هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   207   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سندرم ساختمان بيمار

گروه تأسيسات: يكي از پيشنهادهاي سازمان هواشناسي در روزهاي آلوده سال اين است كه كودكان خردسال و افراد كهنسال از خانه خارج نشوند، اما برخي از خانهها هستند كه نه تنها در اين روزها بلكه در روزهاي عادي نيز وضعيت مناسبي ازنظر ميزان ذرات معلق در هوا و ديگر آلودگيها ندارند.

 مصالح بهکاررفته در ساخت ساختمانها، برخي از انواع عايقها، و تجهيزات گرمايشي و سرمايشي آلودهكننده جزو مهمترين دلايل آلودگي در منازل است. تراكم ساختمانها در شهرهاي بزرگ و همچنين ميزان بالاي ساختوساز در تمام محلات شهرها نيز بر سهم آلودگي داخل خانهها افزوده است. اين موضوع وقتي اهميت بيشتري مييابد كه بدانيم 80 تا 90 درصد اوقات ما در داخل ساختمانها (اداري يا مسكوني) ميگذرد. بخصوص اگر بدانيم بيماريهايي مانند آسم، سردرد، تنگي نفس، تحريك غشاي مخاطي، آلرژي و غيره و برخي ديگر از نشانههاي كلينيكي ديگر از پديدهاي  به نام سندرم ساختمان بيمار به وجود ميآيد.

آلايندههاي داخل ساختمان

برخلاف هواي بيرون ساختمان كه در بيشتر روزهاي سال در گردش است هواي داخل ساختمانها راكد و ايستاست. امروزه نسبت به گذشته از مواد شيميايي بيشتري براي عايقبندي ساختمانها استفاده ميشود و حجم هواي ورودي براي تأمين هواي مطبوع به دلايل اقتصادي و بحران انرژي کاهشيافته است. علاوه بر اين عوامل، تراكم آپارتمانهاي كوچك در كنار هم بر ميزان عوامل آلودهكننده داخل ساختمان افزوده است. در بين منابع آلاينده داخل ساختمان ميتوان سنگ و بتن، روكشها و مواد چوبي، عايقبندي، مواد شيميايي ضد حريق و تعويق حريق، رنگ، تأسيسات و تجهيزات تأسيساتي، سيستمهاي گرمايش و آشپزخانهها را مثال زد. جز اين دستگاههاي تهويه و فعاليتهاي انساني مانند استعمال دخانيات، تميزكاري و كارهاي هنري نيز برحسب نوع كار به ميزان آلودگي داخل خانه به ميزان بالايي ميافزايد. در اثر اين منابع  آلاينده تركيبات آلي، پشمشيشه، آزبست، ميكروارگانيسمها، الياف، مونواكسيدكربن، دياکسيد کربن، اكسيدهاي نيتروژن و ذرات معلق وارد محيط ساختمان ميشوند. البته بهجز اين مواد شيميايي و فعاليتهاي فيزيكي، سندرم ساختمانهاي بيمار تحت تأثير فاكتورهاي ديگري مانند گرما، سروصدا و روشنايي و همچنين فاكتورهاي رواني نيز هستند.

اقدامات كنترلي در ساخت

بر اساس تجربه، بيشترين مشكلات مربوط به آلودگي محيط داخلي مرتبط با اشتباه طراحي و ساخت ساختمان است و فاكتورهاي انتخاب محل، طرح معماري، انتخاب مواد و مصالح ساختماني و سيستمهاي تهويه و هواسازها در محيط داخل در كاهش يا افزايش آلايندگي تأثير دارند.

دوري و نزديكي محل انتخاب برحسب نزديكي و دوري به منابع آلاينده خارجي مانند کارخانهها، وسايل نقليه، تأسيسات الكتريكي نزديك به ساختمان و ذرات هواي ناشي از منابع گوناگون از اهميت برخوردار است. آلودگيهاي خاكي در جوار کارخانهها ميتواند با نفوذ از موانع «نيمهتراوا» وارد ساختمان شود.  بهترين راهكار در اين زمينه استفاده از امكانات پيمايش خاك توسط شركت سازنده است. همچنين اطلاعات مربوط به شرايط جوي و اطلاعات باد نيز رصد شده و نسبت به قرارگيري سازه در جوار مراكز آلودهكننده مانند کارخانهها و بزرگراهها و ساير مراكز تصميمات مقتضي گرفته شود.

در مرحله طراحي و معماري بنا بهجز معيارهايي مانند مقاومت مصالح ميبايد موضوع تحمل رطوبت، جابهجايي هوا، تشعشعات، عوامل شيميايي و بيولوژيك و همچنين بلاياي طبيعي ديدهشده و اقدامات مؤثر كنترلي در وروديها و خروجيهاي ساختمان مدنظر باشد. مانند اينكه وروديها نبايد در جهت جريان غالب باد قرار گيرند. هنگاميکه وروديها در جهت عوامل دودزا و سيستمهاي تهويه نيز در كنار ورودي قرار دارند سيستم تهويه بهگونهاي تنظيم ميشود كه با ايجاد فشار مثبت از ورود دود و آلودگي جلوگيري كند. وظيفه ديگر شركت سازنده زهكشي و نصب مجاري فاضلاب در مناطقي است كه با آلودگي خاك همراه است.

كنترل آلودگي با تهويه مطبوع

تهويه مطبوع در فضاهاي بسته يكي از منابع كنترل آلودگي هواست.  در اين مکانها منابع آلودگي در اثر فعاليتهاي انساني و ساير منابع ميتواند كنترل و يا حتي تشديد شود. روش معمول براي كنترل رقيقسازي و حذف آلودگيها است. البته نكات زيادي در طراحي و جايگذاري اين سيستمها ميبايست رعايت شود كه از آن جمله است: كيفيت هواي بيرون، اقدامات خاص براي آلايندههاي معين با منابع توليد آن و نگهداري پيشگيرانه سيستم تهويه كه بايد در طراحي سيستم تهويه بهمنظور حفظ كيفيت محيط داخل ساختمانها مدنظر قرار گيرد.

 در سالهاي اخير استاندارد مقادير هواي بيرون كه بايد وارد دستگاه تهويه شده و بعد از تصفيه و رسيدن به شرايط مطلوب در داخل به گردش دربيايد افزايشيافته است. عليرغم اين تغيير هنوز مقادير هواي لازم براي كنترل مؤثر آلودگيها كافي به نظر نميرسد، زيرا اين مقادير فقط برحسب تعداد ساکنين تدوينشده و آلودگيهاي ديگر نظير آلودگيهاي ناشي از مواد ساختماني، وسايل و اثاثيه داخل ساختمان و کيفيت هواي ورودي به ساختمان را در نظر نگرفته است. بهجز كيفيت هواي بيرون بايد در سيستمهاي ورود و خروج سيستم تهويه دقت كافي را مبذول داشت تا از ورود دوباره آلودگيها به ساختمان جلوگيري شود.