شناسنامه ملکی در دوره‌ آزمایشی

شمار نشریه : 206

گروه گزارش: در فرهنگ رسانهاي ما موضوعي به نام «صدور پيامهاي مناسبتي» وجود دارد که بر اساس آن، مقامات، مسئولان و مديران حوزههاي مختلف، به اقتضاي هر يک از مناسبتهاي سال، ديدگاههاي خود را در قالب پيامي سرگشاده خطاب به افراد شاغل در آن حوزه، رسانهاي ميکنند. اما متأسفانه اين پيامها عموماً به شکل نمادين بوده و در حد شعار، تعارف و طرح مسائل کلي ميمانند و استفاده و کاربرد خاصي ندارند. با اين همه، پيام حامد مظاهريان، معاون وزير راه و شهرسازي که به مناسبت روز مهندسي در اسفندماه سال گذشته منتشر شد حاوي دو نکته تازه بود: يکي «آييننامه اجرايي قانون اصلاح الگوي مسکن» بود که در پيام دکتر مظاهريان به اين صورت آمده بود: «بهمنظور جلوگيري از اتلاف انرژي در حوزه ساختمان اعم از حين ساخت و نيز در زمان بهرهبرداري، ضروري است فاصله ساختوسازهاي ما با صنعتي سازي کشورهاي پيشرفته کاهش يابد. به اين منظور بايد با تغيير در متريال و شيوه ساخت و صنعتي سازي هر چه بيشتر، به سمت ساخت و سازي برويم که به نظام مصرف انرژي کشور کمک کند. در اين خصوص خوشبختانه بهار آينده (بهار 94) شاهد تصويب و ابلاغ آييننامه اجرايي قانون اصلاح الگوي مسکن خواهيم بود. آييننامه مذکور که با عنوان «معيارها و مشخصات فني مصرف انرژي در ساختمان سبز» شناخته خواهد شد کمک بزرگي به ساماندهي مصرف انرژي خواهد نمود». موضوع مهم ديگري که در پيام دکتر مظاهريان مطرحشده بود «وفاداري به هدف اصلي تهيه شناسنامه فني» بود: «صدور شناسنامه فني ملکي ساختمان ازجمله ديگر اقداماتي است كه ميبايست هم موردتوجه و هم مورد بازبيني قرار گيرد. مستند نمودن آنچه درواقع اجراشده است هدف اصلي شناسنامه فني ملکي است. وفاداري به هدف اصلي تهيه شناسنامه بدون شك كمك شاياني به هويت بخشي ساختوساز در كشور نموده و باعث خروج كارگران غير ماهر، تعطيلي کارخانههاي توليدکننده مصالح غيراستاندارد و نيز بهکارگيري مجريان باصلاحيت ميشود. درحاليکه اجراي دقيق طرح شناسنامه فني ساختمان ميتواند به ارتقاي ساختوساز در كشور كمك کند، اجراي صوري آن به مصيبتي فني، حقوقي و اخلاقي منجر خواهد شد.  براي تحقق اين مهم بايد مصرانه و با اراده جدي پيگير واقعي شدن شناسنامه باشيم». در ادامه گفتگوي پيام ساختمان با دکتر مظاهريان را در خصوص دو نکته مذکور ميخوانيد.

پيام ساختمان: آييننامه مصرف انرژي چيست و چه کمکي به صنعت ساختمان خواهد کرد؟

در ماده 18 مقررات ملي ساختمان پيشبينيشده که آييننامهاي را وزارت راه و شهرسازي درباره مسکن و رابطه آن با انرژي و مسکن سبز تهيه کند. اين آئيننامه که مفصل هم هست الآن تهيهشده و به کميسيون زيربنايي دولت رفته و بعد از تصويب لازمالاجرا خواهد شد. روح آن آئيننامه هم اين است که ساختمانها بايد داراي برچسب انرژي شوند، مثل همين برچسبي که براي وسايل برقي استفاده ميشود و آنها را ازنظر ميزان مصرف طبقهبندي ميکند و اتفاقاً خيلي هم موفق بوده است؛ چون ما مشاهده ميکنيم که الآن اگر کسي ميخواهد وسيلهاي برقي بخرد، حاضر است پول بيشتري براي خريد وسايلي که مصرف کمتري دارند، بدهد. فقط به دليل اينکه نشانگر نشان ميدهد آن وسيله در مصرف انرژي گريد بالاتري دارد، پس معلوم است که مردم باور دارند اين برچسب ميتواند نشان دهد کدام دستگاه مصرف بهينهتري دارد. هدف آئيننامه «معيارها و مشخصات فني مصرف انرژي در ساختمان سبز» که درکشورهاي ديگر دنيا هم به شکلهاي مختلف وجود دارد هم اين است تا به کمک برچسب انرژي، به خريدار نشان بدهد که هر ساختمان چگونه درباره مبحث 18 مقررات ملي عمل ميکند.

پيام ساختمان: مکانيزم اجرايي تعيين نشانگر انرژي براي ساختمانها چگونه خواهد بود؟

در آييننامه مذکور پيشبينيشده شرکتهايي در بخش خصوصي تشکيل شوند و عمل بررسي انرژي در ساختمانها و طبقهبندي آنها را انجام دهند. اين بررسي هم ميتواند براي ساختمانهاي در حال ساخت باشد و هم براي ساختمانهاي ساختهشده؛ يعني مالک ساختمان ساختهشده هم ميتواند به آن شرکتها مراجعه و براي ساختمانش درخواست ارزيابي مصرف انرژي کند. براي استقبال بهرهبرداران از بررسي وضعيت مصرف انرژي در ساختمان، مثل بقيه مسائل بايد تبليغ کنيم و فرهنگ اين کار را ترويج بدهيم و نتيجه را هم از الآن ميتوان حدس زد: اگر اين کار به شکل واقعي و دور از فساد انجام شود حتماً ملاکي خواهد شد تا مصرفکنندگان و بهرهبرداران در خريد ساختمان آن را مبنا قرار دهند و اگر توجه به نشانگر مصرف انرژي ساختمان بين بهرهبرداران ساختمانها جا بيفتد ميتواند به کاهش مصرف انرژي در ساختمانها و نزديک شدن به ساختمانهاي سبز کمک کند. 

پيام ساختمان: به دوري از فساد اشاره کرديد؛ اتفاقاً در پيام شما به واقعي کردن شناسنامه فني و ملکي ساختمان هم اشارهشده است. فکر ميکنيد روند «افزودن نظارت بر نظارت، براي افزايش کيفيت» چه زماني در صنعت ساختمان به انتها ميرسد؟

واقعيت اين است که مسائلي اينچنيني تحت تأثير فرهنگ عموميتري قرار دارند و تجربههاي ما هم نشان ميدهد که مسائل مختلف، به هم مرتبط هستند؛ مثل نوع رانندگي، فرهنگ اقتصادي، سياسي، اجتماعي و ... اينها همه از هم و از فرهنگ عمومي تأثيرپذيرند. فرهنگ ما هم جنبههاي خيلي مثبتي دارد که ميتوان آنها را در بسياري از امور ديد. در جاهايي هم مشکلاتي وجود دارد، مثلاينکه با هر چيزي طوري برخورد ميشود که انگار احتمال دارد بتوان با آن معامله کرد. در قضيه شناسنامه فني و ملکي هم هدف همين است که در فرايند ساخت، شناسنامه واقعي باشد. اگر به شکل صوري صرفاً برگههايي باشد که افراد پر کنند و نظاممهندسي هم مهر کند نهتنها کمکي نميکند بلکه به ضد خودش هم بدل ميشود. ولي اگر شناسنامه فني و ملکي صادره واقعاً آن چيزي باشد که ساخته ميشود و اصطلاحاً «چونساخت يا As Built» باشد و واقعاً مشخصاتي را ذکر کند که آن ساختمان داراست، ميتواند اين اطمينان خاطر را به ما بدهد که آن ساختمان چگونه ساختهشده است. برآورد ما اين است که شناسنامه فني و ملکي فعلي، هنوز گوياي تمامعيار آن چيزي که ساختهشده، نيست. بنابراين ضمن اينکه فکر ميکنيم لازم است ولي بههيچوجه از شرايطي که الآن وجود دارد راضي نيستيم. حتي متراژهايي که در اولين شناسنامه فني و ملکي که صادر و رونمايي بزرگي از آن شد ذکرشده بود، درست نبود! چون آن اعداد از روي پروانه ساخت نقل و درجشده بود درصورتيکه بايد بر مبناي پايان کار بناي واقعي خود ساختمان باشد. اينها نشان ميدهد که در بخشهايي، پر کردن جاهاي خالي در شناسنامه براي ما اهميت بيشتري پيدا کرده تا قابلاطمينان بودن آنها.

پيام ساختمان: ظاهراً بسياري از جاهاي خالي در شناسنامه فني همچنان خالي ميماند، مثل بخشهاي مربوط به کاردانها و کارگران داراي کارت مهارت. وزارتخانه چه برنامهاي براي پر شدن تمامي خاهاي خالي و واقعي کردن شناسنامه فني و ملکي دارد؟

اين موضوع به عوامل خيلي متفاوت و مختلفي بستگي دارد مثل نظاممهندسي، نهادهاي متولي آموزش به کارگران، شهرداري و ... بنابراين همه اين عوامل بايد سهمشان را در اين شناسنامه بپذيرند و کمک کنند تا واقعي شود. مثلاً بخش مهمي که ارتقاي اساسي را در کيفيت ساختوساز ايجاد ميکند وجود کارگران ماهر است که مربوط ميشود به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعي. جايي که کارگران بايد صلاحيتهاي لازم را کسب کنند  و بسيار مؤثر است که ما بتوانيم کارگران را به شکل طبقهبنديشده داشته باشيم. درهرحال ما وضعيت فعلي صدور شناسنامه فني و ملکي را مثل دورهاي آزمايشي ميبينيم که در حال ارزيابي آن هستيم و الآن بخشهايي وجود دارد که هنوز ارزيابي آنها صورت نگرفته است. اين شناسنامه اگر در اين حد باقي بماند هيچ کمکي نميکند ولي اگر بپذيريم که دورهاي آزمايشي است و بايد متحول و واقعي شود آن وقت ميتواند در مسير درستي حرکت کند.