نشریه شماره   206   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سهم ساختمان در آلودگي چقدر است؟

زيست شهري به ميان ميآيد خودروها در مظان اتهام قرار ميگيرند، به گونهاي كه فتح الله امي؛ مشاور سازمان محيط زيست نقش اين قوطيهاي دودزا را در آلودگي شهرها بين 80 تا 90درصد برآورد ميكند اما هستند كارشناساني كه دست روي مبحث كمتر پرداخته شده ساختمانها ميگذارند. به گفته اين كارشناسان تغيير فرهنگ مصرف، ارزان بودن سوخت و از همه بدتر تراكم بيش از ظرفيت در شهرهاي ايران به افزايش سهم ساختمانها در آلودگي شهري كمك كردهاست. برخي حتي از سهم 30درصدي دودكش ساختمانها در شهرهاي بزرگ سخن ميگويند. در اين رابطه با احمد خاكپور، فارغالتحصيل عمران كه در زمينه محيط زيست شهري فعاليت ميكند، به گفتگو نشستيم.

هيچ اطلاعي از سهم آلودگي ساختمانها نداريم

خاكپور با بيان اينكه آماري از سهم ساختمانها در آلودگي هوا ندارد، گفت: نه من و نه هيچ متخصص ديگري نميتواند چنين ادعايي كند و اعداد و ارقامي از سهم دودكش ساختمانها در آلودگي ارائه دهد. اين ادعا را حتي سازمانها و نهادهاي ذي ربط هم نميتوانند داشته باشند. يعني نه سازمان محيط زيست، نه وزارت كشور و نه هيچ نهاد ديگري از اينكه سهم هر بخش از ميزان آلودگي شهر چقدر است، آمار و اطلاعاتي ندارد.

وي افزود: بر اساس مطالعات دانشگاهي و غيردانشگاهي برآوردهايي در اين رابطه ميشود. ما اكنون سه منبع اصلي را ميشناسيم، يكي وسايل نقليه موتوري است، بخش دوم صنعت است و بخش سوم كه موضوع بحث ما است ساختمانها هستند. فقط اين را ميدانيم كه اين سه بخش منابع اصلي آلودگي شهري هستند اما اينكه سهم هركدام چيست هنوز هيچ آمار و اعدادي در دست نداريم.

وارد فاز شناخت نشدهايم

خاكپور با اشاره به مطالعات صورت گرفته در اين زمينه اظهار داشت: آلودگيهاي خانگي در فصول مختلف تغيير ميكند مثلا به دليل نوع سيستمهاي گرمايشي ساختمانها در زمستان آلودگيها بيشتر است؛ گرچه سيستمهاي سرمايشي نيز تغيير كردهاست و به منبع جديدي براي آلودگي تبديل شدهاند. اما به طور متوسط برآورد ميشود كه بين 5 تا 10درصد آلودگي هوا مربوط ساختمانها باشد.

وي با بيان اين  كه هنوز وارد فاز شناخت نشدهايم، گفت: اولين قدم در حل هر معضل و مشكلي شناخت آن معضل است. وقتي که نسبت به پديدهاي شناخت كافي داشته باشيم آنگاه ميتوان وارد فاز كنترل شد. ما هنوز سيستمي براي اندازهگيري ميزان آلايندگي موتورخانهها نداريم و هر كس بر اساس مطالعات و برآوردهاي شخصي در اين مورد چيزي ميگويد. درحالي که يك مطالعه ممكن است ميزان آلودگي را 5درصد تشخيص دهد، برآورد ديگر ممكن است 10درصد و حتي برخي از مطالعات ميتوانند اين ميزان را 30درصد نشان دهند.

خاكپور گفت: نهادهاي ذي ربط ميترسند وارد اين مقوله شوند؛ اصلا اينكه بخش خانگي چقدر آلودگي ايجاد ميكند را اندازه گيري نكردهايم. شايد فكر آن وجود داشته باشد و كساني در اين نهادها بخواهند اين اندازه گيري صورت بگيرد اما هنوز سازوکار آن شكل نيافتهاست.

وي افزود: اگر اين اندازه گيري صورت گيرد مراحل بعدي و كنترل آن خيلي سادهتر ميشود چون مثلا ميگوييم سيستم ما دارد با گاز طبيعي كار ميكند و صرفا با تنظيم مشعل ميتوان 50درصد از آلودگي را كاست بدون آنكه ساكنين ساختمان دچار مشکل شوند، اما چون اندازه گيري نكردهايم نميدانيم كه آيا مشعل الآن تنظيم است يا خير.

ابتدا تدوين آيين نامه

خاكپور راه حل برون رفت از اين مشکل را تشكيل نهادي مستقل دانست و اظهار کرد: بايد نهادي كه بالاتر از سازمان محيط زيست باشد، در اين زمينه ورود کند چراكه اين سازمان سازوكار اجرايي ندارد و تنها نهادي نظارتي است اما نهادي اجرايي بايد وجود داشته باشد با آزمايشگاههاي مجهز آن هم به تعداد زياد تا اندازه گيري و شناخت آلودگي ساختمانها كامل صورت گيرد.

اين كارشناس اولين كار براي كاهش آلايندگي ساختمان را تنظيم آيين نامه عنوان کرد و افزود: چگونهاست كه ما در مورد همه چيز در ساختمان از بتن گرفته تا اسكلت آيين نامه داريم اما وقتي وارد فاز سرمايش و گرمايش و يا تأسيسات ميشود آيين نامهاي وجود ندارد. براي ساخت ساختمان مهندسان ناظر و مجري داريم؛ خوشبختانه در بحثهاي سازهاي همه اينها ديده شدهاست، حال اينكه انجام ميشود يا نه بحث ديگري است اما زيرساختهاي ما تكميل است.

وي ادامه داد: متأسفانه همين اندازه سخت گيري را در بخش تأسيسات نداريم. آيين نامهاي بايد نوشته شود و بر اساس آن اجرا و نظارت صورت بگيرد. آيين نامهاي مدون و مشخص كه همه فصول محيط زيست در ساختمان را ديده باشد و همه سازندگان موظف باشند بر اساس همين آيين نامه اقدام كنند.

خاکپور گفت: سازندگان ميگويند در مورد محيط زيست و تأسيسات بهينه هيچ كس به ما چيزي نگفتهاست و سند و قانوني در اين رابطه وجود ندارد و نميدانيم چه کاري انجام بدهيم. در صورت اجراي بد هم هيچ استناد قانوني وجود ندارد. البته ميتوان در اين خصوص علاوه بر گواهينامههاي ساختمان سبز، مانند كشورهاي پيشرفته براي سازندگاني كه حفاظت از محيط زيست را در دستور کار دارند، معافيتهاي مالياتي و ديگر چيزها را در نظر گرفت تا آنها ترغيب به حفظ محيط زيست شوند. ضمن اينکه ميتوان اين قوانين را در دورهاي به صورت اختياري در نظر گرفت و سپس آنها را اجباري كرد.