هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماری مقبره حیات الغیب

در استان لرستان و مشخصاً در شهرهاي خرمآباد، سراب دوره و ويسيان، تيرهاي از سادات زندگي ميکنند که به «سادات حيات الغيب» معروف هستند. نسب سادات حيات الغيب به فردي به نام «سيد ابوالقاسم محمد حيات الغيب»، از نسل امام موسي بن جعفر (ع) ميرسد.

 مقبره سيد ابوالقاسم محمد حيات الغيب هماکنون در جوار روستايي به همين نام و در مرکز يک قبرستان قديمي، در 45 کيلومتري جنوب غربي خرمآباد قرار دارد. روستاي حيات الغيب در گويش محلي «حِياغو» و در مواردي نيز «درگاه» که صورت محلي شده «درب گنبد» است، خوانده ميشود.

در کتاب «آثار باستاني و تاريخي لرستان» به نقل از حميد ايزدپناه دراينباره آمده است: «بر ساحل غربي رود کشکان بر بالاي تپهاي سنگي در امتداد کوه کيرَه (کوره) دو مقبره ساختهشده است که سمت غربي بزرگتر و به حيات الغيب مشهور است».

وي در باره مختصات اين مقبره آورده است: «در ورودي آن شمالي و کفش کن آن پنج پله بالاتر از کف مقبره ميباشد. اندازه کفش کن 5× 5/6 و سطح مقبره 25/6 ×6 متر است. قبر در گوشه جنوب شرقي قرار دارد و ابعاد آن 1×1×2 متر است. روي آن هيچ تزيين و گچبري يا کتيبهاي نيست».

ايزدپناه ادامه ميدهد: «در ديوار جنوبي، محرابي به بلندي 10/2 متر با گچبريهاي ساده بر حاشيه آن ساختهشده است. چهار ديوار آن تا پنجمتر با گچ سفيد گرديده، پس از آن ديوار به هشت ضلع تقسيم ميگردد که تاق اول بر مبناي هشت ضلع زدهشده. تاق گنبد دوجداره است که بهوسيله دريچهاي ميتوان به فضاي بين دو جدار رفت».

اين نويسنده ميافزايد: «بلنداي آن تا کف مقبره 12 متر است. در سمت شرقي پلههايي براي رفتن به پشتبام مقبره ساختهشده است، تمامي اين بنا از آجر است. تيرهاي از سادات چگني خود را از اعقاب صاحب مقبره ميدانند و همواره براي حفظ اين مقبره ميکوشند».

 ايزدپناه همچنين به تجديد بناي مقبره حيات الغيب در دوره قاجار اشاره ميکند و مينويسد: «اين بنا يکبار به دستور محمود ميرزاي قاجار تعمير شد و بر قطعهسنگي تاريخ آن چنين نوشتهشده است: کََلَّ فعاله محمود بالله، حسب الحکم شاهزاده محمود ميرزاي قاجار در سال دويست و چهلوسه ،سرکاري اين بناي امامزاده حيات الغيب به اتمام رسيد».

بايد دانست که امامزاده حيات الغيب در نزد اهالي منطقه و مردم شهرها و روستاهاي اطراف از احترام فراوان برخوردار بوده، و حرم و مزار وي از زمانهاي دور محل زيارت و برآورده شدن حاجات و تکيهگاه روحي و رواني دوستداران و ارادتمندان ايشان بوده و بر اين اساس سوگند « وِ حِياغو قِسَم» از سوگندهاي رايج مردم اين مناطق به شمار ميرفته است.

گنبد الياس

در سمت شرقي گنبد امامزاده حيات الغيب گنبد کوچکتري وجود دارد که به «گنبد الياس» معروف است. اين گنبد  و در حال حاضر در آستانه ويراني کامل قرار دارد و به شکل يک مخروبه درآمده است، ازگنبد حيات الغيب قديميتر و به لحاظ سبکِ معماري با آن متفاوت است. اندازه سطح مقبره 5/4×5/4 متر و قبر در ضلع جنوب شرقي آن واقعشده است. درِ ورودي مقبره الياس جنوبي است، اما آن را با آجر مسدود ساختهاند و در حال حاضر ورود به مقبره الياس از داخل مقبره حيات الغيب و از طريق راهرويي که دو مقبره را به هم مربوط ميکند امکانپذير است.

بر اين اساس بازسازي و مرمت هرچه سريعتر بناي «مقبره حيات الغيب» و «گنبد الياس» و نيز محوطهسازي مناسب اين محل بسيار ضروري مينمايد. اين محل همچنين به امکاناتي نظير لولهکشي و تأمين آب شُرب مناسب، سرويس بهداشتي، و بالاخره يک راه ارتباطي مناسب به طول تقريبي يک کيلومتر، منشعب از جاده اصلي خرمآباد- پلدختر نياز دارد که در مراحل بعد بايستي تأمين و فراهم شوند.