نشریه شماره   204   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

رم شهری باآثار معماری بی نظیر

روم تنها يک شهر و پايتخت ايتاليا نيست، بلکه شهري هنري با معماري زيباست. در اين شهر باستاني ميراث فرهنگي و پنهاني با تاريخ چند هزارساله وجود دارد و داراي جذابيتهاي زيادي است و غناي هنري پراکنده در اين شهر به چشم ميخورد. اين شهردر کنار رودخانه توره و در نزديکي درياي مديترانه قرار گرفته و در سال 2007 بهعنوان يازدهمين مکان بازديد شده در جهان، سومين در اروپا و اولين در ايتاليا توسط گردشگران شناخته شد.

هنر و معماري رومي

بنا به نوشته نويسندگان رومي اتروسك ها استادان مسلم فنون مهندسي و طراحي شهري و نقشهبرداري بودهاند و در اين شكي نيست كه روميان بسياري چيزها را از آتروسك ها آموختند. بر اين اساس در فن طراحي شهري و نقشهبرداري ، آتروسك ها بر يوناني ها هم تقدم داشتهاند. آتروسك ها زماني كه با زمينهاي مسطح مواجه شدند ، طرحي را بر اساس نقشههاي مهندسي پديد آوردند و شهرهاي نوبنياد خود را با شبكه منظمي از معابر متلاقي بر محل تقاطع دو خيابان اصلي بر پا ساختند.

بر اين اساس بايد اشاره كرد كه به احتمال  فراوان ،اتروسك ها روشهاي پلسازي و احداث دژها و فاضلابها و آبروها را به روميان آموخته باشند ولي متأسفانه آثار زيادي از ايشان برجاي نمانده است. فقط دروازه آگوست در پروجا از آنان باقي مانده كه دروازهاي باعظمت و استوار است  و در سده دوم ق.م ساختهشده است. دروازه در ميان دو برج مربعي كه از سنگ ساختهشده، قرار گرفته است و بهنوعي يادآور دروازههاي بزرگ هيتي ، آشور و بابلي در مشرق زمين است . دروازه اگوست بعدها در تاق نصرتها با مقياس کوچکتر و دگرگونشده در نماي ظاهري نمودار گرديد و تأثير معماري آتروسكي بر معماري رومي با توجه به آثار اندكي كه باقيمانده قابلتوجه و اهميت است.

معماري رومي بيشتر متوجه شهرسازي و برنامهريزي شهري بود و معماري پرستشگاهها چندان موردتوجه نبود. معبدي كه ساخته ميشد، تنها در پلان و عناصر تشکيلدهنده متأثر از معماري يوناني و اتروسكي بود. بنابراين معبد موضوع خاصي براي معماران رومي نبود ، بلكه موضوع اصلي كارهاي ايشان در ساختن ساختمانها و ابنيه بزرگ و عمومي خلاصه ميشد.

بايد خاطرنشان كرد يكي از موفقيتهاي عمده در معماري روم دستيابي به ملاتي جديد بود، كه آن را ميتوان بتن ناميد. اين ماده از تركيب آهك ، آبوخاک آتشفشاني كه در آن منطقه وجود داشته ساخته ميشده و خاصيت چسبندگي بالايي داشته و روميها از آن در بناها استفاده شاياني بردهاند. اين ملات به روميها اين امكان را ميداد تا بتوانند دهانههاي بزرگ و فضاهاي وسيع را بدون استفاده از ستون و تير بپوشانند و براي نخستين بار مسئله فضاهاي داخلي از طرف روميها بود كه مورد تأکيد قرار گرفت. معبدهاي رومي داراي فضاهاي وسيعتري نسبت به معابد يوناني و مصري بودند ،اگر بخواهيم معماري رومي را با مصر ويونان مقايسه کنيم، درمعماري مصر و يونان بازي با احجام مطلوب است، بهويژه در معماري مصري كه معماري جرمي است. مصريها با استفاده از جرم و حجمهاي غولآسا كه در اهرام و بهويژه معابد سردار مشهود است ، معماري خويش را بيان داشتهاند. معماري يوناني با اينكه جلوهاي انساني و معقول و منطقي دارد ولي در آن همواره تلاش در بيان زيبايي و مطرح كردن ساختمان بهعنوان يك حجم بوده است و به خاطر استفاده از سيستم تير افقي و ستونهاي عمودي و محدوديت اين روش در پوشش دهانهها موفق به فضاسازي و حل فضاهاي داخلي نگرديدند،اما معماران رومي با استفاده از فن برتر و بهرهگيري از خاصيت بتن موفق به حل و ارائه فضاهاي داخلي گرديده و فضاهايي با عملکردهاي مختلف پديد آوردند . لذا معماري رومي ،معماري فضاسازي است.

  از ديدگاه  «ويتروويوس» معمار و  شهرساز رومي (سده يکم پ. م)،نخستين خانهها نمونهبرداري از شکلهاي طبيعي مثل پناهگاه، لانه پرندگان و غارها بودهاند. به نظر او معماري نخستين هنر و علم ايجادشده درنتيجه هنر برتر است. به اعتقاد او معمار بايد نظريهپرداز، نويسنده و داراي دانش گسترده باشد. آشنايي از هندسه، پرسپکتيو، قوانين نور، رياضيات، نجوم، فلسفه، شناخت موسيقي، دانش پزشکي و ... براي معمار لازم است. از ديدگاه او معماري بايد به سه اصل وفادار بماند: ايستايي، کارايي، زيبايي.

در ذيل به معرفي چند بناي تاريخي شهر روم ميپردازيم :

بناي کولسئوم

کولوسئوم به معني «جايگاه غولپيکر» است. اين ساختمان از نظر شيوههاي معماري ويژگيهاي ساختمانهاي رومي را دارد و يكي از باشکوهترين و بزرگترين آمفيتئاترهاي رومي است كه هنوز هم در ميان شهر پابرجاست . اين ساختمان در سال 80 ميلادي ساختهشده است. نمايشخانه بناي سرگشادهاي كه براي انواع ورزشها و مسابقات مورد استفاده واقع شده است. امپراتوري روم در اين مجموعه بزرگ شاهد فجيعترين جنايات به شكل نمايش كشتار بردگان و مسيحيان بوده است. اين نمايش خانه گنجايش بيش از 50 هزار نفر را داشته است

اين بنا تاريخچه عجيبي داشته است . زماني که طاعون در اين سرزمين شيوع پيدا کرد به يک بيمارستان تبديل شد و سرانجام در قرون وسطي به سالن تئاتر مبدل شده و در زمان ناپلئون بهصورت اصطبل درآمد. اين بنا در قرون وسطي دو دروازه به نام دروازه زندگي و ديگري دروازه مرگ نام داشته است. در حال حاضر هم بازديدکنندگان از در زندگي وارد و از مرگ خارج ميشوند.

معبد پانتئون

يكي از ساختمانهاي بزرگ شناختهشده در تاريخ معماري ،معبد پانتئون است كه در سال 118 م و در زمان امپراتور«آدريانوس» ساخته شد.اين بنا با پلان دايرهاي و بدنهاي استوانهاي شكل نمونهاي بارز از تحول معماري رومي در استفاده از گنبد و قوس است. گنبدي به شكل نيمكره بر روي بدنه استوانهاي شكل قرار گرفته كه ارتفاع آن 43 متر و ضخامت گنبد در قسمت پايين و در رأس به 40/1 متر ميرسد.

قلعه سنت آنجلو

 اين بناي عجيب دايرهاي شكل، در اصل مقبره امپراتور «هادريان» بوده است، اما در قرن ششم تبديل به يك پايگاه مناسب براي پاپها شد و از طريق کانالهاي زيرزميني به قصرهاي واتيكان متصل شد. بسياري از پاپها در گذشته و هنگاميکه خطري آنها را تهديد ميکرده از اين راههاي مخفي استفاده کردهاند. در حال حاضر از اين بنا بهعنوان موزه استفاده ميشود.

حمامهاي کارکالاي

امپراتور «کارکالاي» اين حمامها را بين سالهاي 211 و 217 ميلادي در روم ايتاليا ساخت.باغچههايي به همراه زمينهاي ورزشي و سالنهاي سخنراني و کتابخانهها ساختمان اصلي حمامهاي کارکالاي را احاطه کرده بودند. تقريباً حدود 16 هزار نفر همزمان ميتوانستند از استخرها, سونا و حمامهاي آب گرم استفاده کنند.

سوناهاي روم باستان

در روم قديم مردم بر روي رديفهاي صندلي ساختهشده مينشستند و از سونا استفاده ميکردند. سونا توسط هوايي که بهوسيله آتش در زيرزمين گرم ميشد، کار ميکرد. اين هوا از لولههايي که در زير زمين و در داخل ديوارها تعبيهشده بود عبور ميکرد و باعث گرم شدن محيط ميشد.

روميها بتن ديوار سونا را با مخلوطي از ليمو،آب و گردههاي آتشفشاني که بر روي سنگ خوردهها ريخته ميشد، ميساختند. آنها دو ديوار از سنگ و يا آجر ميساختند سپس فضاي بين آنها را با اين بتن پر ميکردند.