نشریه شماره   201   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معمـاری بـا لایـه های هـزار تو

فولدينگ، سبکي از معماري است که در اواخر قرن بيستم به وجود آمد و فرمهاي نرم و منحني از جمله ويژگي هاي اين نوع سبک است.

اين سبک بر فلسفهاي استوار است که براي اولين بار، توسط فيلسوف فرانسوي، «ژيل دلوز» مطرح شد. فلسفه فولدينگ در ادامه فلسفه ساختارشکني است که نوعي فلسفه پساساختارگرا به شمار ميرود و مبتني برچندگانگي معنايي و تکثرگرايي است. فلسفه دلوز، يک فلسفه افلاطون ستيز و دکارت ستيز است . به عبارت ديگر مي توان بيان نمود که فولدينگ يک طرح ضد دکارتي است و فلسفه فولدينگ منطق ارسطويي را نيز زير سوال مي برد فولدينگ به دنبال تعدد است و مي خواهد سلسله مراتب را از بين ببرد . اين فلسفه در پي از بين بردن دو گانگي هاست.

فلاسفه فولدينگ، گياهي به نام ريزوم را الگو ميآورند که در زير خاک رشد ميکند. اين گياه نه ريشه دارد،نه برگ و تنها شامل ساقههايي است که به صورت نرم و مواج در دل يکديگر پيچ و تاب ميخورند. معماران فولدينگ همانند پيتر آيزنمن، فرانک گري و زاها حديد اين گياه را به عنوان الگو مطرح ميکنند.

کارهاي سبک فولدينگ، معمولاً متشکل از لايههايي است که به صورت هم ارتفاع در کنار يکديگر قرار ميگيرند و هيچ يک نسبت به ديگري داراي وجه تمايزي نيستند. اين سبک را به دليل استفاده از فرمهاي نرم و منحني با لقب معماري نئوباروک نيز ميشناسند. بسياري معتقدند فرم بازارهاي سنتي در بافت قديمي شهرهاي ايران داراي شباهتهاي زيادي به سبک فولدينگ است و به نوعي اين سبک از آن الهام گرفته است.

بحث فولدينگ در معماري از اوايل دهه 1990 مطرح شد و به تدريج اکثر معماران نامدار سبک ديکانستراکشن مانند پيتر آيزنمن، فرانک گهري، زاها حديد و حتي معماران مدرنيست مانند فيليپ جانسون به اين سمت گرايش پيدا کردند. از ديگر معماران و نظريه پردازان سبک فولدينگ مي توان از بهرام شيردل، جفري کيپينز، گئورگ لين و چارلز جنکز نام برد. همانند ديکانستراکشن، خاستگاه فلسفه فولدينگ در فرانسه و معماري فولدينگ در آمريکا بوده است.

گئورگ لين در تعريف معماري فولدينگ مي گويد: « فولدينگ يعني تلفيق نمودن عوامل نامربوط در يک مخلوط به هم پيوسته. » در اين رابطه مي توان لايه هاي رسوبي در کوه ها را مثال زد که در اثر فشارهاي دروني زمين روي يکديگر خم شده و پيچ و تاب خورده اند . در عين اينکه هر لايه خصوصيات دروني خود را حفظ کرده است، ولي با لايه مجاور خود درگير شده و لايه ها به صورت انعطاف پذيري در کنار يکديگر انحناء پيدا کرده اند .

معماري فولدينگ معماري نئو باروک نيز ناميده مي شود. در معماري باروک، سبک هاي يوناني، رومي، شرقي، رومانسک، گوتيک و کلاسيک روي يکديگر تا مي شوند و کالبد بنا و سطوح مواج ديوارها نسبت به شرايط انعطاف پذيرند. همانگونه که در معماري فولدينگ انعطاف پذيري احجام و سطوح مختلف توسط تکنولوژي جديد، که همان رايانه است، انجام مي شود. تکنولوژي رايانه قادر است بين دو شکل، شکل هاي مياني را براي انتقال نرم يکي به ديگري انجام دهد. امروزه با استفاده از رايانه، اين انتقال و تغيير شکل به راحتي قابل اجرا است و معماران فولدينگ سعي مي کنند معماري را با علم روز همگون و همسو سازند.

در اين رابطه بهرام شيردل مي گويد: « فکر من و همکارانم در معماري و شهر سازي، قابل انعطاف کردن فضاهاست به گونه اي که جوابگوي تفاوت هاي بي شمار باشد، هميشه معتقد بوده ام بايد معماري جديدي به وجود آيد که با افکار و زندگي زمان خود انطباق داشته باشد و فرهنگ و تمدن موجود را غني ترکند ... انسان با گذشت زمان افکار و خصوصياتش تغيير مي کند - بر عکس ساير جانداران - معماري هم بايد به تبع آن تغيير کند.»

«پيتر آيزنمن» به عنوان باني طرح فلسفه فولدينگ در حوزه معماري واژه « Weak Form» يا  فرم ضعيف  را مطرح کرده است. فرمي که قابل انعطاف است و خود را با شرايط محيطي وفق مي دهد. همانطور که ژله با شکل ظرف خود تطبيق مي يابد. لذا فرم ها يا لايه هاي معماري فولدينگ، در مجاور و همتراز يکديگر به صورت انعطاف پذير و در انطباق با شرايط کالبدي، اجتماعي و تاريخي محيط در سايت قرار مي گيرند.

آيزنمن در طرح خود براي مرکز گردهمايي کلمبوس ( 92-1990) موضوع اشاره شده، در فوق را به صورت کالبد معماري نشان داده است. اين مرکز در شمال مرکز شهر کلمبوس و در واقع در مرز بين مرکز شهر و قسمت شمالي شهر قرار دارد. در سمت غرب ساختمان هاي استريت که يکي از دو خيابان اصلي شهر است عبور مي کند و از جنوب تا شمال و مرکز شهر را به يکديگر متصل مي کند. از سه طرف ديگر سايت، بزرگراه هاي سرتاسري و خطوط راه آهن عبور مي کنند و پل هاي چند طبقه متعدد در اطراف سايت اين خطوط را به يکديگر متصل کرده است. به عبارتي در غرب سايت مهم ترين مسير ارتباطي محلي و داخل شهري، و در سه طرف ديگر سايت خطوط ارتباطي داخل و بين شهري قرار دارد.

تصميمات اتخاذ شده و يا اطلاعات کسب شده در گردهمايي هاي داخل اين ساختمان از طريق خطوط تلفن، فاکس و اينترنت و همچنين مطبوعات و رسانه هاي مختلف به سراسر کشور منتقل مي شود. لذا از يک طرف اين ساختمان مرکز تبادل اطلاعات است و لايه هاي مختلف از اين مرکز اين اطلاعات را به مناطق مختلف منتقل مي کنند . از طرف ديگر اين مکان مرکز خطوط ارتباطي محلي و بين شهري است و لايه هاي مختلف راه هاي ارتباطي از چهار طرف اين ساختمان عبور مي کنند.