ساختمان‌های کم مصرف انرژی

شمار نشریه : 200

دکتر داود فدايي*

مهندس فرزاد دهنوي زاده*

«با افزايش 3 برابري در مصرف، بهاي برق 10 برابر افزايش مييابد»، اين جملهاي است که اين روزها بر روي قبوض برق منازل خودنمايي ميکند. حال سوال اين است آيا زماني فرا خواهد رسيد که قيمت حاملهاي انرژي تاثير بسزايي در صرفه جويي در مصرف آنها داشته باشد؟ مسلما اين زمان خيلي دور نخواهد بود. علاوه براين کميابي بعضي از منابع نظير آب نيز بخصوص در تابستان احساس شد و کم کم عموم مردم را به فکر مصرف کمتر و بهينه و صرفه جويي در مصرف انرژي انداخت. البته ايرانيان همانطور که در متون تاريخي تاکيد شده از پيشتازان حفظ منابع طبيعي و پاکيزه نگهداشتن آنها بوده و احترام به چهار عنصر طبيعت در باور ايران باستان يعني باد، آتش، آب و خاک که به نام چهار "آخشيج" ناميده ميشدند اهميت زيادي داشتهاست، به نحوي که اين موضوع نگاه بسياري از محققان را به خود معطوف داشتهاست. به هر حال در کشوري که در حال حاضر تحت تحريمهاي ناجوانمردانه تکنولوژيکي قرارگرفته و اين فرهنگ غني را يدک ميکشد صحبت از مديريت مصرف انرژي و يا داشتن ساختمانهايي با تجهيزات مصرف بهينه انرژي نه تنها بيراهه نيست بلکه ميتوان اعتقاد داشت که کشور ما با اين تاريخچه ميبايست جزو کشورهاي پيشرو در اين زمينه باشد.

با توجه به سهم عمده مصرف انرژي در منازل و ساختمانهاي اداري بحث ساختمانهاي کم مصرف در حال حاضر به صورت وسيعي در جهان و بخصوص در آمريکا و اروپا دنبال ميشود. به طور کلي منظور از ساختمانهاي کم مصرف ساختمانهايي هستند که در طراحي، تجهيزات و مصالح ساختماني انها از تکنيکهايي براي کاهش مصرف انرژي (نظير مصرف آب، برق، گاز) بهره برده شده و مصرف انرژي به طور محسوسي پايينتر از يک خانه سنتي يا خانههاي معمولي ميباشد. اين اصطلاح يعني ساختمان کم مصرف به خانهاي اتلاق ميشود که مصرف حدود 20 تا 30 کيلووات ساعت بر متر مربع در هر ماه داشته باشد. براي مصرف کمتر از اين اصطلاح « ساختمان فوق کم مصرف» يا «خانه فوق کم مصرف» به کار ميرود.

اصطلاح «خانه با مصرف انرژي صفر" يا " Zero energy Building» به خانهاي اتلاق ميگردد که انرژي مصرفي براي تمام تجهيزات خود را خود توليد نمايد و مصرف انرژي صفر داشته باشد. در اين نوع خانهها با استفاده از انرژي خورشيد و باد، انرژي لازم تامين و در منابعي نيز براي مصرف بعدي ذخيره ميگردند؛ ضمن اينکه يک سيستم کنترل مرکزي کنترل تجهيزات منزل را به منظور مصرف بهينه در دست دارند. تمامي تجهيزات از نوع بسيار کم مصرف با بازدهي بالا بوده و دماي خانه نيز همواره در محدوده دماي آسايش تنظيم ميگردد. يادآوري ميکنيم دمايي را که يک شخص در محيط بسته بدون استفاده از وسايل سرمايشي و گرمايشي احساس راحتي کند، دماي آسايش مينامند.

دراين نوع ساختمانها روشنايي از لامپهاي فوق کم مصرف LED با بازده و طول عمر زياد، و حسگرهاي حرکتي و کليدهاي زمان دار استفاده ميگردد. معمولا در اين ساختمانها از مقادير زيادي عايق، پنجرههاي دوجداره، نفوذ هواي اندک و تهويه و بازيابي گرما براي کمتر کردن انرژي مصرفي سرمايش و گرمايش بهره ميبرند. شايان ذکر است در اقصي نقاط جهان پروژههاي ساخت اينگونه ساختمانها جاريست و ساختمانهايي نيز به صورت نمونه ساخته شده و در حال کار هستند.

به هر حال با توجه به وضعيت حال حاضر و منابع محدود انرژي حرکت به سوي ساختمانهاي کم مصرف اجتناب ناپذير مينمايد. تا دير نشده ميبايست قوانين محکمتري براي احداث ساختمانهاي جديد وضع گردد و همچنين تسهيلاتي براي تشويق به استفاده و دسترسي آسانتر به تجهيزات مورد نياز فراهم و سريعا اجرايي گردد. در حال حاضر تسهيلاتي براي خريد و نصب آبگرمکن خورشيدي توسط وزارت نيرو در دولت تدبير و اميد در نظر گرفته شده که با تسريع در اجرايي نمودن آن هر چه زودتر کشور در اين جهت حرکت خواهد نمود.

اين حرکت فقط ساختمانهاي جديد را در بر نميگيرد بلکه در ساختمانهاي موجود نيز با کمي تغيير در رويه مصرف و مديريت آن و با به کار بردن تجهيزات مصرف بهينه با هزينه اندکي ميتوان از اين فناوري بهره برد.

با توجه به شرايط ايدهآل اقليمي کشورمان استفاده از آبگرمکن خورشيدي با قابليت نصب و استفاده آسان ميتواند يکي از اولين اقدامات مالکان ساختمانها باشد، با استفاده از لامپهاي LED، حسگرهاي حرکتي و کليدهاي زماندار در سيستم روشنايي، استفاده از پنجره دوجداره و عايقکاري ساختمان ميتوان قدم اول را در اين راستا برداشت. ذکر اين نکته ضروري به نظر ميرسد که بازگشت هزينه انجام شده نه در کوتاه مدت بلکه در طولاني مدت ممکن خواهد بود و صرفه جويي هنگفتي را براي خانوادهها و همچنين منابع محدود کشور در پي خواهد داشت.

 

* عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي اميرکبير

* دانش آموخته دانشگاه صنعتي اميرکبير