نشریه شماره   204   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

آسمــان خــراش‌ها واژگـــون مي‌شوند‌!

گروه ساخت وساز: ساخت سازههاي زيرزميني سابقهاي طولاني دارد. در شهر کوپِرپِدي در بيابانهاي خشک و سوزان استراليا، خانههايي در صخرههاي اين منطقه ساخته شده که ساکنان آن را در برابر گرماي طاقت فرساي محيط محافظت ميکند. همچنين شهر پِترا در اردن حدود 300 سال پيش از ميلاد در دل کوه ساخته شدهاست. در صدسال اخير نيز بيشتر سازههاي زيرزميني به دليل تهديدات ناشي از بمبهاي هستهاي ايجاد شدند. در بسياري از شهرهاي بزرگ جهان مراکزي اين چنيني وجود دارد. مرکز زيرزميني به وسعت 85 کيلومترمربع در پکن به دليل ترس از خطر بمب اتمي شوروي در سالهاي دهه 1970 ساخته شد. با اينکه شايد ديگر نتوان بمب هستهاي را خطري جدي تلقي کرد، اما رشد جمعيت شهري، وضع نامساعد روي زمين، کمبود فضا و نيز هزينه بالاي ساخت وساز را بايد عوامل اصلي در تشويق به ساخت سازههاي عظيم زيرزميني دانست.

رهايي از ترافيک با شهر زيرزميني

امروزه ساخت فضاهاي زيرزميني يکي از علايق بسياري از طراحان و معماران برجسته دنيا محسوب ميشود. براي نمونه دو معمار معروف طرحي براي ساخت شهري زيرزميني در آمستردام هلند پيشنهاد کردهاند که بايد آن را شهري کاملا مستقل محسوب کرد. اين سازه که چند تونل چندطبقه به طول 50 کيلومتراست، نه تنها انبوهي از فروشگاهها، مراکز تفريحي و پارکينگ خودرو دارد، بلکه راندن خودرو نيز در آن امکان پذير است. در صورت اجرايي شدن اين طرح هر راننده ميتواند از کمربندي شهر آمستردام وارد اين تونلهاي زيرزميني شده و به سرعت به مرکز شهر برسد و به اين ترتيب از محدوديتهاي ترافيکي شهري خلاصي يابد. اين شهر زيرزميني با رويکرد سازگار با محيط زيست طراحي خواهد شد و از نظر توليد و دفع دي اکسيدکربن خنثي است، زيرا دود توليدشده از سوي خودروها فيلتر شده و به اين ترتيب وارد جو نميشود. همچنين گرماي حاصله نيز به ساختمانهاي بالاي سطح زمين فرستاده ميشود.

زمين خراش و زلزله

اما وقتي ميتوان ساختمانهايي بلندمرتبه روي زمين ساخت، چرا بايد به فکر ساخت سازههاي زيرزميني بود؟ طراحان سازه نوآورانه زيرزميني در مکزيکوسيتي، زلزله خيزي اين منطقه را دليل اين پيشنهاد ميدانند. از وقتي که زلزله مرگبار سال 1985 در مکزيکوسيتي جان هزاران نفر را گرفت محدوديتهايي براي ساخت ساختمانهايي بلندتر از هشت طبقه در اين شهر اعمال شد و به همين دليل گروهي از طراحان مکزيکي به فکر ساخت سازهاي بلندمرتبه اين بار در زيرزمين افتادند.

آنها اين سازه عظيم را «زمين خراش» (‌Earthscraper‌) ناميدند. اين سازه همانند آسمانخراشي است که در زيرزمين ساخته ميشود. زمين خراش همانند يک هرم برعکس است که 65 طبقه دارد. در ساخت طبقه همکف آن که روي سطح زمين قرار ميگيرد، از شيشه استفاده ميشود تا به اين ترتيب نور طبيعي لازم براي ادارات، منازل مسکوني و موزه قرار گرفته در اين مجموعه تأمين شود.

پارک زيرزميني

ايده ساخت سازههاي گسترده زيرزميني چندان هم جديد نيست. سالها پيش گروهي از طراحان پيشنهاد ساخت مرکزي در زيرزمين در شهر نيويورک را ارائه کردند. آنها پيشنهاد کردند يک ايستگاه قطار زيرزميني نيويورک را که از سال 1948 تاکنون بدون استفاده مانده، تغيير کاربري داده و آن را به پارکي تفريحي براي خانوادهها و گردشگران تبديل کنند. جالب اينجاست منطقه منهتن در نيويورک داراي 13 هکتار فضاي زيرزميني بدون استفادهاست و در حقيقت از توانمندي بسيار بالايي براي راه اندازي مراکز زيرزميني برخوردار است. هيچ بعيد نيست در آينده شاهد پيشتازي اين شهر در زمينه طراحي سازههاي زيرزميني باشيم.

فرار از سرما

سازههاي زيرزميني فقط براي ساخت مراکز تفريحي يا رهايي از محدوديتهاي ساخت وساز ايجاد نميشود. براي نمونه در منطقه تجاري ميرني در سيبري روسيه طراحان به فکر ساخت مجموعهاي زيرزميني براي ساکنان آن و نيز گردشگران افتادهاند. هفت ماه از سال دما در اين منطقه حدود 62- درجه سانتي گراد است و فقط در تابستان چند روزي درجه هوا به کمي بالاتر از صفر ميرسد. ازآنجاکه دما در زيرزمين به مراتب متعادلتر از روي زمين است، اين سازه ميتواند محيطي بسيار مناسب را براي ساکنان فراهم کرده و زمينه جذب گردشگر را نيز مهيا کند. براي ساخت اين مجموعه قرار است از معدن متروکه الماس در اين منطقه استفاده شود. قرار است اين شهرک زيرزميني در سه طبقه ساخته شود. در طبقه پايين آن کشاورزي صورت ميگيرد و در طبقه مياني پارکي براي تصفيه هوا ساخته خواهد شد. بالاترين طبقه اين سازه هم به ساکنان آن اختصاص خواهد يافت. طراحان اين پروژه ميگويند بهرهگيري از اين طرح تنها محدود به سيبري نميشود و ميتوان مدلي کوچکتر از آن را براي اسکان بشر روي ماه يا مريخ به کار برد.

آسياييها هم دست به کار ميشوند

سنگاپور يکي از ثروتمندترين و درعين حال کوچکترين کشورهاي جهان است که با کمبود شديد زمين براي ساخت وساز روبه رو است. اين کشور هم اکنون تا حدي از سازههاي زيرزميني استفاده ميکند. براي نمونه يکي از بزرگترين مراکز خريد در پايتخت سنگاپور در زير زمين قرارگرفتهاست. همچنين اين کشور طرحي براي ساخت مخازن ذخيره سوخت و حتي مخزني براي دفن زباله تا 40 سال آينده در زير زمين را در دست اقدام دارد. در اين ميان طرح جديدي براي اسکان شهروندان در زيرزمين ارائه شدهاست. شهـــــــــر زيرزميني دانش

(‌Underground Science City‌)

سازهاي گستردهاست که مساحتي بيش از 192 هزار مترمربع را در بر گرفته و صدها مرکز پژوهشي و علمي را در خود جاي ميدهد.

کشور آسيايي ديگري که سازههاي زيرزميني را مدنظر قرار داده، ژاپن است. بر اساس طرحي که گروهي از طراحان ارائه دادهاند، ميتوان مراکزي نظير تصفيه خانههاي فاضلاب، نيروگاههاي برق و کارخانهها را به زير زمين توکيو برد. اين مجموعه که شهر آليس (‌Alice City) نام دارد، همچنين در بردارنده ادارات، مراکز خريد و قطارهاي زيرزميني خواهد بود. همچنين با استفاده از حمل ونقل عمودي براي رسيدن به اين مراکز زيرزميني، جلوي اتلاف وقت در ترافيک سرسام آور توکيو گرفته ميشود. شهر آليس که به نوعي يادآور داستان «آليس در سرزمين عجايب» است، ميتواند صد هزار نفر را در خود جاي دهد. هزينه ساخت اين مرکز حدود دو ميليارد پوند پيش بيني شده است.