نشریه شماره   200   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

تجاري كردن انرژي نو

روند تجاريسازي در انرژي نو شامل توسعه سه نسل از اين تكنولوژيهاست كه ريشه تاريخي آن به بيش از 100 سال پيش بازمي گردد. نسل اول كه هم اكنون كاملا توسعه پيدا كرده و توان رقابتي دارد شامل انرژي حاصل از بيومس است كه اصطلاحا بيوگاز خوانده ميشود. انرژي زمين گرمايي و توليد برق از انرژي آب و بخار شكلي ديگر از اين انرژيها است كه بيشتر توسط نيروگاههاي برق آبي به دست ميآيد. نسل دوم انرژي نو شامل سلولهاي فتوولتائيك، گرمايش خورشيدي، انرژي بادي و اشكال نويني از زيست انرژي است. نسل سوم تجاريسازي در انرژي نو همراه با گسترش مراكز تحقيق و توسعه (R&D‌) ايجاد شد تا در سطح جهاني به گسترش انرژي و تجاريسازي آن كمك برسانند. در اين دوره انرژيهاي پيشرفته بيومس (زيست توده)، توليد انرژي زمين گرمايي از صخرههاي داغ و انرژي امواج اقيانوسي توسعه يافتند.

سرمايه گذاري در انرژي نو

سرمايه گذاري صورت گرفته سال 2012 در زمينه انرژي نو به 244 ميليارد دلار ميرسد كه نسبت به سال 2011 حدود 12درصد از ميزان آن كاسته شدهاست. از سال 2011 به خاطر پايين آمدن قيمت انرژي خورشيدي و ركود جهاني اقتصاد سرمايهگذاري كمتري در اين زمينه صورت گرفت. اين در حالي است كه از سال 2000 تا 2012 سرمايهگذاري جهاني در زمينه انرژي باد و سلولهاي خورشيدي به ترتيب 14درصد و 60درصد افزايش پيدا كردهاست. تغييرات آب و هوايي يكي از دلايل اصلي افزايش سرمايهگذاريها در اين نوع انرژي است. بر اساس پژوهشهاي آژانس بينالمللي انرژي (‌IEA‌) در سال 2011 تا 50 سال آينده بيشتر انرژي الكتريكي جهان از راه نسلهاي نوين انرژي خورشيدي به دست خواهد آمد كه خود باعث كاهش گازهاي مضر گلخانهاي خواهد شد.

بر اساس پژوهشهاي سازمانبينالمللي رشد توليد انرژيهاي نو در بازه زماني 2004 تا 2009 متوسط سالانه 10 تا 60درصد افزايش يافتهاست. بر اساس گفتههاي آخيم اشتاينر نماينده ويژه سازمان ملل متحد توسعه اين بازار اتفاقي نبوده و تركيب سياستهاي جديد دولتها و حمايتهاي سياسي از اين نوع انرژي به همراه سرمايهگذاريهاي انگيزشي باعث پي ريزي رشد اين صنعت شدهاست.

از سال 2008 به اين سو نشانهها حاكي از تغيير رويكردهاي سرمايهگذاري بود و هم در ايالات متحده و هم در اتحاديه اروپا اين تغيير رويكرد به انرژي نو ديده ميشد. جدول زير تغييرات سالانه اين بازار را از سال 2008 تا 2013 نشان ميدهد.

انرژيهاي نو در خاورميانه

براي سالهاي متمادي به كشورهاي خاورميانه تنها توليدكننده و صادركننده نفت و گاز نگريسته ميشد. ذخاير نيمي از نفت و يک سوم گاز جهان در اين منطقه وجود دارد و منفعت آن مستقيما به جيب دولتهاي اين كشورهاي ثروتمند ميرود و در حالتي خوشبينانه صرف رفاه و اقتصاد عموم ميشود. البته رويكرد كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا در زمينه انرژي در حال تحول است. اينك به منابع انرژي اين كشورها منبع ديگري نيز افزوده شده كه برخلاف مورد قبلي نه تمام ميشود و نه محيط زيست را آلوده ميكند. منطقه MENA كه شامل همه كشورهاي خاورميانه و شمال آفريقا به جز ايران و مراكش ميشود؛ منطقهاي ايدهآل ازنظر ميزان تابش آفتاب و بهرهگيري از ديگر منابع توليد انرژي پاك است. البته در اين روند با چالشهايي روبه رو هستند؛ روند مصرف انرژي در اين منطقه نشان از رشد فزايندهاي در اين عرصه دارد به گونهاي كه سرانه مصرف انرژي و همچنين مصرف خالص انرژي در اين منطقه نسبت به هر منطقه جغرافيايي ديگري بيشتر است. ايران و عربستان سعودي در منطقه خاورميانه از بالاترين مصرف سرانه برخوردارند و در چند سال آينده عربستان با اقتصادي كاملا مصرفي به مصرف انرژي ايالات متحده آمريكا نزديك خواهد شد.

ايران نيز با اينكه جزو منطقه MENA نيست، از وضعيت مشابهي برخوردار است؛ كشوري كه سومين ذخاير گاز طبيعي را دارد و درعين حال واردکننده اين ماده براي مصارف خانگي نيز هست. شكل زير نشان دهنده ميزان مصرف انواع انرژي در نقاط مختلف جهان است.

همان گونه كه مشخص است نفت و گازطبيعي بيش از 90درصد از انرژي اين كشورها را تأمين ميكند. در اين ميان قيمت پايين انرژي، به دليل يارانهها و درآمد نفت بيشتر صرف بالا بردن رفاه و سطح زندگي ميشود و ميزان كمي از اين درآمد صرف توسعه صنعتي ميشود. اين به خوبي مشخص ميكند كه تكنولوژيهاي توليد انرژي از منابع تجديدپذير كه در ديگر كشورهاي درحال توسعه باعث توسعه و پيشرفت خوبي شدهاند و نقش زيادي در رفاه اقشار پايين و متوسط شدهاند كارآيي لازم را در كشورهاي نفتي حوزه MENA نداشتهاند.

انرژيهاي تجديد پذير در ايران

ايران گرچه درخصوص مشكلات و چالشهاي توسعه انرژيهاي تجديدپذير با كشورهاي گروه MENA شريك است و همان سيستم يارانهاي و قيمت پايين انرژي در اين كشور هم نمود دارد اما به دليل جمعيت زياد اين كشور قيمت نفت رفاه كاذبي را فراهم نياورده و سياست عمومي هم بر اين منوال است كه بر توسعه تكنولوژي منابع انرژي تجديدپذير بيفزايد. گرچه ضرورت توجه به اين نوع انرژيها به دو دهه نرسيدهاست.

ايران از با توسعه دومين نيروگاه بادي خود در شرق كشور (بينالود) گامهايي براي توسعه انرژي بادي برداشتهاست. تحقيقات و پژوهشها نشان ميدهد كه 26 منطقه كشور داراي پتانسيل انرژي بادي هستند و اگر راندمان 33درصد را در نظر بگيريم تا 6500 مگاوات برق از اين مناطق تحصيل خواهد شد.

همچنين مزرعههاي خورشيدي به راه افتادهاند كه البته در ابتداي راه خود قرار دارند. راه دوم استفاده از انرژي خورشيدي يعني آبگرمكن خورشيدي نيز در بسيار از مناطق بخصوص مناطقي كه از لوله كشي گاز بيبهرهاند و يا امكان گازکشي وجود ندارد مانند ويلاها به چشم ميخورد. در كشور ما استفاده از انرژي خورشيدي در حال رونق است که طراحي، ساخت و نصب و راه اندازي 350 دستگاه آبگرمكن خورشيدي در شهرهاي بوشهر، طبس، يزد، بجنورد، زاهدان و اصفهان نمونهاي از آن است. راه اندازي نيروگاه زمين گرمايي مشگين شهر نيز نمونهاي ديگر از نوع اقدامات است. اما چالش اصلي در قيمت انرژي در ايران است زيرا قيمت انرژي چنان پايين است كه براي بسياري از شركتها و خانوارها توجيه اقتصادي ندارد. به همين دليل است كه وزارت نيرو طي مصوبهاي براي خريد برق توليدي از انرژيهاي نو اقدام كردهاست و هر كيلووات توليدي از اين راه از خانوارها به قيمت 423 تومان خريداري ميشود.

ستادهايي نيز در معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري ايجادشدهاند كه وظيفه تجاري كردن و به صرفه کردن اين نوع انرژيها را برعهده دارند.

در اين ميان انرژي هيدروالکتريكي داستان ديگري دارد. اين انرژيها در ايران بيشتر از طريق نيروگاههاي برق آبي تأمين ميشوند. 7درصد انرژي برق كشور از اين طريق تأمين ميشود كه البته با بحران آبي 13 سال اخير چالشي براي گسترش اين نوع انرژي ايجادشدهاست.

يوسف آرمودلي دبير توسعه فناوري انرژي نو در معاونت علمي فناوري رياست جمهوري و رئيس سازمان انرژيهاي نو در اين زمينه ميگويد: به تدريج جامعه ما متوجه شده که اقتصاد انرژي بايد يک اقتصاد معقول و بر اساس واقعيت باشد. الآن دارد اين اتفاق ميافتد و در اثر هدفمندي يارانهها توسط دولت، قيمت انرژي در حال واقعي شدن است. اگر قيمت انرژيهاي الکتريکي و گرمايي در کشور ما واقعي شود آن وقت اتفاقات اساسي در زمينه انرژيهاي تجديد پذير خواهد افتاد. کشور ما همانطور که منابع خوب فسيلي دارد، منابع خوب انرژيهاي تجديدپذير مثل باد، خورشيد، زمين گرمايي و خوشبختانه زيرساخت مهندسي براي طراحي و توسعه استفاده از اين انرژي ها را هم دارد.