نشریه شماره   201   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

دوسوم جمعيت، در يک سوم مساحت

بالاخره آماده و فراهم نشدن طرح آمايش سرزمين کار دست مديران کشوري داد. طرحهاي کوتاه مدت و تصميمات متفاوت، ضربهاي جبران ناپذير به عرصههاي اقتصاد شهري، مسکن و عمران و.. وارد کرده که حالا کاهش منابع اقتصادي و زيست محيطي را هم بايد به آن اضافه کنيم.

به گزارش پيام ساختمان، طرحهاي نيمه کاره، فرصتهاي سوخته و ازدست رفته مديريتي در مسير توسعه در اجراي طرحهاي اقتصادي موجب هدر رفتن سرمايه و فرصت سوزي شدهاست. طرح نافرجام آمايش سرزمين، که از دولت سوم مطرح بود، به دليل مطابقت نداشتن برخي طرحها با واقعيتها، هنوز به سرانجام نرسيدهاست، اين در حالي است که از اين طرح با عنوان ريل تقسيم بندي توسعه متوازن استانهاي کشور ياد ميشود.

سابقه اين طرح به سال 1353 بازمي گردد؛ طرحي که برخي از مديران استاني معتقدند، نه تنها در مرحله توصيف بلکه در مسائل کالبدي بعدي نيز داراي اشکالاتي است.

شوراي عالي اداري در سال71، طي مصوبهاي، وظيفه تهيه طرح آمايش سرزمين را به سازمان برنامه وبودجه و وظيفه تهيه طرحهاي کالبدي ملي و منطقهاي را به وزارت مسکن و شهرسازي وقت واگذار کرد. سال 84، تشکيلات مرکز ملي آمايش سرزمين در چارچوب کادر سازماني معاونت امور اقتصادي سازمان مديريت و برنامهريزي تصويب شد و رسما شروع به فعاليت کرد، اما کماکان آمايش سرزمين از يک مشارکت جدي و نتيجه بخش مسئولان محروم ماندهاست.

کشور را توافقي اداره ميکنيم

معاون شهرسازي و معماري وزارت راه و شهرسازي دراين باره معتقد است: بايد استقرار جمعيت در فضاي کشور مرزها و خطوط کشور را مشخص کنيم. اگر به صورت شماتيک به اين موضوع نگاه کنيم دو سوم جمعيت کشور در يک سوم مساحت کشور مستقرند.

پيروز حناچي گفت: بايد معادله را بر هم زده و عرصه و جمعيت را در کشور متعادل کنيم تا بقيه نقاط کشور هم آمادگي استقرار جمعيت را داشته باشند. او با بيان اينکه طرح آمايش سرزمين توزيع متناسب جمعيتي و فعاليتهاي اقتصادي و اجتماعي در پهنه سرزمين است، افزود: بايد تعريف مشخصي از مقياس يک ميليونيم در کشور نقشه يک دريک- تا مقياس يک دوهزارم از همه شهرها داشته باشيم.

معاون وزير راه و شهرسازي معتقد است: در قالب اين طرح يکباره پکيج استقرار جمعيت و فعاليت کشور تجميع ميشود. براي چنين کاري قطعا بايد زيرساختها فراهم شود و در مناطق جمعيت پذير ظرفيت شبکه حمل ونقل زميني يا ريلي، منابع آبي افزايش يافته و اتصال آن را با سرزمين اصلي فراهم کنيم.

مانع اجرا چيست؟

حناچي گفت: در حال حاضر ما در طرح هايمان بخشي از اين کار را انجام ميدهيم، اما هميشه اين سؤال مطرح ميشود که براي اين طرحها، اسناد بالادست چه احکامي را به ما ديکته ميکنند.

معاون شهرسازي و معماري دو علت براي اجرايي نشدن اين طرح بيان کرد: يکي اينکه ما کشور را توافقي اداره ميکنيم نه بر مدار کارشناسي، چون در غير اين صورت بايد فعاليتها بر اساس برنامهريزي فضايي صورت ميگرفت. نتيجه سيستم اداره توافقي، با زور يا لابي کردن اين شده که مجتمع پتروشيمي درجايي احداث ميشود که نبايد آنجا باشد. مثلا بزرگترين حجم سرمايهگذاري ايران در طول تاريخ ايران در عسلويه انجام شد که از زاويه زيست محيطي يکي از آلودهترين مناطق کشور است، حال آنکه تا قبل از ورود صنعت نفت يکي از مناطق ويژه طبيعي محسوب ميشد.

يکي ديگر از نمونهها، ساخت فرودگاه در جايي است که اساس موجوديت آن دچار مشکل بوده و سرعت وزش باد عمود بر باند اساسا اجازه يک پرواز ايمن را نميدهد. همچنين عرصههاي طبيعي و واجد حفاظت را به سرمايهگذاري سنگين اختصاص داده و بخشي از محيط زيست را از بين بردهايم.

حناچي افزود: مسئله دوم اين است که چگونه اين کار را انجام داده و از چه ابزارهايي براي تحقق آن استفاده کنيم؟ هر منطقهاي در برنامهريزي خود، ساختار فضايي خاص خود را ميطلبد که اين هم تعيين نشد. بنابراين اول بايد راهبردها و بعد برنامههاي عملياتي مشخص شود. اگرچه ما در شوراي عالي شهرسازي در حال توليد اسناد اين چنيني هستيم، اما هميشه فقدان سند بالادستي احساس ميشود.

وي در اين خصوص که اعتبارات نقش محوري در اجراي اين طرح دارد، توضيح داد: واقعا اگر بخواهيم اين طرح تأثيرگذار باشد، بودجهاي نياز دارد. با فرض اينکه همه عرصه سرزمين واجد جمعيت پذيري شود مشکلات جدي منابع آب داريم که همه جا قابل دسترس نيست و به طورقطع با چالشهاي جدي مواجه هستيم ولي اگر برنامه داشته باشيم با فازبندي و به صورت تدريجي ميتوان آن را اجرايي کرد، بالاخره روشهاي مختلف سرمايهگذاري را تجربه ميکنيم.

طرح آمايش نوعي برنامهريزي فضايي است

مديرعامل سازمان ملي زمين و مسکن نيز بر اين باور است که در عين ضرورت اين طرح، بحث متولي کار موردبحث است، به دليل اينکه طرحهاي کلان مقياس، تأثيرات خيلي زيادي روي بخشها دارد و بايد طرح تهيه شده دائما به روز نگه داشته شود.

محمد پژمان گفت: اولا بايد ساختار اجرايي پيدا کند يعني مرجعي بتواند نتايج مطالعات آمايشي را اعمال کند و اگر نياز به تغيير و تصحيح است دائما پاي کار طرح آمايش باشد. او با بيان اينکه اين طرح نوعي برنامهريزي فضايي است، ادامه داد: در ابتداي امر يک مجموعه برنامه ريز کلان کشوري ممکن است به دليل کمبود اطلاعات و قوانين به مشاور نياز داشته باشد ولي از آن به بعد بايد با حضور خود مشاور تيمهايي براي مديريت کردن و استفاده از نتايج آن وجود داشته باشد.

مديرعامل سازمان ملي زمين و مسکن معتقد است: اهميت اين طرح کوچک ديده شده، آن هم با تغيير و تحولاتي که دائما در نظام برنامهريزي کشور به وجود ميآيد. سازمان مديريت و برنامهريزي براي چندمين بار است که منحل و بعد از گذر زمان دوباره احيا ميشود، درحالي که ميتوانست با ترسيم راهها مسيرها را روشن کند.

پژمان گفت: جايگاه اين طرح گم شده، در غير اين صورت، بايستي نظام برنامهريزي کشور به خاطر داشتن يک سند راهنما و تعيين راهبردهاي اصلي کشور، بتوانند ظرفيتهاي کشور در تمامي عرصهها، فرصتها و تهديدها را شناسايي کرده و بر اساس يک نظام برنامهريزي، مأموريتهاي سرزميني را در همه مناطق و نقاط کشور تعيين کنند.

او افزود: متأسفانه ادامه روند حرکتهاي موردي و موضعي بخشها، آسيب رسان خواهد بود. شايد يکي از دلايل هم اين باشد که عليرغم انجام اقدامات آمايشي و کلان مشاهده ميشود در عمل بخشها مسير خود را ميروند درنتيجه مقداري انگيزههاي اين بخش هم تضعيف شده باشد.

وي تأکيد کرد: به نظر من اين طرح يکي از موضوعات حياتي است و حتما هم بايد نظام برنامهريزي کشور، با همفکري و تعامل بخشها آن را در کشور نهادينه کند و دائما نتايج آن اعمال شود.

مديرعامل سازمان ملي زمين و مسکن در پاسخ به اينکه چرا اجراي طرح آمايش پيگيري نميشود، گفت: فکر ميکنم مسائل روزمره وقت زيادي از مديران عالي کشور ميگيرد، ولي نافي اين نيست که ما از اين موضوع کلان غفلت کنيم چون در صورت اجرا، به مشکلات روزمره هم پاسخ ميدهد ولي به طورکلي اين موضوع تضعيف شدهاست.

براي همه لازم الاجرا شود

معاون وزير راه و شهرسازي در امور مسکن و ساختمان نيز با بيان اينکه اجراي اين طرح، يک ميثاق ملي است، گفت: براي چنين ميثاقي بايد يک تفاهم کلان در سطح کشور صورت بگيرد که شايد بخشي از آن مبتني بر قانون باشد.

حامد مظاهريان با بيان اينکه در اين زمينه ما يک خلأ جدي داريم، افزود: اثرات و كاركردهاي برنامهريزي آمايش سرزمين بر كسي پوشيده نيست و در حقيقت چيزي که تحت عنوان طرح آمايش ملي تهيه ميشود بايد براي همه لازم الاجرا شود.

وي ادامه داد: شايد حدود سه پيش نويس طرح آمايش تهيه شده ولي به همان دليلي که تبديل به ميثاق ملي نشده و منطبق با قانون نشده و پشتيباني قانوني پيدا نکرده، ملاک عمل قرار نگرفتهاست. درحالي که تهيه و تدوين اين طرح در توان نيروي تخصصي داخل هست و تجربه اين کار را هم داشتهاند، در حقيقت بايد نهادي اين را تأييديه داشته باشد که لازم شود.