هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   160   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تصرف اجباري نماي ساختمان

رضا گلين شريف ديني

«ممنوعیت نصب تاسیسات در نمای ساختمان» با هدف ساماندهی نمای ساختمان‌ها و رفع نابسامانی‌های بصری در سطح شهر، موضوع مهمي بود كه اوايل تابستان سال گذشته توسط معاون وقت شهرسازی و معماری شهرداری تهران مطرح شد. تاكيد «هیربد معصومی» به مصوبه شورای اسلامی شهر تهران و تعيين ضوابط و مقررات بهسازی سیمای شهری بود كه در راستاي بهینه‌سازی مصرف سوخت در اماکن و استفاده مناسب از مصالح در نمای ساختمان‌ها، ارائه حداقل دو نمای پلاک مجاور به هنگام اخذ نقشه نمای ساختمان، توسط مالکان الزامی گرديد. در ضوابط جديد، نصب کولر، تعبیه کانال‌ها و لوله‌های تاسیساتی در نمای اصلی ساختمان‌ها ممنوع اعلام شده است. تا آنجا كه صدور پایان کار ساختمانی منوط به رعایت این موارد و اجرای کامل نما مطابق نقشه‌های مصوب است. اجراي اين قانون در تمام ساختمان‌هاي تهران الزامی بوده و شهرداران مناطق بر اجرای آن نظارت کامل دارند. البته در آن مقطع انتشار خبر ممنوعيت نصب سيستم‌هاي تاسيساتي در نماي ساختمان، با عكس‌العمل‌ خاصي مواجه نشد. شايد به اين علت كه اكثر كارفرمايان به اجرايي شدن طرح با شك و ترديد نگاه مي‌كردند. ولي حالا بعد از گذشت يك سال جواد كريميان، مدیرکل معماری و شهرسازی شهرداری تهران از تهیه لايحه ضوابط نمای ساختمان‌های تهران خبر مي‌دهد كه در اختيار شوراي شهر تهران قرار گرفته است. موضوعي كه به نظر مي‌رسد اجرايي شدن تمام بندهاي آن به سادگي امكان‌پذير نباشد.

ماجرا با هدفمندي يارانه‌ها شروع شد

اصغر شيرازپور، مدرس دانشگاه و عضو هيات رئيسه انجمن تخصصي مكانيك استان البرز، در گفتگو با پيام ساختمان مي‌گويد: «كساني كه از وضعيت ساختمان‌سازي ايران در گذشته آگاهي داشته باشند اين صحبت‌ها را مطرح نمي‌كنند. تا يك دهه پيش، اكثر ساختمان‌هاي كشور از سيستم‌هاي موتورخانه براي گرمايش استفاده مي‌كردند ولي در حال حاضر با گسترش سيستم‌هاي انفرادي سرمايش و گرمايش و همچنين ظهور پكيج‌ها، صورت مسئله تغيير يافته است.»

شيرازپور نظرات خود را اين گونه توجيه مي‌كند: «بعد از هدفمندي يارانه‌ها مقرراتي وضع شد تا استفاده انرژي در ساختمان‌هاي مسكوني از حالت جمعي خارج شده و هر واحد كنتور جداگانه داشته باشد در نتيجه موتورخانه به‌تدريج حذف شد. قبلاً موتورخانه يك دودكش داشت كه در پشت بام نصب مي‌شد ولي اكنون براي مديريت مصرف انرژي استفاده از پكيج‌ها پيشنهاد مي‌شود بدون اينكه از قبل براي استفاده از اين وسايل مسيرهاي لازم براي نصب تجهيزات و عبور دودكش پيش‌بيني شده باشد. بنابراين مصرف كننده چاره‌اي ندارد جز اينكه نماي ساختمان را براي اجراي كار انتخاب كند.»

ناهماهنگي در شكل و اندازه ساختمان‌ها

از حق نگذريم، هم‌اكنون ناهماهنگي در نصب سيستم‌هاي تاسيساتي (به خصوص در شهرهاي بزرگ) مشهود است اين مسئله علاوه بر اتلاف انرژي، باعث آلودگي بصري نيز مي‌شود. ولي بايد در نظر داشت، ساختمان‌هاي قديمي به گونه‌اي طراحي شده‌اند كه نصب درست سيستم‌هاي تاسيساتي و عبور تجهيزات در آنجا به سهولت امكان‌پذير نيست. شما نمي‌توانيد ساختماني را در يك منطقه و حتي يك خيابان پيدا كنيد كه شكل يكساني داشته باشند. بنابراين ساماندهي نماي اين ساختمان‌ها آسان به نظر نمي‌رسد.

عضو انجمن تخصصي مهندسان مكانيك استان البرز با اشاره به ناهماهنگي ساختمان‌سازي در ايران مي‌گويد: «مشكل از اينجاست كه ما قانون مدون با پشتوانه اجرايي محكم براي زيباسازي شهر و نظام بخشيدن به ساختمان‌‌ها نداريم. در حال حاضر نظارت خاصي بر چگونگي ساخت و ساز اعمال نمي‌شود ساختمان‌ها سه طبقه و حتي ويلايي در كنار ساختمان‌هاي 10 طبقه ساخته مي‌شوند. چطور شهرداري به اين موارد توجه ندارد ولي وقتي بخشي از يك سيستم تاسيساتي در نماي ساختمان قرار مي‌گيرد مورد انتقاد واقع مي‌شود.»

مقررات ملي ساختمان همچنان مهجور است

البته طراحي نامناسب سيستم‌هاي تاسيساتي هم مي‌تواند مزيد بر علت باشد. در بسياري از ساختمان‌ها هنگام طراحي مسير مشخصي براي نصب و استفاده از تجهيزات تاسيساتي در نظر گرفته نمي‌شود. بنابراين بعد از اتمام كار ساختمان مالك جديد مجبور است براي استفاده بهتر از سيستم‌هاي تاسيساتي مسير آنها را تغيير دهد. شيرازپور معتقد است: «در حال حاضر مبحث 17 مقررات ملي ساختمان به درستي اجرا نمي‌شود و نظارت شهرداري در اين بخش اندك است. تا جايي كه براي ساختمان‌هاي كمتر از 50 متر مجوز ساخت صادر مي‌شود بدون اينكه به فكر چگونگي تامين سرمايش و گرمايش آن باشند. از طرف ديگر تفكيك كنتورهاي آب و گاز در اولويت قرار مي‌گيرد و متعاقب آن استفاده از پكيج‌ها را تبليغ مي‌كنيم. در حالي كه طبق مقررات ملي ساختمان در خانه‌هاي زير 50 متر نصب پكيج ممنوع است.»

اين كارشناس تاسيساتي ادامه مي‌دهد: «ما 21 مبحث مقررات ملي ساختمان داريم كه تكليف بخش‌هاي مختلف ساختمان را مشخص كرده است. با اين حال حضور مهندسان ناظر برقي و مكانيكي در پروژه‌هاي ساختماني معمولاً كم‌رنگ است. اگرچه مهندس ناظر مجوز پايان كار ساختمان را صادر مي‌كند ولي صدور پايان كار و تاييديه نهايي سيستم‌هاي تاسيساتي ساختمان در تخصص وي نيست. شهرداري چگونه اجازه بهره‌برداري از ساختمان‌هايي را مي‌دهد كه تاسيسات برقي و مكانيكي آن توسط مهندسان ناظر تاسيسات تاييد نشده است.»

صنعتي‌سازي نمي‌تواند كارگشا باشد

شيرازپور با اشاره به الزامي بودن اجراي مقررات ملي ساختمان براي تمام نهادها و سازمان‌ها مي‌گويد: «متاسفانه هيچ تضميني براي اجراي دقيق قوانين و مصوبات وجود ندارد. به عنوان مثال؛ وقتي قطر ديوار ساختمان را 10 سانتي‌متر در نظر مي‌گيرند، چگونه مي‌توان يك لوله دودكش 15 سانتي را از ميان آن عبور داد. بنابراين استانداردسازي لوله و دودكش‌ها مهم است كه متاسفانه در ايران مورد توجه واقع نمي‌شود. اينها ابتدائي‌ترين شكل موضوع هستند، هرچه جلوتر مي‌رويم مشكلات پيچيده‌تر مي‌شود. حتي صنعتي سازي هم نمي‌تواند كارگشا باشد. صنعتي‌سازي به شرطي موثر است كه اطراف ساختمان خالي باشد و دودكش‌ها از هر جاي نما به پشت بام هدايت شوند ولي آيا اجراي اين كار در ايران امكان‌پذير است؟»

عضو انجمن تخصصي مهندسان مكانيك استان البرز با تاكيد بر اجراي دقيق قوانين و مقررات ملي ساختمان در تمام مراحل ساخت و ساز، خاطرنشان مي‌كند: «تناقض‌گويي و اجراي سليقه‌اي ‌و ناقص قوانين دردي را دوا نمي‌كند. لازم است اعضاي نظام مهندسي با متصديان صدور مجوز ساخت و پايان كار ساختمان به تعامل برسند. شهرداري و سازمان ملي استاندارد بايد همراه و همكار سازمان نظام مهندسي براي اجراي دقيق مقررات ملي ساختمان باشند تا بتوانيم كيفيت ساختمان‌سازي در كشور را بالا برده و با تضمين ايمني، موجبات آرامش و آسايش ساكنان ساختمان را فراهم كنيم.»

عمل كردن به قانون الزامي است نه سليقه‌اي

در حال حاضر مهندس ناظر تاسيسات تشخيص مي‌دهد چه نوع سيستمي حرارتي يا برودتي براي ساختمان مناسب مي‌باشد. با اين حال هماهنگي بين مهندسان بخش‌هاي مختلف ساختمان هم موضوع قابل توجهي است. خوشبختانه قانون نظام مهندسي ساختمان، وظايف هر كدام از مهندسان را مشخص كرده است. ولي بايد توجه داشت؛ عمل كردن به قانون الزامي است نه سليقه‌اي. بنابراين براي نظم بخشيدن و استفاده بهينه از تمام بخش‌هاي ساختمان و از همه مهمتر نصب و استفاده از سيستم‌هاي تاسيساتي، بايد مقررات ملي ساختمان بدون اعمال سليقه و به طور كامل اجرا شود، در غير اين صورت بي نظمي در ساختمان‌سازي و تداوم اشغال نماي بيروني خانه كماكان ادامه خواهد داشت.