نشریه شماره   160   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آرامگاه شيخ امين الدين

آرزو افشارزاده

امين‌الدين‌ محمد بن‌ على‌ بن‌ مسعود بليانى‌ از عارفان سده‌ هشتم ق و استاد خواجوي كرماني (689ـ753 ق) در تصوف است. حافظ شيرازي كه هم عصر او بوده است، در مدحش چنين مي‌سرايد:

به عهد سلطنت شاه شیخ ابواسحاق/ به پنج شخص عجب ملك فارس بود آباد

دگر بقیه‎ی ابدال، شیخ امین‎الدین /كه یمن همّت او كارهای بسته گشاد

از نظر کاربرد مفاهيم و سبك غزل‌سرایی تأثیر به سزاي او بر خواجوي كرماني و نيز حافظ شيرازي كاملاً آشكار است و به گونه‌ای مي‌توان او را بنیان‌گذار شخصیت‌های مرموز موجود در شعر عرفاني حافظ دانست.

شرح سازه

اين سازه‌ آرامگاهي در شمال شهر كازرون، استان فارس، و در كنار بهشت‌زهرای اين شهر واقع شده است و در نزد عوام به بقعه‌ شيخ امين الدين معروف است. ديدگاه بيشتر عوام نسبت به آن زيارتگاهي همانند زیارتگاه‌های متبركه شيعه است و از صوفي بودن شخصيت مدفون در آن بی‌اطلاع هستند. سازه به صورت مستطيلي و بدون گنبد در فضايي باز و در كنار کوه‌های اطراف شهر قرار گرفته است. پيكربندي اصلي سازه از سنگ‌های قطور تراشيده شده و به سبك بناهاي ساساني است كه از نظر تاريخي در اين خطّه، از جمله شهر بيشاپور، رواج داشته است. با اينكه شكل سازه ساساني به نظر مي‌رسد ولي مقرنسي اسلامي بر در ورودي آن نمايان است. این نکته هم از نظر معماري و هم در مباحث زیبایی‌شناسی هنر معماري اسلامي- ايراني از آن جهت كه تداوم هنر معماري ساساني به هنر معماري اسلامي و تلفيق آن دو را نشان مي‌دهد، داراي اهميت است. آرامگاه امين الدين به سبك زرتشتي است. گفته‌شده كه شيخ امين الدين در خانقاه خود درگذشته و در همانجا دفن شده است از اين رو مي‌توان اين مكان را به عنوان پلان يك خانقاه سده‌ هشتم نيز مورد بررسي قرارداد، هرچند كه از همه‌ خانقاه‌ها و آرامگاه‌هاي نظير خود در اين دوره بسيار متفاوت است و فضاهاي ويژه‌ يك خانقاه از جمله صفه ؛ نمازخانه ، محل سماع و محراب كه خاص آن دوران است، در آن به چشم نمي‌خورد و بيشتر مي‌توان آن را معبدي ساساني در نظر گرفت. در حياط اين مجموعه يك حوض سنگي هشت‌ضلعی كوچك، تقريباً به ابعاد نيم متر در نيم متر كه كف آن با کاشی‌کاری بسيار زيبايي به نقش طاووس با پرهاي افشان به رنگ غالب قهوه‌اي و نيز رنگ‏هاي سبز و قرمز تزیین‌شده، وجود دارد كه البته قدمت آن مشخص نيست ولي نشاني از آرامگاه‌هاي هشت‌ضلعی صوفيانه است و رنگ‌بندی آن نيز در نوع خود كاملاً متفاوت است. کاشی‌کاری ورودي نيز به رنگ قهوه‌اي و شش ضلعي است.