؛ پيمانكاراني كه طلب بالايشان از وزارت نيرو آنها را با مشكلات زيادي مواجه كردهاست.

بورس انرژي هنوز نقش پررنگي ندارد

يكي از كارشناسان بورس انرژي در رابطه با دادوستد برق در بورس انرژي به پيام ساختمان گفت: پيمانكاران برق طرف وزارت نيرو دو دسته هستند؛ يكي توليدكنندگان برق كه بيشترين سهم را در بورس دارند و به تازگي خرده فروشهاي برق نيز به جمع آنها اضافه شده و گروه ديگر مصرف كنندگان بزرگ هستند.

اكبر خوشخو، در مورد گروه دوم يعني مصرف كنندگان برق و به ويژه مصرف کنندگان بزرگ اظهار داشت: الآن حجم كوچكي از برق توليدي (شايد حتي كمتر از 5درصد كل برق توليدي) در بورس انرژي معامله ميشود به همين دليل نميتوان گفت بورس در قيمت گذاري نقش پررنگي دارد و بيشتر همان بازارهاي روزانه قيمت را تعيين ميكند.

اين كارشناس بازار سرمايه با اشاره به اخبار جديد مبني بر ورود خرده فروشها به بازار برق افزود: خرده فروشهاي برق نيز در حجم كوچكي وارد بورس شدند، مثلا يكي از فعالان تاكنون تنها يك مگاوات برق معامله كردهاست. البته در آينده اگر مصرف كنندگان بزرگ (كه همين گروه از بدهكاران بزرگ به وزارت نيرو هستند) وارد اين بازار شوند و با خود نقدينگي وارد كنند شايد اين پول بتواند براي شركتهاي توزيع و برق منطقهاي گره گشا باشد و مطالبات پيمانكاران را پرداخت كنند اما مكانيزم بورس در حال حاضر عملا بر پيمانكاران طرف قرارداد شركتهاي برق تأثيري ندارد.

خوشخو در مورد مكانيزم فروش برق در بورس گفت: تاكنون شركتهاي توزيع برق كه تعدادشان 39 شركت در كشور است، خريدار و نيروگاههاي خصوصي نيز فروشنده بوده و عملا هيچ پيمانكار يا شركت ديگري در بورس برق نبودهاست و شركتهاي خرده فروش نيز سهم قابل توجهي نداشتهاند.

وي ادامه داد: فروشندگان بزرگ نيز توانستهاند قسمتي از نقدينگي را از راه بورس برق جذب كنند اما نسبت به مطالباتي كه دارند، بسيار اندك بودهاست. در سال اول معاملات برق سالانه حدود 10 ميليارد تومان بود که تا اواسط سال قبل به ماهانه 45 ميليارد تومان رسيد و در حال حاضر نيز اين رقم تغيير چنداني نداشتهاست. اين رقم براي بازاري كه 10 تا 15 نيروگاه فروشنده دارد عدد ناچيزي است و تنها سهم ناچيزي از مخارج روزانه و جاري آنها را پوشش ميدهد.

اين کارشناس بورس انرژي با اشاره به اينكه دريافت پول در بورس انرژي تضمين شدهاست، گفت: قبل از معامله دارايي خريدار چك شده و اين مبلغ از حساب منجمد ميشود و بعد از معامله اين پول انتقال مييابد اما ازآنجاکه براي بورس انرژي ظرفيت محدودي وجود دارد كه توسط مديريت شبكه و بورس بر اساس ميزان پولي كه وجود دارد، تعيين ميشود، به گونهاي برنامهريزي ميشود كه همه نيروگاهها بتوانند به نسبت اين پول را جذب كنند. بنابراين براي هرکدام از نيروگاهها بر اساس ظرفيت اسمي، ميزاني مشخص ميشود كه بيش از آن نميشود معامله كرد.

خوشخو در مورد آينده بورس انرژي نيز گفت: اين بورس از روي مدلهاي پيشرفتهاي همچون بورس Nord Pool الگوبرداري شده و براي تأسيس آن مطالعات اوليه خوبي صورت گرفتهاست. همچنين اين قابليت وجود دارد که ابزارهاي زيادي روي آن طراحي شود و بسياري از خدماتي كه الآن در شبكه انجام ميشود ميتواند در سيستم آزادي مانند بورس انجام گيرد. ضمن اينکه مصرف كنندگان ميتوانند مستقيما برق مورد نياز را از بورس بخرند يا حتي بازرگانان برق نيز ميتوانند با سرمايهگذاري در بخشهاي مختلف در اين بازار مشاركت كنند. يا اينكه برخي واحدها طرحهاي توسعهاي و افزايش ظرفيت دارند که از اين طريق ظرفيتهاي موردنياز خود را به صورت گواهي ظرفيت اينجا پيش خريد كنند و با منابعي كه جذب ميكنند طرحها را تكميل مينمايند.

وي ادامه داد: فرصتهاي سرمايهگذاري و ابزارهاي مالي متعدد از ظرفيتهاي اين بورس است اما لازمه آن اين است كه هماهنگيهاي لازم بين مديريت شبكه و وزارت نيرو انجام شود كه زيرساختها نيز فراهم شود.

اين کارشناس در پاسخ به سؤالي در مورد امكان تعيين قيمت برق براي مشتركان عمومي گفت: اين يك سناريوي بسيار خوشبينانهاست كه بورس برق بتواند براي مصرف كنندگان عمومي و خانگي قيمت تعيين كند زيرا زيرساختهاي متعددي را ميطلبد. مگر از طريق شركتهاي خرده فروش كه در كنار مديريت شبكه حضور داشته باشند و شركتهاي دولتي که سرويس لازم براي انتقال و توزيع را انجام دهند. به اين ترتيب مانند رقيبي براي مديريت شبكه عمل كند، حتي در مناطقي اين كار انجام گرفته و خرده فروشي برق منطقهاي را تأمين كردهاست. شايد اين كار براي 2 تا 3 سال آينده امکان پذير باشد اما اينكه به صورت عمومي، برق از مجراي بورس تأمين و قيمت گذاري شود به نظر بسيار خوشبينانهاست.

هزار مگاوات سهم روزانه بورس برق

يكي ديگر از كارشناسان بورس برق با اشاره به اينکه بين دادوستد روزانه برق كه معمول خريداران برق بوده و دادوستد در بورس تفاوت زيادي وجود ندارد، اظهار داشت: پيمانکاران و توليدكنندگان برق كه تاكنون طرف قرارداد وزارت نيرو بودهاند ميتوانند به بورس وارد شوند. در اينجا مبحث قيمت هم اثرگذار است؛ مثلا همانگونه كه بورس اين مزيت را دارد كه در عرض 3 روز پول خود را نقد ميگيرند اما قيمتها نسبت به آن بازار 10 تا 20درصد پايينتر است.

وهاب حيدري افزود: روزانه 50 تا 60 هزار مگاوات مصرف برق كشور است که شايد هزار مگاوات آن در بورس دادوستد شود. البته روال قيمت گذاري هم بر اساس منطق بورس است يعني عرضه و تقاضا قيمت را تعيين ميكند و مبناي خريد نيز در حال حاضر روزانهاست.

وي در مورد استقبال نيروگاهها خصوصي از بورس انرژي گفت: با توجه به اينكه تنها 15 نيروگاه وارد بورس شده و سقف معاملات در نظر گرفته شده نزديك 45 تا 50 ميليارد تومان و به صورت ثابت است، اين دو عامل يعني؛ سقف معاملات و پايين بودن قيمتها نسبت به بازارهاي روزانه باعث شده كه استقبال بالايي از بورس انرژي صورت نگيرد اما آنهايي كه مايل هستند در هر شرايطي تأمين نقدينگي كنند آمدهاند و دارند كار ميكنند.

حيدري با اشاره به اينکه نيروگاههاي كوچك معمولا در تحويل برق خود دچار مشكل ميشوند و اين نيروگاههاي بزرگ هستند كه توليد بالايي داشته و حجم زيادي نقدينگي از وزارت نيرو طلبكارند، در خصوص بورس برق خاطرنشان کرد: نميتوانيم بگوييم رشدي نداشتهايم اما اين رشد به گونهاي نبودهاست كه سهمي از بازار برق را به خود اختصاص دهد.