هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   207   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

میدان آزادی، نماد بین المللی شهر تهران

ميدان و بناي آزادي ( شهياد سابق) يکي از مهمترين ميدان هاي تهران است. اين ميدان مجموعه اي است از ساختمان يادبود، فضاي سبز وسط ميدان، فضاي سبز حاشيه ميدان، مسيرهاي عبور خودرو و عابر پياده. ميدان آزادي ابتدا به عنوان فضاي تشريفاتي و به منظور استقبال از ميهمانان عالي رتبه خارجي طراحي و ساخته شد. ولي به مرور زمان به عنوان نشانه شهر تهران در ذهن هر ايراني و خارجي جاي گرفت.

طرح يادمان ميدان آزادي در يک مسابقه در سال 1346 خورشيدي برگزار شد. طرح پيشنهادي حسين امانت 24 ساله در بين طرح هاي ارائه شده، به عنوان طرح برتر انتخاب شد. طرح داراي ايده ي بسيار نافذ و جذابي بود و از همين رو به عنوان نماد "ايران مدرن"در کشورهاي خارجي در آمد. برخورد مدرن امانت با طرح در عين حال داشتن مفاهيم و هندسه سنتي معماري ايراني عواملي بود که بر اقتدار ايده طرح تاکيد مي کرد.

امانت در اين باره چنين مي گويد: طرح طوري طراحي شده که معطوف به حقيقت، جوهره و عمق فرهنگ ايران است. يعني با توجه به آنچه که در طول تاريخ بر سر ايران رفته و عظمتي که در تاريخ اين کشور هست، ساخته شده. درست است که اين کار در زماني انجام شد که يک وضع سياسي ديگري در ايران حکمفرما بود، اما وقتي من آن را طراحي کردم به تمام دوره هاي تاريخي و به آينده ايران فکر مي کردم، نه به آن وضع سياسي خاص.

بناي يادمان آزادي در واقع از چهار ستون عظيم تشکيل شده که در بالا به هم متصل مي شوند و چهار تاق را تشکيل مي دهند. کليت طرح شامل محوطه وسيع چمن و گل کاري، رستوران، سينما، کتابخانه، دو موزه، سالن آمفي تئاتر باز، آسانسور و طبقات مختلف و پلکان است. در طرح اين يادمان، سبکهاي معماري دوران هاي مختلف تاريخ ايران از جمله هخامنشي، ساساني، صفوي و غيره با ديدگاهي کاملا مدرن تلفيق شده است. به عنوان نمونه تاق پاييني شبيه تاق کسري طراحي شده است. سايت پلان به شکل بيضي با مساحت 78 هزار متر مربع، و با طول 63 متر و ارتفاع بنا از سطح ميدان 45 متر است (5 متر نيز در زيرزمين). بدنه بنا از بتن مسلح ساخته شده است و در پوشش آن مرمر جوشان به کار رفته است.

فضاي سبز ميدان با پوشش گياهي به صورت چهار تپه سر سبز، بر اساس باغ سازي ايراني طراحي شده است. هندسه سايت پلان در چشماندازي که از بالاي برج قابل مشاهده است، بر اساس هندسه و فرم نقوش زير گنبد مسجد شيخ لطف الله و فرم آبنماهاي داخل سايت با الگوبرداري از آبنماهاي باغ فين کاشان طراحي شده است. سطح ميدان در ضلع شرقي توسط گذرگاهي زير زميني به معابر اطراف راه مي يابد. طراحي اين فضا با الهام از معماري سنتي و با توجه به هندسه و تاق بازارهاي ايراني صورت گرفته است.

حسين امانت در توصيف ويژگي هاي اين طرح چنين مينويسد: در هندسه معماري ايران غالبا شکست خطوط راست در پلان هاي ساده و انحراف و تبديل آنها به سطوح شکسته و بالاخره گرايش منحني در ارتفاعات به ترتيبي است که مي توان گنبدها و قوس هاي ايراني را بر آنها استوار کرد. اين شيوه در معماري شهياد آريامهر نيز به کار رفته و تيغه هاي قطري در اينجا با پيچش آر ام و شکستگي هاي خويش تشکيل طاقي با شبکه هاي متقاطع و رسمي سازي هاي ايراني و همچنين استواري گنبد و خلق فضاهاي ايراني را امکان بخشيده است.

با توجه به سابقه کار در معماري قديم ايران و اينکه نظم هندسي اساس استوار شکل هاي ظاهري است، در نماي اصلي آزادي چهار مربع اصلي 21 در 21 متر اساس کار قرار گرفت به طوري که طاق اصلي در مربع مرکزي قرار دارد و امتداد پايه هاي بنا در امتداد قطر دو مربع جانبي در مرکز مربع چهارم استوار شده است. در اندازه هاي مهم بنا اندازه سه متر در افق و ارتفاع تکرار ميشود اين اندازه در استقرار حلقه هاي قطور بتني که داخل نگهدارنده ي پايه هاي چهارگانه بنا مي باشد نيز رعايت شده است. قوس هاي اصلي بنا همه از نوع قوسهاي مخروطي است که معادلات رياضي آنها معين شده است. اين معادلات امکان داد تا مقاطع متعدد از حجم در ارتفاعات مختلف توسط ماشين هاي حساب الکترونيک تهيه شود و ساختن سطوح پيچيده آسان گردد".