نشریه شماره   205   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سوداگری اقتصادی‌چالش اصلی معماری

می‌گویند معماری لباس جامعه است .هر غریبه‌ای که وارد شهری بشود از وضعیت نما و ظاهر ساختمان‌ها متوجه خواهد شد که  افراد ساکن آن شهر چه تفکری دارند و  سبک زندگی‌شان چگونه است و اعتقاداتشان چیست .به همین دلیل معماری یک شهر که همه افراد روزانه با آن سروکار دارند دارای اهمیت فراوانی است. معماری ساختمان‌ها در اکثر شهرهای ما حال‌وروز خوشی ندارد و آشفتگی در اکثر نماها موج می‌زند. حال این سؤال مطرح است که مقصر این رخداد کیست؟چگونه می‌توان به رفع این مشکل کمک کرد؟ در حاشیه مراسم بزرگداشت روز مهندس با دکتر حمیدرضا ناصر نصیر؛ استاد دانشگاه و برگزیده سازمان نظام‌مهندسی استان تهران در سال 93  گفتگویی پیرامون موضوعات فوق انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید:
جایگاه مهندسی معماری در کشور ما تا چه حد شناخته‌شده است؟
متأسفانه جایگاه آن در جامعه ما شناخته‌شده نیست.بسیاری از مردم حتی تحصیلکرده و متخصصان نمی‌دانند رشته معماری جایگاه و محتوایش چیست؟اگر معماران ما در جایگاه درست خودشان بودند سرنوشت شهرها و فضای ساخته‌شده ما اینگونه که هست، نبود .بنابراین لازم است همه گروه‌های مرتبط با موضوع معماری از جمله سازمان نظام‌مهندسی، اهتمام کافی به معرفی معمار و معماری  به جامعه داشته باشند و جایگاه معماری را در مجموعه فعالیت‌های مهندسی مرتبط با  صنعت ساختمان برای اعضای این مجموعه کاملاً روشن کنند .
سازمان نظام‌مهندسی تا چه حد توانسته در پررنگ شدن نقش معماران در فعالیت‌های ساختمانی مؤثر باشد؟
به نظر می‌رسد سازمان نظام‌مهندسی از طریق ضوابطی در خصوص نحوه توزیع کار معماری بین گروه‌های فعال و اشخاص حقیقی، سعی کرده تا حدودی به شرایط عادلانه‌ای نزدیک شود اما تا شرایط قابل‌قبول و رسیدن به آنچه که در شان جامعه و حرفه مهندسی هست، فاصله زیادی داریم.
قبول دارید که معماری شهرهای ما آشفته است؟
بله واقعاً معماری شهرهای ما نظم خاصی ندارد.
دلیل آن را چه می‌دانید؟ 
این مسئله ریشه فرهنگی ،حقوقی و مدیریتی دارد.چون معماری در جامعه ما شناخته‌شده نیست و معماران شهرهای ما را نمی‌سازند .شهرهای ما را افراد فاقد صلاحیت و سلیقه‌های پرورش نیافته می‌سازند . یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های سازمان نظام‌مهندسی باید این باشد که کار معماری را به معماران برگرداند و از دست گروه‌هایی که فاقد صلاحیت فنی و مهندسی هستند خارج کند و تمامی رشته‌های مهندسی را هدایت کند تا در حوزه‌های فعالیت خودشان فعالیت کنند  و وارد حوزه‌های همدیگر  نشوند.
اصلی‌ترین چالش حال حاضر معماری ، چیست؟
یکی از اصلی‌ترین بحث‌ها و چالش‌ها در معماری، حاکمیت سرمایه و اقتصاد و سوداگری اقتصادی بر فضای ساخت‌وساز به‌جای حاکمیت مسائل کیفی است .مسائل کیفی نیازمند حمایت اقتصادی سازمانی، فرهنگی،حقوقی و قانون‌گذاری است  .  این حمایت نیز متأسفانه تا حدود زیادی از معماری دریغ شده چون بسیاری از قانون‌گذاران ما آشنایی کافی با محتوای رشته معماری و اهمیت تعیین‌کننده آن در زندگی ما ندارند .
بسیاری از طرح‌ها به‌اجبار کارفرما،توسط معمار انجام می‌گیرد.معمار هم به دلایل اقتصادی این کار را انجام می دهد .چه راهکارهایی برای برون رفت از این وضعیت دارید؟
من این مسئله را در دو بعد فرهنگی و حقوقی می‌بینم .موقعی که نزد پزشک می‌روید، نمی‌توانید در کار پزشک دخالت کنید و به او بگویید فلان دارو را برای من تجویز کن یا من تشخیص تو را قبول ندارم. به نظر تخصصی پزشک اعتماد می‌کنید و احترام می‌گذارید درحالی‌که در حوزه معماری همه فکر می‌کنند صاحب‌نظر و صاحب سلیقه‌اند. .هنوز جایگاه رشته معماری به‌عنوان تخصصی که فقط متخصصینی  تربیت‌شده‌اند و دانش و تجربه لازم را کسب کرده‌اند و می‌توانند تصمیم‌ساز باشند به رسمیت شناخته‌نشده است .سلیقه بهره‌بردار و مالک در حوزه فضای خصوصی محترم است اما نمای ساختمان مسکونی در مالکیت مطلق مالک آن ساختمان نیست بلکه متعلق به شهر است .نمای ساختمان را هزاران نفر که از جلوی آن رد می‌شوند ،می‌بینند که ممکن است حس تعلق به شهر داشته باشند .مدیر یک تشکیلات دولتی یا خصوصی  می‌تواند سلیقه‌اش را در خانه شخصی خود اعمال کند اما نمی‌تواند سلیقه شخصی خود را از لحاظ جایگاه مدیریتی خودش پیدا کند .بنابراین جایگاه‌ها و حریم‌ها و محدودیت‌ها موضوع معماری متأسفانه شناخته‌نشده است.هم جنبه فرهنگی دارد (که باید رادیو و تلویزیون و مطبوعات و رسانه‌ها و آموزش‌وپرورش و مدارس از پایه و ابتدا روی آن کار کنند)  و هم جنبه حقوقی دارد .یعنی باید اهرم‌های حقوقی کافی و جود داشته باشد تا قوانین و مقررات به مالک اجازه ندهد در کار معمار دخالت کند .بلکه چارچوب‌هایی را برای مالک و طراح روشن کند تا آن‌طور که تصور می‌کند مناسب کارکرد ساختمان و شهر و مدیریت جامعه و شهروندان است، طراحی کند.
چه توصیه‌ای به معماران دارید؟
کار معماری هم یک مبارزه و هم یک تلاش و هم یک  خدمت برای جامعه و سرزمین و مردم مان است. همه باید  در این مبارزه خستگی‌ناپذیر حضورداشته باشیم و برای آنچه به آن اعتقاد داریم، بجنگیم تا آن را محقق کنیم .هیچ‌چیزی بدون تلاش به دست نمی‌آید و معماران باید جایگاه خودشان و جایگاه رشته‌شان را در همه‌جا مطالبه کنند و حتی از ساختار سازمان نظام‌مهندسی با بازوهای مختلف از جمله مطبوعات مدد بگیرند .