نشریه شماره   202   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

برنامه‌هاي دولت براي كاهش اتلاف برق

فرشته توکلي

طرح تحول بنيادي و جهادي به طورجدي به منظور جلوگيري از اتلاف برق در جريان توليد انتقال و توزيع آن آغاز شد. اهميت اين طرح به جهت ميزان بالاي اتلاف انرژي برق در کشورمان نسبت به استانداردهاي جهاني است. طبق آمارهاي غير رسمي ميزان اين اتلاف، گاهي در حدود 30درصد و طبق آمار وزارت نيرو در حدود 15درصد برآورد ميشود که در صورت تنها يكدرصد کاهش اتلاف 2/6 ميليارد کيلووات معادل 2 هزار ميليارد تومان صرفه جويي خواهد شد.

به طورکلي امکان صفر بودن ميزان اين اتلاف در حالت عادي غيرممکن است چراکه عوامل فني و غير فني در ايجاد اين اتلاف تأثيرگذارند، اما نکته حائز اهميت اين است که ايران 8درصد بيشتر از نرم جهاني اتلاف انرژي برق دارد. در همين راستا برنامههاي مختلفي در وزارت نيرو در حال انجام است تا به هدف کاهش 10درصدي تا پايان سال 1393 برسيم هرچند ايندرصد به نظر آرماني و خوش بينانه ميرسد زيرا کشوري همچون کره با داشتن 29درصد اتلاف انرژي در مدت 25 سال آن را به 8درصد کاهش داد، يعني سالي در حدود 1درصد کاهش، که البته اين مقدار کاهش در برنامه وزارت نيرو نيز از سال آينده با تعيين اعتبار سالانه تدوين شدهاست.

استراتژيهاي كاهش تلفات

سه استراتژي در اين برنامه تعيين شده است؛ کاهش تلفات و بهبود راندمان توليد در شبکه، مديريت تلفات فني و در آخر ارتقاي تکنولوژي تجهيزات سه استراتژي كلان دولت در اين راستا هستند.

اقدامات دولت از سال 92 وارد حوزه عملي شده که در برخي موارد به سرعت و در برخي ديگر به دليل کمبود اعتبار به کندي صورت ميگيرد. حميد چيت چيان وزير نيرو در آخرين مصاحبه خود چند راهکار عملي در حال اجرا را اعلام کرد و از پيشرفت و خوشبيني نسبت به رسيدن اهداف از پيش تعيين شده گفت.

يکي از محورهاي مهم در کاهش تلفات برق بهينهسازي در نقطه آغازين توليد اوليه يعني نيروگاههاي کشورمان است. از سال 1392 موضوع تلفات انرژي در نيروگاهها و راندمان توليد در اولويت كار دولت قرار گرفت و راهكار نخست دولت محسوب ميشود.

سهم اتلاف انرژي در روند توليد برق در نيروگاهها حدود 60 ميليارد دلار برآورد ميشود. به زعم برخي کارشناسان نيروگاهها متهمين اصلي در حوزه اتلاف برق هستند چرا که ميزان راندمان توليد برق در نيروگاه (به طور مثال گازي) در بهترين حالت 40درصد است و نسبت به متوسط 45درصدي جهان كه در برخي از كشورها همچون ايتاليا به 80درصد ميرسد، فاصله داريم.

اين بخش عظيم از انرژي در روند توليد بدون استفاده از بين ميرود به همين دليل در راستاي بهرهوري و کاهش اتلاف برق در نيروگاهها، طرح تبديلي تمام نيروگاههاي گازي به نيروگاههاي سيکل ترکيبي از ابتداي سال 92 به طورجدي دنبال شده و در بودجه سال 94 نيز پيگيري و اجراي آن مدنظر قرار گرفتهاست. طبق برنامه تمام نيروگاههايي که ظرفيت تبديل شدن به نيروگاه سيکل ترکيبي را دارند در نوبت واگذاري به بخش خصوصي و غيردولتي به منظور توليد بهينه برق قرار ميگيرند. در سال 93 بيشترين سهم توليد برق در نيروگاهها، 35درصد به بخش نيروگاه گازي و 24درصد به بخش نيروگاه سيكل ترکيبي قرارگرفتهاست. با اجراي اين طرح سهم بيشتري به نيروگاههاي سيکل ترکيبي داده ميشود و اين اميدواري وجود دارد كه تلفات انرژي در نيروگاههاي كشور كاهش يابد.

نيروگاههاي سيکل ترکيبي در حقيقت نيروگاههايي هستند شامل توربينهاي گازي و توربين بخار که با استفاده از حرارت موجود در گازهاي خروجي توربينهاي گازي براي توليد بخار آب موردنياز توربينهاي بخاري استفاده ميشود. دماي بالاي اين گازهاي خروجي گاهي به 600 درجه سانتي گراد ميرسد و اين ميزان دما براي به چرخش در آوردن توربينهاي بخاري کافي است. در حقيقت در روند توليد در توربينهاي گازي نيمي از انرژي هدر ميرود که در صورت استفاده از گازهاي خروجي و بازگشت آن به سيکل توليد تا 50درصد به راندمان توليد برق افزوده خواهد شد.

ميكرو نيروگاهها

راهکار ديگر وزارت نيرو ساخت و توزيع ميکرو نيروگاههاي آبي است. ازآنجاکه توليد در نقطه مصرف هزينهها را کاهش ميدهد و از اتلاف برق در طول مسير انتقال خواهد کاست، ميكرونيروگاههاي آبي موردتوجه وزارت نيرو قرار گرفتهاست. اين نيروگاهها در مزارع، شيلات، کارخانهها و نقاط دور دست بيبهره از برق و يا در نقاط انتهايي شبکه برق قابل اجرا است. به طوري که هر مالک صنعتي ميتواند با داشتن هر کانال آبي در حيطه خود نيروگاه برق کوچکي را با ظرفيت 8، 22 و 50 کيلووات نصب كند. هزينه اين نيروگاهها هم در حدود60 ميليون تومان برآورد شده و امکان فروش برق توليدي به شبکه توزيع نيز از طريق تسهيلات جديد وزارت نيرو مهياست. راندمان بالاي 60 تا 70درصدي در اين ميکرونيروگاههاي آبي توجيه اقتصادي بالايي دارد چراکه بدون در بر داشتن هزينه سوخت تنها با نصب يك حوضچه جريان آب ميتوان انرژي برق توليد كرد.

نيروگاههاي CHP

راهکار سوم وزارت نيرو نيروگاههاي ‍CHP است که به نيروگاههاي توليد همزمان برق و گرما در محل توليد معروف هستند. توليد همزمان موجب کاهش آلايندگي و راندمان بالاي مصرف سوخت و کاهش اتلاف برق ميشود، اما در اين نيروگاههاي کوچک نيز مانند نيروگاه سيکل ترکيبي از سوخت براي توليد برق استفاده شده و گرماي حاصل از سوخت نيروگاه به مصارف گرمايشي و سيستمهاي تهويه و ديگر موارد ميرسد. نيروگاههاي CHP در حقيقت خودگردان بوده و در مراکز صنعتي قابل اجر هستند. دولت در پي آن است که با پراکنده کردن انواع نيروگاهها در کشور بخشي زياد از هزينههاي انتقال و اتلاف برق در طول پروسه انتقال کاهش پيدا کرده و شيوه توليد در محل به هدف خود برسد.

البته جاي اين نکته خالي است که جز به كمك بخش خصوصي و حمايت اين بخش پروژههاي اين چنيني قابل اجرا نخواهد بود پس موانع براي ورود اين بخش بايد برداشته شود تا منتظر نتيجه مدنظر دولت باشيم.

راهكارهاي ديگر

حميد چيت چيان راهکار چهارم را حذف شبکههاي فشار ضعيف برق ميداند که در ساليان گذشته بسيار گسترده شدهاند و سهم بالايي از اتلاف برق در مسير انتقال به اين شبكه مربوط است. دولت به دنبال جايگزيني شبكه فشار ضعيف با شبکههاي فشار متوسط و کوتاهسازي مسير انتقال از طريق حذف شبکههاي ضعيف است.

راهکار پنجم جداسازي کنتورها از محل مصرف به کنار ترانسها و در کنار آن تعويض سيم کشيها با انواع استانداردي است که قابل سرقت و يا دستکاري نباشند تا از اين طريق 15درصد از اتلاف برق ناشي از سرقتها کاسته شود. در آخر دولت از طريق توليد و توزيع لامپهاي LED و ارتقاي سطح استاندارد مصرف تجهيزات خانگي و صنعتي به دنبال کاهش اتلاف از درون خانهها است.

راهکارهاي دولت به نظر جامع و کامل ميآيد، بايد ديد در عمل اين برنامهها تا چه حد به هدف آرماني کاهش 10درصد آن هم در يک سال دست مييابد. گرچه مديريت مصرف و تبليغات ستون فقرات سياستهاي وزارت نيرو به شمار ميآيد اما در عمل جاي پژوهشها ميداني و اجتماعي و همچنين سياستهاي كاهش موانع ورود بخش خصوصي در اين ميان خالي است. همچنين در اين مقاله بر راهكارهاي اجتماعي و نقشي كه اصلاح فرهنگ مصرف ميتواند در كاهش تلفات داشته باشد ،  اشاره اي نشده است.