نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

طراحی و نصب سیستم های گرمایشی

رئيس کارگروه پيشگيري از مرگهاي خاموش و عضو شوراي سياستگذاري انجمن جامعه ايمن، در خصوص وجود اشکالات ريشهاي در طراحي و اجراي تأسيسات ساختمانها هشدار داد.

دکتر جواد نوفرستي گفت: هر نوع سيستم گرمايشي در ساختمانهايي که مطابق با مقررات ملي ساختمان و اصول مهندسي طراحي نشده و توسط افراد ذيصلاح نيز ساخته و نظارت نشوند، ميتواند منجر به حوادث جبرانناپذير شود.

وي تأکيد کرد: آنچه در مرحله اول اهميت قرار دارد آن است که در هر ساختمان متناسب با نوع و شرايط آن، از سيستم گرمايشي مناسب با آن ساختمان استفاده شود و در مرحله دوم، بايد ساختمان و همچنين سيستم گرمايشي مطابق با مقررات ملي ساختمان و اصول ايمني، بهصورت مهندسي طراحي، و توسط افراد و يا شرکتهاي ذيصلاح اجرا شوند. با وجود نص صريح قانون و مقررات، متأسفانه اغلب ساختوسازهاي کشور و همچنين اجراي تأسيسات آنها، توسط افراد فاقد صلاحيت قانوني، طراحي و اجرا ميشوند لذا تا زماني که اين معضل حل نشود، مشکل ريشهاي حوادث برطرف نشده و هرسال بايد انتظار رشد حوادث تلخ را داشت.

دکتر نوفرستي ادامه داد: ازاينرو نميتوانيم بهراحتي پاسخ دهيم که چه سيستم گرمايشي ايمن است چون ايمني تنها به ايمن بودن خود سيستم يا وسيله تأمين گرمايش خلاصه نميشود بلکه قوياً به ايمن بودن ساختمان و شرايط محل نصب و نحوه اجرا، نصب و نگهداري نيز وابسته است. ازاينرو، باوجوداينکه بهدرستي انتظار ميرود سيستم حرارت مرکزي نسبت به ساير سيستمها ايمنتر بوده و حادثه گازگرفتگي و مرگ خاموش نداشته باشد، اما در عمل اينگونه نيست و در ماههاي سرد هر سال، شاهد اخبار متعدد حوادث گازگرفتگي دستهجمعي در مجتمعهاي مسکوني، خوابگاهها و حتي مدارس داراي سيستم حرارت مرکزي هستيم. بر اساس گزارش آتشنشاني تهران، آمار حوادث گازگرفتگي سال 88 در تهران در ساختمانهاي داراي حرارت مرکزي از حوادث آبگرمکن و بخاري بيشتر بوده است.

نوفرستي اضافه کرد:

در مورد ايمني سيستمهاي گرمايشي بايد به دو مؤلفه يعني «احتمال وقوع حادثه» و «شدت يا قدرت حادثه» توجه داشت. اگرچه احتمال وقوع حادثه گازگرفتگي با موتورخانه کمتر است اما اگر در اجراي موتورخانه و دودکش آن اصول و ضوابط رعايت نشده باشد و منجر به حادثه شود،  به علت ظرفيت چند برابري مشعل موتورخانه و درنتيجه حجم چند برابري محصولات احتراق آن، در صورت وجود يا بروز هرگونه اشکال در دودکش و تهويه موتورخانه سلامت و جان ساکنين را تهديد ميکند. 

رئيس کارگروه پيشگيري از مرگهاي خاموش تأکيد کرد: اگر از جانمايي درست، اصولي و ايمن محل موتورخانه، طراحي و اجراي اصولي و مهندسي دودکش موتورخانه از طريق اجراي آن در داکت جدا و مستقل از ديوار واحدهاي مسکوني با رعايت تمام الزامات مهندسي و مقررات ملي ساختمان و آييننامه دودکش مرکز تحقيقات ساختمان و همچنين تهويه مناسب موتورخانه و نصب سيستمها يا سنسورهاي ايمني در موتورخانه مطمئـن شديم، حرارت مرکزي حتماً سيستم ايمنتر خواهد بود. اين غيرممکن نيست و راهکار دارد.

نوفرستي بيان کرد: بر اساس سرشماري مرکز آمار ايران در سال 90، حدود 2.2 ميليون واحد يعني نزديک 11 درصد واحدهاي مسکوني کشور از حرارت مرکزي استفاده ميکنند که اين سهم در تهران حدود 30درصد و در مشهد تنها در حدود   5درصد است.

وي ادامه داد: بيشترين حوادث ساختماني در اين زمينه و بخش عمده دغدغههاي ما مربوط به ساختمانهايي است که با سيستمهاي آبگرمکن و بخاري مورد بهرهبرداري قرار ميگيرند که متأسفانه در حال حاضر، بيش از 70درصد واحدهاي مسکوني در کشور از اين سيستم استفاده ميکنند.

دکتر نوفرستي تأکيد کرد: بر اساس مقررات ملي ساختمان استفاده از سيستمهاي تکي گرمايشي به علت محدوديتها و ملاحظات مختلف ازجمله الزام ارتفاع عمودي دودکش، محل عبور دودکشها و ... براي ساختمانهاي با بيش از 10 واحد و همچنين ساختمانهاي عمومي و خاص و همچنين در واحدهاي زير 60 مترمربع با محدوديتهايي در شرايط نصب مواجه است. در اين موارد، يا بايد از سيستم حرارت مرکزي استفاده شود و يا بايد هواي موردنياز براي احتراق سيستم گرمايش تکي، از فضاي خارج ساختمان تأمين شود

نوفرستي اظهار کرد: در ساختمانهاي مسکوني بزرگ و حتي ساختمانهاي عمومي و مدارس، بايد به سمت استفاده از سيستمهاي حرارت مرکزي برويم اما تأکيد ميشود که در طراحي و اجراي موتورخانههاي مرکزي نيز بايد به سمت استفاده از فناوريهاي روز حرکت کنيم و با جايگزين کردن سيستم سنتي ديگ و مشعل موتورخانهاي با ديگهاي چگالشي، به سمت ايمني بيشتر و مديريت بهينهتر انرژي در ساختمانها حرکت کنيم. اين سيستم بهينه و ايمن حتي ميتواند بهجاي نصب در زيرزمين، در پشتبام ساختمان اجرا شود تا خطر بالقوه سرايت شعلههاي حريق و انفجار يا انتشار گاز مونواکسيدکربن از طبقات زيرين ساختمان برطرف شده تا به بالاترين درجه ايمني در برابر حوادث گاز برسيم.

عضو شوراي سياستگذاري انجمن جامعه ايمن کشور افزود: در مدارس نيز ايمنترين سيستم، سيستمي است که خارج از ساختمان باشد. يعني پکيج يا سيستم حرارت مرکزي ميتواند روي  پشتبام نصب شوند، البته پکيج روي ديوار خارجي (در محل مناسب و خارج از دسترسي دانش آموزان داخل يک محافظ مناسب) هم ميتواند نصب شود. بدين ترتيب سيستم حرارتي و بستر خطر بالقوه حريق و انفجار و گازگرفتگي بهطور کامل از ساختمان مدرسه خارج ميشود. 

دکتر نوفرستي در پايان در خصوص مناسبترين، ايمنترين و کممصرفترين سيستم گرمايشي براي ساختمانها گفت: با وضعيت فعلي کيفيت ساختوساز در کشور ما، در ساختمانهاي بزرگ، «سيستم حرارت مرکزي پشتبام با ديگ و مشعل چگالشي» و در ساير ساختمانها يا در صورت تمايل به استفاده از سيستمهاي گرمايش تکي، استفاده از «پکيجهاي با محفظه احتراق بسته با دودکش دوجداره فن دار» -ترجيحاً چگالشي- که با رعايت نکات ايمني توسط سرويسکاران مجاز در آشپزخانه يا ترجيحاً در اتاقک اختصاصي پکيج يا بالکن (با پيشبيني و رعايت الزامات مربوطه) نصب ميشوند، مناسبترين انتخاب هستند.