هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   204   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

شهر بدون کــــوچه خاورميانه

آسيه اسکندر زاده: همه چيز از يک زلزله وحشتناک شروع شد. زلزلهاي که در روز 4 ارديبهشت سال 1339 شهر را لرزاند. به دنبال اين اتفاق وحشتناک بسياري از محلات و خانهها ويران شد و شهر به يک ويرانه تبديل شد و تلفات اين حادثه شوم به هزار نفر رسيد.

از شهرستان لار ميگوييم؛ شهرستاني که در جنوب استان فارس واقع شدهاست. بعد از آن زلزله هولناک، در همان سال به همت افراد نيکوکار در 6 کيلومتري جنوب شهر قديم لار، شهري جديد ساخته شد. شهري به مساحت 100 هکتار طراحي طبق يک نقشه عجيب و شگفت انگيز بنا گرديد.

در همان سال محققي به نام مهندس ميرفخرايي، مأمور بررسي وضع شهر لار و خط زلزله شد. يك گروه به تهيه عكسهاي هوايي و بررسيهاي وضع شهر پرداخت و معلوم گرديد كه خط زلزله لار 40 كيلومتر و مركز آن شهر قديمي لار است و تا مناطق « گراش» و « لطيفي» ادامه دارد. به همين جهت نخستين وظيفه تيم مهندسي پس از بررسي عکسهاي هوايي، تغيير محل شهر بود و شهر را بايد از روي خط زلزله كنار ميکشيدند و آنگاه نوع ساختمان را تغيير ميدادند.

در لار كهن به جاي اينكه مصالح كم وزن و پراستقامت به كار ببرند، مردم از مصالح سنگين وزن و كم استقامت استفاده کردند و يكي از علل خرابيهاي وحشتناک زلزله همين امر بودهاست. ساخت شهر جديد در نزديكي شهر قديم و دور از خط زلزله آغاز گرديد. اين شهر بر اساس اصول ايمني و ضد زلزله ساخته شد و ازآنجاکه با طرح شطرنجي كليه معابر و خيابانهاي آن طراحي شده، اين شهر بدون كوچهاست. سراسر شهر به وسيله شبكه بزرگي از خيابانهاي وسيع 30 متري پوشيده شده كه به نسبت وسعت و جمعيت، ازنظر تعداد خيابانها از تهران پيشرفتهتر است.

قرار بود در ارديبهشت همان سال خانههاي ساخته شده در اختيار زلزله زدگان قرار گيرد، ولي به علت اينكه کار احداث ساختمانها به اتمام نرسيد، در نظر بود چند ماه ديگر جابه جايي انجام شود ولي متأسفانه در روز يكشنبه 21 خردادماه سال 1340 بار ديگر زلزله وحشتناکي در لار و روستاهاي اطراف آن رخ داد كه در لار ساختمانهاي شهر قديمي به کلي فرو ريخت و عدهاي مجروح شدند ولي تلفات جاني نداشت. شدت زلزله تقريبا در حدود زلزله چهارم ارديبهشت سال 1339 بود اما به سرعت اهالي شهر قديم لار، به ساختمانهاي شهر جديد منتقل شدند.

ساختمانهاي شهر جديد لار عبارت از 400 واحد است كه بر طبق اصول فني و به گونهاي ساخته شده كه در مقابل زلزلههاي شديد کاملا مقاوم هستند، چنانكه در زلزله شديد 1340خسارتي به ساختمانهاي جديد وارد نشد. ساختمانهاي شهر جديد سبک وزن و مستحکم هستند. اسكلت فلزي اين ساختمانها از پنجره به بالا دو جداره هستند که جداره داخلــــــــي از جنس « رابيت» نوعي فلز سبك بوده و جداره خارجي آن با آجر و سيمان پوشيده شدهاست. سقف ساختمان سبك و داراي روپوش بوده و كف ساختمان نيز سيمان کاري شدهاست.

در همان سال براي جلوگيري از خطر سيل يك كيلومتر از مسير « تنگ اسد» به وسيله يك سيل بند عظيم و قابل اطمينان مسدود شده و به اين ترتيب ساختمانهاي شهر جديد براي هميشه از خطر سيل نجات يافتهاست.

تأسيسات عمومي: نكته جالب و مهم مسئله ايجاد تأسيسات عمومي از قبيل مدرسه، مسجد و حمام در شهرسازي لار بوده كه به خوبي در شهر جديد در نظر گرفته شدهاست. شهر جديد لار مملو از تقاطع است اما حتي يک کوچه هم در آن وجود ندارد. خيابانهاي عريض و ساختمانهاي کم ارتفاع و مستحکم، به مردم اين شهر در هنگام وقوع زلزله، شانس بيشتري براي ادامه زندگي ميبخشد. ساختمانهاي نوبناي لار، اين بار بر اساس اصول ايمني و ضد زلزله برافراشته شد.

مهندساني که نقشه شهر جديد لار را پياده کردند خوب ميدانستند که اين شهر بر روي يک گسل عظيم زلزله واقع شده و اين امکان وجود دارد که دوباره قرباني زلزله شود؛ به همين خاطر از يک طرح شطرنجي استفاده کردند، به اين صورت که کليه خيابانها يکديگر را قطع ميکنند.

اين روزها مرکز شهرستان لارستان داراي 2 شهر است، يکي شهر قديم که داراي بافت قديمي و سنتي است و ديگري شهر جديد با ساختمانهاي زيبا و ضد زلزله، خيابانهاي متعدد و وسيع و البته بدون کوچه. شهر جديد لار نه تنها در ايران، بلکه در خاورميانه به عنوان تنها شهر بدون کوچه شناخته شده است.