نشریه شماره   201   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مسجدی با معماری بی نظیر

در بسياري از کشورها مسجد جامع يزد بهعنوان نمادي از اين استان و حتي نمادي از کشور ايران مطرح است و اين بنا در شمار نخستين بناهاي عظيم و پر قدمت کشور به شمار ميرود. معماري اين مسجد بهقدري منحصربهفرد و بيبديل است که هرسال گردشگران بسيار زيادي از نقاط مختلف دنيا بهقصد بازديد از شاهکار هنر و معماري به ايران و استان يزد سفر ميکنند.

بناي اين مسجد با عظمت قرنهاست که از فراسوي تاريخ تمدن اين سرزمين ميدرخشد بهنحويکه در کتب تاريخي يزد آمده است: «مسجد را بر جاي آتشگاه ساساني ساختهاند و سنگ بناي آن توسط علاءالدوله گرشاسب نهاده شده است».

مسجد جامع قديم در قرن ششم هجري قمري و به دستور گرشاسب از نوادگان «علاءالدوله کالنجار» ساخته شد و بناي اصلي مسجد کنوني از آثار «سيد رکنالدين محمد قاضي» است.

اصيلترين بخشهاي هنر معماري بينظير ايراني در گچ کاري، شبستان، صحن، گنبد، کاشيکاري و منارههاي برافراشته آن جلوهگر است. زيباترين بخش اين بنا را ميتوان مجموعه ايوان و گنبد خانه و فضاي پيرامون آن نام برد. نماي ايوان بلند با مجموعهاي از زيباترين تزئينات کاشي معرق و نقوش اسليمي و گياهي همچنين گره چيني پوشانده شده است. اين تزئينات با آجرهاي ضربي و نقوش معلقي و کتيبههاي کاشي معرق و کوفي بنايي، مجموعهاي بديع و خيرهکننده آفريده که تحسين هر بينندهاي را برميانگيزد.

محراب اصلي يا محراب واقع در گنبدخانه، مزين به انواع کاشي معرق و کتيبه و آجر ضربي است و بر دو کاشي ستارهاي شکل نصبشده در آن، نام استادکار و تاريخ ساخت محراب نقش بسته است. دو مناره مسجد که ارتفاع تقريبي آن از کف تا نوک به بيش از 52 متر ميرسد، داراي قطري در حدود هشت متر است که در دوره صفوي به بنا افزودهشده اما در سال 1313 هجري شمسي فروريخت و دوباره تجديد بنا شد.

بلنداي اين منارهها و اينکه کاشيکاري منحصربهفردي حتي در اوج منارهها انجامشده، تعجب همگان را برميانگيزد زيرا اين منارهها هرچه به سمت بالا رفته باريکتر شده و تنها يکي از آنها نيز داراي پلکان است ازاينرو ظرافت کاشيکاري در اين ارتفاع بهواقع قابلتحسين است.

يکي از معماران قديمي و هنرمند استان يزد در تشريح بناي مسجد ميگويد: در ساخت اين بناي عظيم از آهن استفادهنشده و تمام بناها با تاق ضربي، کاهگل و گچ ساخته شده است.

سيد محمدعلي دهقان بنادکي معروف به «سيد بنا» همچنين در خصوص کاشيکاري اين بناي عظيم اظهار ميدارد: در محراب اين مسجد، قسمت کوچکي کاشيکاري شده و به شکل کره زمين است که در آن از همه رنگهاي به کار برده شده در کاشيهاي اين مسجد استفادهشده است.