هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   207   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماران خانه دار می شوند

اينکه بالاخره خود معماران هم قرار است صاحبخانه شوندخبر خوب و مسرت بخشي است. پيگيري ميکنم، ببينم کدام خانه است که  براي اين کار در نظر گرفتهشده است .خانه ازجمله خانههايي است که در سال 1325 توسط معمار مدرن ايران «وارطان آوانسيان» ساختهشده است .وارد خانه ميشوم تا گزارشي از چگونگي معماري آن تهيه کنم  .

معرفي معماري ساختمان

خانه تخت جمشيد يا تفضلي در ضلع  جنوبي خيابان طالقاني و در نزديکي ميدان فلسطين يا کاخ سابق واقعشده است. اين ساختمان بنايي است سه و نيمطبقه که  داراي نمايي سيماني است و دو در ورودي دارد که يکي به خيابان و ديگري از طريق راهرويي سرپوشيده  به حياط جنوبي راه دارد . ورودي اصلي يا ارتفاعي بلند در محدوده مرکزي ساختمان قرارگرفته و نماي شيشهاي ممتد در بالاي پلکان آن  بر موقعيت آن تأکيد دارد. 

 پلکاني ديگر در بخش شرقي ساختمان  ضمن ارتباط با حياط  بخشهاي خدماتي بنا را به يکديگر و  نيز از طريق يک راهرو به ساير راههاي اصلي واقع در  طبقات مرتبط ميسازد. طبقه اول به فضاهاي خصوصي، همچون  اتاقهاي نشيمن  خواب، سرويس و آشپزخانه و ساير فضاهاي جنبي اختصاصيافته است .

 فضاهاي عمومي نيز شامل نشيمن اصلي،ناهارخوري،اتاق مهمان و کار و  فضاهاي  جنبي و خدماتي  وابسته به آنها در طبقه دوم واقعشدهاند .اين دوطبقه به لحاظ تقسيمبندي داخلي  و الگوي اصلي تفکيک فضا  از وضعيتي يکسان برخوردارند . زيرزمين ساختمان به ناهارخوري تابستاني ، حوضخانه و اتاقهاي خدماتي و تأسيساتي اختصاصيافته و از طريق گلخانه به حياط اصلي در جنوب ساختمان راه دارد . در اينجا فضاي سرسرا تبديل به  حوضخانهاي با عملکردي  مشابه فضاي نشيمن شده و حوض کوچکي در آن تعبيهشده و  از طريق گلخانه مشرف به حياط نور ميگيرد .نقش مهم سرسرا بهعنوان فضاي تقسيم و ارتباطي  در کنار تفکيک ميان فضاي اصلي و خدماتي و  نيز همجواري فضاهاي سرويس با اتاقخوابها را ميتوان  از مشخصههاي بنا و  نظم حاکم در فضاهاي داخلي آن به شمار آورد .

يکي از ويژگيهاي بنا در حجم و بدنه خارجي  استفاده از تراس در طبقات  بهخصوص تراس شمالي طبقه دوم است . اين تراس با حرکتي موزون در  دستانداز رو به خيابان  نقشي مهم در حجم اصلي و  نماي شمالي ساختمان ايفا ميکند . تراس جنوبي طبقه اول هم به همين ترتيب ضمن ارتباط با فضاي نشيمن خصوصي  و اتاقخوابهاي اصلي، عنصري مهم در نما  و حجم ساختمان در حياط جنوبي رو به ساختمان است .

در تقسيمات فضاي داخلي  استفاده از تقارن موضوعي در چيدمان عناصر  و اجزا و نيز محوربنديهاي  موضعي  بهخصوص در فضاسازي طبقه دوم داراي اهميت ويژهاي است .بهرهگيري از ستونهاي تزييني در فضاي داخلي  جهت تأکيد بر قرينهسازي در بخشهاي مختلف ساختمان مشهود است .

تزيينات داخلي بنا  از ديگر نکات قابلتوجه است . نقوش روي درها و دستانداز پلکان اصلي گچبري دور سقفها برجستگي بالاي ستونها  در کنار ساخت شومينه در طرحهاي متنوع و همچنين  استفاده از مصالح  گوناگون بهکاررفته در کل عمارت اين ساختمان را به بنايي پر تزيين تبديل کرده است .جزييات دستانداز پلکان اصلي و فرمهاي منحني شکل  در سطوح کاذب و پنجرههاي گرد در نما  و همچنين حرکت ممتد و  منحني شکل دستانداز تراسها اشاره کرد که  عموماً برگرفته از  شيوه «آرت نوو» ميباشند . فقدان تقارن در حجم و نماهاي اصلي و  ترکيب متنوع احجام پر و خالي  و تغيير ارتفاع  لبه بام بهخصوص در نماي  شمالي نيز از خصوصيات مهم ساختمان است . همينطور حجم مرتفع  شيشهاي راهپله و  امتداد پنجره تا گوشه ساختمان و پيشآمدگي سايبانهاي متعدد  بالاي پنجرهها  ضمن تأکيد بر کشيدگي در نماي رو به خيابان  درمجموع سعي وارطان آوانسيان را در ساختن بنايي  به شيوه آرت «دکوو » و «آرت  نوو» نشان ميدهد.

در اين خانه چه خبر است؟

مهندس سيروس مهرانديش؛ عضو هيئتمديره کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران درباره اين خانه به پيام ساختمان گفت: از زمان انتصاب دکتر آخوندي به سمت  وزير راه و شهرسازي، با توجه به ديدگاهشان نسبت به ترويج معماري  و شهرسازي و با انتصاب معماران خوشنام و فعال در عرصه فرهنگي به سمت معاونتهاي خود، دستور خريد يکي از ساختمانهاي قديمي و با ارزش تهران را صادر کردند تا به فعاليتهاي مرتبط با معماري و شهرسازي  اختصاص داده شود. در اين جهت تلاشهايي صورت گرفت تا توانستيم اين خانه را خريداري کنيم.

مهرانديش ادامه داد : وارطان آوانسيان اين ساختمان را  در دهه بيست در سال 1325 براي استفاده خانواده تفضلي ساخت و چون تا همين اواخر خانواده تفضلي در آن ساکن بودهاند هنوز تخريب آنچناني صورت نگرفته  است .

 وي درباره کاربري اين خانه گفت : در اين خانه قرار است بهرهبرداران خصوصي و صاحبنظران و صاحب نامان معماري و شهرسازي جمع شوند تا بتوان با توجه به فضاي بسيار وسيع و حياط خوبي که در اين ساختمان هست از حداکثر امکانات بالقوه اينجا بهرهبرداري کرد .

عضو هيئتمديره کانون مهندسان معمار دانشگاه تهران بيان کرد : به دنبال راهکاري هستيم که در چارچوب فعاليت هيئتامنا، مشابه خانه هنرمندان مکانيزمي اتخاذ شود تا حداکثر فعاليتهاي فرهنگي مرتبط در اينجا انجام شود. در فضاي اينجا قرار است گفتمان شهر انجام گيرد و هدف اين است که غيرازاينکه همگرايي بين معماران به وجود ميآيد نتايج گفتگوهاي معماران در جامعه منتشر شود تا مردم ما با مفاهيم با ارزش معماري و شهرسازي و حقوق خودشان آشنا شوند،تا بتوانند در فضاي شهري مناسبي زندگي کنند و ادامه حيات دهند.

وي در پايان گفت:جاي خالي چنين فعاليتهايي در جامعه ما خالي بود .در کشورهاي ديگر خانههاي تاريخيشان را حفظ ميکنند اما در کشور ما اينگونه نيست. اميدوارم اين حرکت با ارزش سرآغاز حرکت و پيامي به همگرايي شهروندان،مسئولين و هنرمندان باشد تا با ساختمانهايي که از گذشته به ما رسيدهاند مهربانانه رفتار کنيم و زندگي جديدي با توجه به نيازهاي امروزه در آن جاري سازيم .