نشریه شماره   206   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

خانه تاریخی شیخ بهایی

سوم ارديبهشتماه هر سال، به بزرگداشت شيخ بهايي و روز معمار اختصاص دارد.شيخ بهايي دانشمند نامدار عصر صفوي است که در دانشهاي فلسفه، منطق، هيئت و نجوم، رياضيات و معماري و عرفان تبحر داشت.معماري مسجد امام در اصفهان، تقسيم آب زايندهرود، مهندسي حصار نجف، ابداع نان سنگک، تعيين اوقات شبانهروز از روي سايه آفتاب و طراحي بناهاي کمنظير اصفهان ازجمله کتيبههاي مساجد اصفهان، پل اللهوردي خان (سيوسهپل)، پل خواجو، چهارباغ، ميدان نقشجهان، حمام شيخ بهايي، معماري حرم امام رضا (ع)، مجموعه کاخهاي دولتي اصفهان(دولتخانه)، چينيخانه بقعه شيخ صفيالدين اردبيلي و مسجد شيخ لطفالله که معماران در ساختوساز آن از همفکري شيخ بهايي بهرهمند شدهاند در زمره آثار و فعاليتهاي اين دانشمند عصر صفوي است.

خانه شيخ بهايي در فاصله کمي از مسجد جامع اصفهان و حمام شيخ بهايي قرار گرفته است. بنا به گفته مالک آن، اين خانه آثاري از دوره پيش از اسلام تا اواخر دوره قاجار را در خود جايداده است.

قديميترين بخش خانه، سرداب آن است. باستان شناسان سازمان ميراث فرهنگي در اين بخش، آجرفرشهاي دوره سلجوقي (سده پنجم هجري) را کشف کردهاند. زير لايه سلجوقي، لايه ديگري ديدهشده که متعلق به روستايي از دوران پيش از اسلام است. در دهه 1350 شمسي بخشهايي از اين روستا زير مسجد جامع اصفهان کشف شد.

چند سال پيش کارشناسان سازمان ميراث فرهنگي نقبي را در حمام شيخ بهايي پيدا کردند که مستقيماً به زيرزمين اين خانه راه ميبرد. وجود اين نقب دليل ديگري بر تعلق خانه به شيخ بهايي تلقي شد.

بخش بعدي خانه، ورودي اصلي، هشتي و اتاقي است که از دوره صفويه باقيمانده و شيخ بهايي در آن زندگي ميکرده است. مالکين فعلي يعني خانواده جلالي که از آلمان به ايران آمدند و در اين خانه سکني گزيدند، اين اتاق را بهعنوان اتاق نشيمن خود انتخاب کردهاند و دلبستگي بسيار به آن دارند. بااينوجود بازماندگان شيخ بهايي به اين خانواده گفتهاند که اتاق خصوصي شيخ بهايي چند دهه پيش ازميانرفته است.

تالار پذيرايي خانه بهوسيله بازماندگان شيخ بهايي در اوايل دوره قاجار ساخته شد. درها و ارسيهاي گره چيني شده اين تالار و گچبريهايش بهشدت آسيبديده بودند، اما مالکين فعلي با تشکيل گروهي از زبدهترين مرمتگران اصفهاني و با هزينه خود ، به مرمت آن همت گماشتند.

يکي از زيباترين بخشهاي خانه، اتاق آيينه است. اين اتاق اواخر دوره قاجار ساختهشده و معمولاً تازهعروس خانواده در آن جاي ميگرفته است. پسازاين اتاق، بخش ديگري به خانه افزوده نشده و در عوض بخشهاي فرعي خانه از هسته اصلي آن جداشده است. ازاينرو گمان ميرود که چند خانه موجود در همسايگي خانه شيخ بهايي آثاري از دوران شيخ را در خود جاي داده باشند.