نشریه شماره   205   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

در دام قاتل خاموش راهكارهايی براي پشگیری از مرگ خاموش

گروه تاسیسات: مرگ‌هاي خاموش سال‌هاست كه اسباب هراس مسئولان و خانواده‌ها را فراهم كرده‌است‌. بر اساس گزارش معاون اسبق پيشگيري از حريق و حوادث سازمان آتش نشاني تهران‌، در 22 دي ماه سال 86 در شهر تهران بيش از 30 نفر در دام قاتل نامريي گرفتار شدند كه 10 نفر از آنها قرباني گاز CO شده و مابقي خوشبختانه نجات يافتند‌. سهم تهران از كل اين آمار 20 درصد است بنابراين مي‌توان برآورد كرد که در كل كشور نزديك به 50 نفر در آن روز قرباني شدند‌. بر اساس آمار پزشكي قانوني در دي ماه 1386 در كل كشور 278 نفر يعني هرروز 9 نفر قرباني گاز مرگ آور CO شدند؛ آماري كه نه قبل از آن و نه بعدازآن شكسته نشد‌. خوشبختانه با همياري‌هاي سازمان‌ها و دستگاه‌هاي مختلف در سال‌هاي بعد جلوي رشد مستمر و شتابان اين مرگ خاموش گرفته شد و به ركورد كمترين رقم در 10 سال گذشته با 697 نفر در سال 91 رسيد؛ البته اين رقم در سال 92 به 828 نفر رسيد‌.
دكتر جواد نوفرستي ازجمله متخصصاني است كه مطالعات زيادي بر روي اين معضل ملي داشته‌است‌. رئيس کارگروه پيشگيري از مرگ‌هاي خاموش در انجمن ملي جامعه ايمن به بيان چالش‌ها و راهكار‌هايي براي مقابله با اين مشكل پرداخته‌است‌. لازم به ذكر است اين سخنراني در همايش ملي ايمني‌، آتش نشاني و گاز مونواکسيد کربن با حضور مديران عامل و مسئولين آتش نشاني‌هاي بيش از 100 شهر کشور صورت گرفت‌. علاوه بر جواد نوفرستي‌، شريف زاده‌، مديرعامل آتش نشاني تهران‌، راضي معاون مديرکل امور عمراني سازمان شهرداري‌ها و دهياري‌هاي کشور‌، خانم دکتر رحيمي متخصص طب اورژانس و فوق تخصص سم شناسي باليني و مسموميت‌ها از بيمارستان لقمان نيز در آن همايش به ايراد سخنراني پرداختند‌.
مديريت همه جانبه
جواد نوفرستي‌، رئيس کارگروه پيشگيري از مرگ‌هاي خاموش در انجمن ملي جامعه ايمن گفت‌: ما بايد دانش ايمني را در همه سطوح جامعه ترويج دهيم‌، مردم را با حقوق‌شان در زمينه ايمني آشنا کنيم و مطالبه آنان را بالا ببريم‌. به عنوان مثال‌، در بحث زلزله‌، عمده تلفات و خسارت‌ها به کيفيت ساخت ساختمان‌ها و عدم رعايت موارد ايمني بر مي‌گردد‌. در بحث حوادث گازگرفتگي و مرگ‌هاي خاموش هم اينگونه‌است‌.
وي ادامه داد‌: با بررسي‌هاي چندساله کارگروه که با حضور نمايندگان سازمان‌هاي مختلف مرتبط تشکيل شده‌است‌، بر اساس مدل 5 حلقه تضمين‌کننده ايمني مردم در ساختمان‌ها و همچنين استفاده از ماتريس تحليل حوادث هادون‌، علل ريشه‌اي حوادث و نقش سازمان‌ها و دستگاه‌هاي مرتبط (‌بيش از 15 سازمان‌، ارگان و دستگاه مختلف و حتي چند وزارتخانه‌) شناسايي و تحليل شده و در قالب مدل 100 فرمان مديريت جامع پيشگيري از گازگرفتگي و مرگ خاموش ارائه شده‌است‌. اين مدل تأکيد مي‌کند که مسئـوليت خطير پيشگيري از مرگ خاموش‌، خارج از توان يک سازمان است و همه سازمان‌هاي مرتبط بايد از نقش و مسئوليت‌شان در اين زمينه آگاه باشند و نقش خود را به درستي ايفا کنند وگرنه مسئول بخشي از حوادث خواهند بود‌. بايد پذيرفت که پيشگيري از حوادث و ارتقاي سطح ايمني در کشور نيازمند وحدت فرماندهي از طريق يک متولي متمرکز و مقتدر است که در حال حاضر نداريم‌.
پنج حلقه ايمني
دکتر نوفرستي در تشريح 5 حلقه ايمني و نقش سازمان‌هاي مختلف تصريح کرد‌: حلقه اول «کالا يا محصول حرارتي» است که براي گرمايش و تأمين آب گرم در ساختمان‌ها استفاده مي‌شود‌. اين کالا يا محصول توليدي بايد بهره‌مند از فناوري روز‌، داراي کيفيت‌، گواهي استاندارد معتبر‌، خدمات پشتيباني و داراي سيستم‌ها و تجهيزات ايمني و متناسب با شرايط محل استفاده باشد‌. در اين زمينه توليدکنندگان و واردکنندگان‌، سازمان ملي استاندارد‌، وزارت صنايع‌، فروشندگان و … مسئـوليت دارند‌.
وي افزود‌: حلقه دوم‌، «ساختمان» است که علاوه بر مقاوم بودن به عنوان پله اول کيفيت ساختمان‌، بايد ايمن باشد‌. براي تضمين کيفيت و ايمني ساختمان‌، وزارت مسکن‌، وزارت صنايع‌، سازمان استاندارد‌، سازمان نظام مهندسي‌، شهرداري‌ها‌، سازندگان ساختمان‌ها و تمامي متوليان صنعت ساختمان مسئول اند‌.
نوفرستي خاطرنشان کرد‌: توجه داشته باشيم که چالش و ريشه اصلي مسئله ساز و بحران ساز در عمده حوادث منجر به گازگرفتگي همين حلقه‌، يعني ساختمان‌هاي ناايمن است‌. با توجه به اينکه بالاترين علل حوادث ابتدا دودکش‌ها و سپس تهويه‌هاي هوا هستند‌، اهميت و ضرورت توجه جامع و کامل به مقوله دودکش‌هاي تمامي سيستم‌هاي حرارتي در ساختمان‌ها و تهويه هوا در مرحله طراحي و اجرا با مصالح استاندارد با رعايت کامل مقررات ملي ساختمان بيش از گذشته نمايان مي‌شود‌. به عنوان نمونه‌، نتيجه عدم طراحي و اجراي دودکش استاندارد (‌مطابق مقررات ملي ساختمان‌) با درزبندي مناسب در بدنه ديوار يا داکت مستقل‌، خروج دودکش‌هاي ناايمن (‌فاقد عايق و فاقد ارتفاع مناسب تا بالاتر از سطح بام‌) در نماي ساختمان‌ها از در و پنجره‌ها‌، نشت گاز مونواکسيد کربن از درز‌هاي ديوار يا حتي نشت گاز مونواکسيد کربن از موتورخانه از طريق راه پله‌ها يا فضاي عبور لوله‌هاي تأسيساتي به داخل واحد‌هاي مسکوني و يا استفاده نا ايمن از وسايل حرارتي براي گرمايش است‌.
رئيس کارگروه پيشگيري از مرگ‌هاي خاموش در انجمن ملي جامعه ايمن اظهار داشت‌: حلقه سوم‌، نصب و راه اندازي وسيله يا سيستم حرارتي است که الزاما بايد توسط سرويس کاران و نصابان مجاز انجام شود‌. اين حلقه نيز از چالش‌هاي جدي در حوادث است زيرا بخش عمده حوادث گازگرفتگي و مرگ خاموش‌، مرتبط با نصب و راه اندازي و تعمير وسايل و سيستم‌هاي حرارتي توسط سرويس کاران غيرمجاز است که در اين زمينه علاوه بر اتحاديه‌هاي مربوطه‌، سازمان حمايت و بخش بازرگاني و اصناف در وزارت صنعت‌، معدن و تجارت‌، سازمان فني و حرفه‌اي و ديگر مراکز آموزشي داراي نقش مؤثر هستند و مي‌توانند براي کاهش حوادث ايفاي نقش کنند‌.
نوفرستي ادامه داد‌: حلقه چهارم‌، کيفيت سوخت است‌، به عنوان مثال مي‌توان به مهم‌ترين بعد آن يعني افت فشار گاز در ايام سرد سال که همزمان با اوج گرفتن مصرف و مواجه شدن با بحران مصرف گاز در بخش‌هاي خانگي رخ مي‌دهد‌، اشاره کرد‌. افت فشار گاز مي‌تواند باعث احتراق ناقص و توليد گاز مونواکسيد کربن در وسايل گازسوز شود و چنانچه دودکش آن درست عمل نکند‌، منجر به حادثه خواهد شد‌. در اين زمينه‌، مؤثرتر و ضروري‌تر از تلاش وزارت نفت و شرکت گاز براي حفظ پايداري شبکه و عدم افت فشار گاز‌، مشارکت مردم در بهينه‌سازي و کاهش مصرف گاز است‌.
وي با اشاره به اينکه حلقه پنجم و شايد مهم‌ترين حلقه‌، بهره برداري ايمن توسط مردم است‌، افزود‌: حفظ شرايط ايمن استفاده از وسايل حرارتي و عدم دستکاري در سيستم لوله کشي گاز‌، عدم جابه جايي محل نصب تجهيزات‌، استفاده ايمن از وسايل و سيستم‌هاي حرارتي‌، استفاده از خدمات سرويس کاران مجاز براي تعمير و سرويس‌هاي دوره‌اي‌، کنترل مستمر سلامت و عملکرد دودکش‌ها و اتصالات و کلاهک آن‌، پرهيز از روش‌هاي غير ايمن براي تأمين گرمايش و صرفه جويي گاز‌، استفاده از سيستم‌هاي هشداردهنده نشت گاز مونواکسيد کربن (‌CO detector‌)‌، تعويض به موقع وسايل فرسوده و… بر عهده بهره برداران يعني مردم است که لازمه آن داشتن دانش ايمني است‌.
به نظر مي‌رسد مسئـوليت ارتقاي دانش ايمني براي پيشگيري از حوادث و سوانح‌، بيش از همه دستگاه‌ها‌، بر عهده وزارت بهداشت‌، بيمه‌ها و تمامي رسانه‌هاي ملي و جمعي است‌. برنامه‌هاي قابل تقدير آموزشي و اطلاع رساني و هشدار‌هاي آتش نشاني و شرکت گاز در ماه‌هاي سرد سال با وجود گستردگي‌، کافي نيست و ساير ارگان‌ها و دستگاه‌ها و تمامي رسانه‌ها و ارگان‌هاي آموزشي‌، به ويژه در اين ايام يعني سردترين روز‌هاي فصل زمستان در پرحادثه خيزترين روز‌ها‌، بايد کمک کنند‌.
در کنار بحث آموزش و نشر دانش ايمني‌، اجرايي شدن هرچه سريع‌تر مبحث 22 مقررات ملي ساختمان (‌مبحث نگهداري‌) توسط وزارت راه و شهرسازي است که بازديد‌هاي دوره‌اي 3 ساله لوله‌هاي گاز و دودکش‌ها در آن پيش بيني شده که مسلما به کاهش حوادث در ساختمان‌هاي موجود کمک بزرگي خواهد کرد‌.
ما بايد دانش ايمني را در همه سطوح جامعه ترويج دهيم‌، مردم را با حقوق‌شان در زمينه ايمني آشنا کنيم و مطالبه آنان را بالا ببريم‌. به عنوان مثال‌، در بحث زلزله‌، عمده تلفات و خسارت‌ها به کيفيت ساخت ساختمان‌ها و عدم رعايت موارد ايمني برمي گردد .  در بحث حوادث گازگرفتگي و مرگ‌هاي خاموش هم این گونه است.