نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سفر خواندنـی به بوشهر باستانـی

بوشهر را شايد بيش از هر چيز با کرانه خليجفارس به ياد آورد، اما اين استان نخلستانها و ديدنيهاي فراواني دارد که براي ديدنشان بايد دل از دريا کند و راهي شد. بايد از شهرهاي بندري فاصله گرفت و به عمق اين خطه رفت. از مناطق دور از درياي استان بوشهر ميتوان از اهرم يا تنگستان، برازجان يا دشتستان، سعدآباد، دالکي، دولنگه يا بهارستان، خورموج، انارستان و شبانکاره و شنبه با ديدنيهاي تاريخي و طبيعي نام برد.

 اين استان از مهمترين مناطق جنوبي ايران است که بيشتر شهرستانهاي آن از بناهاي ديدني و مکانهاي تاريخي برخوردارند. آثار و بناهاي تاريخي منطقه ردپاي تاريخي از دورههاي باستاني ايران، دورههاي اسلامي و معاصر در بردارند که هر يک بهنوبه خود براي گردشگران جذاب و ديدني است.

بخش سعدآباد که ميان دو رودخانه دائمي دالکي و شاپور در شمال شرقي شهرستان دشتستان واقعشده، داراي نقاط گردشگري و تاريخي فراواني است. وجود نخلستانهاي فراوان و سرسبز و جاري بودن رودخانه شاپور در اين منطقه سبب شده تا اين منطقه از ديرباز داراي رونق فراواني براي حضور و زندگي مردم باشد، طوري که اين منطقه بهعنوان يک منطقه تاريخي بهحساب ميآيد. شهر سعدآباد واقع در 86 کيلومتري شهر بوشهر و 22 کيلومتري شهر برازجان، که بقاياي شهر باستاني توز و سبا حکايت از قدمت سکونت در اين منطقه دارد، اينک نيز روستاها و آباديهاي بسياري را شامل ميشود.

در نزديکي روستاي زيرراه واقع در 6کيلومتري شهر سعدآباد 3 آسياب قديمي يافت شده که دوره هرکدام به حدود 120سال پيش برميگردد. قلعه خان بر تپهاي بلند واقعشده و مربوط به 100تا200 سال پيش است. حدود 40 سال پيش اين قلعه مرمتشده و اينک محل زندگي سه نفر از اهالي روستا ميباشد.

 غارهاي چهل خانه

در سه کيلومتري شمال شهر سعدآباد در نزديکي ويرانههاي شهر باستاني توز مجموعه «غارهاي چهلخانه» در ديواره سنگي رودخانه شاپور ساختهشده است. تاريخ دقيقي از زمان ساخت آن در دست نيست و اکنون 23 خانه آن باقيمانده است. چهلخانه همانطور که از اسمش پيداست به معنى وجود 40 خانه در اين مکان است. گفته مى‏شود چهلخانه به معناى چلهخانه نيز هست، که مرتاضان و زاهدان در آن زندگى مى‏کردند. با مطالعاتى که راجع به اين نوع دخمه‏ها در نقاط مختلف ايران انجامگرفته، احتمال مى‏رود که از نوع دخمه‏هاى تدفينى دوره‏هاى مادى و ساسانى باشند.

بقاياي «منطقه باستانى توز» اکنون در شمال شرقي شهر سعدآباد کنار جاده سعدآباد به وحدتيه نزديک روستاي زيراه است. توز شهرى تجارتى بود که پارچه‏هاى کتانى ملون و گلابتوندوزى آن معروف بود. رودخانه شاپور که از نزديک آن مى‏گذرد غالباً رودخانه توز (توج) ناميده مى‏شد. بيرون از دره و تپه کنونى روستاى زيراه بهطرف غرب و جنوب، خرابه‏هاى فراوانى وجود دارد که بهصورت مزارع يا راه‏هاى پياده‏رو و اتومبيلرو و قبرستان و محل چراي گوسفندان درآمده است.

 «چشمه و آبشار زيراه» در شمال روستاي زيراه در مرکز شهر باستاني توز واقعشده و چشماندازي بسيار زيبا و مناظر طبيعي باصفا دارد. آب خروجي از اين چشمه در مسيري مملو از درخت و گياه عبور ميکند که سرسبزي آن، اين منطقه را به محلي براي حضور گردشگران بدل کرده است.

بقعه ميرهداف

«مسجد و بقعه آقا ميرهداف» نگين شهر باستاني توز و از قديميترين مساجد و بقعههاي کشور است. احتمالاً هداف يکى از سرداران شهرک مرزبان فارس بوده است که در جنگ با اعراب کشتهشده و توسط اهالى توز در اين محل به خاک سپردهشده است. همچنين احتمال دارد که اين مکان معبد يا نيايشگاه زرتشتى اواخر دوران ساسانى باشد. اين بقعه بين اردشير آباد و زيراه واقع است. اطراف آن قبرستان وسيعى وجود دارد.

گوردختر

 بناى «گور دختر» شبيه به مقبره کوروش کبير در پاسارگارد است و قدمت آن به سده ششم قبل از ميلاد برمى‏گردد. عناصر هنر اورارتويى و نيز عناصر معمارى ايلامى معبد چغازنبيل را مى‏توان ديد. اين بناي تمام سنگي در محلي به نام دشت «پشت پر» در شرق جاده برازجان-کازرون واقع است.

 «آبشار تلخ آب» از جمله نقاط ديدني و گردشگري بخش سعدآباد دشتستان در استان بوشهر است. در شمال روستاي تل سرکوه و در جنوب روستاي شول واقعشده و از آبشارهاي زيباي استان بوشهر است که سالانه گردشگران فراواني را از سراسر استان و کشور پذيراست. آب خروجي از اين آبشار در يک محوطه وسيع فرود ميآيد و اين منطقه را به استخري طبيعي براي شنا بهويژه در فصول گرم سال بدل کرده است.

از ميان جاذبههاي تاريخي تنگستان، «خانه رئيس علي دلواري» در شهرستان تنگستان يادآور خاطرات فراموش نشدني مبارزات آزاديخواهي 80 سال پيش است. خانه رئيسعلى دلوارى در 45 کيلومترى بوشهر در دلوار قرار دارد که پس از تعمير و نوسازى به يک مجموعه فرهنگى تبديلشده است. موزه مردمشناسى استان بوشهر و ديگر فعاليت‏هاى سنتى روستايى در اين مکان برقرار است.

کاخ کوروش

«کاخ کوروش» در يک کيلومترى جنوب شهرستان برازجان و در حدود 500 مترى جاده آسفالته برازجان ـ بوشهر قرارگرفته است. اطراف اين مکان را مزارع توتونکارى و نخلستانهاى قديمى احاطه کرده است. اين کاخ در نوع خود بى‏نظير و ازجمله بناهاى تاريخى و مفاخر ملى است که الگوى پيشرفت معمارى و حجارى هخامنشيان را در بدو تشکيل امپراتورى پس از پاسارگاد، نمايان کرده است. آنچه تاکنون ضمن عمليات اکتشافى ظاهرشده، عبارت است از بنايى مرکب از 12 ستون در دو رديف ششتايي که از ترکيب دو نوع سنگ سياهوسفيد تشکيلشده است.

 کاخ بردک سياه

«کاخ بردک سياه»، کاخي مربوط به عصر هخامنشي است که در حاشيه رودخانه دالکي در 12 کيلومتري شهر برازجان واقعشده است. اين کاخ بعد از کاخ کوروش بناشده و فاقد ظرافتها و ترکيب خاص رنگهاي سياهوسفيد کاخهاي برازجان و پاسارگاد است. اين کاخ در شمال روستاي درودگاه در ميان نخلهاي سبز و کهن، در سال 1356 توسط باستانشناسان از دل خاک بيرون آورده شده است.

قلعه محمدخان- خورموج

«قلعه خورموج» که قسمتى از آن به نام قلعه محمدخان دشتى و قسمت ديگر آن به نام قلعه جلالخان معروف بوده در شهر خورموج قرار دارد. اين بنا از چهار حصار، چهار قلعه، يک اندرونى، يک عمارت مرکزى، تعدادى قراولخانه و اصطبل تشکيل شده است. اصل بنا چهار طبقه بوده و داراى عمارت گوشواره‏اى فوقانى زيبايى بوده است. از اين بنا براى سکونت و مقاصد نظامى و ديدهبانى استفاده مى‏شده است. شاهنشين‏ها و گوشواره‏ها به سبک سلجوقى بنا شده بودند. گچبرى ديوارها و درون اتاق‏ها و تزيينات اصلى قلعه بسيار جالب است و سبک بنا با بناسازى و گچبرى و تاقسازى کاخ اردشير در فيروزآباد فارس همانند است.