نشریه شماره   199   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

سنگینی سایه پول بر سر معماری

گروه معماري دکوراسيون: درک درست کارفرما از معماري، آشنايي او با مشکلات موجود برسر راه يک پروژه ساختماني و اعتماد او به معمار، بنياديترين نقش را در شکلگيري اثري ارزشمند بازي ميکند. اينکه کارفرما چه کسي و يا چه گروهي را براي طراحي پروژه بر ميگزيند و اينکه او چگونه اين کار را انجام ميدهد بسيار حائز اهميت است؛ يک معماري مطلوب همواره زماني پديد آمده است که يک کارفرماي آگاه و خوب در زمان و مکاني مناسب کار را به معمار يا معماراني کاربلد سپرده و يک گروه اجرايي خبره کار را مطابق اصول طراحي به سرانجام رسانده است. پر واضح است که لازم نيست کارفرما تحصيلات آکادميک معماري را گذرانده يا مباني تخصصي زيباييشناسي را فراگرفته باشد. بلکه آنچه اهميت دارد منطق کارفرما در پذيرفتن اصولي است که طرح را مبدل به فضايي با عملکرد مطلوب و رعايت اصول زيباييشناختي ميکند. اما اين منطق از کجا ناشي ميشود و چرا اينقدر در بين مردم ما نادر است؟ براي پاسخگويي به اين سؤالات، سراغ چند کارفرما و دانشجوي معماري رفتيم :

دستاورد کارفرماهاي غيرمتخصص

احمدرضا سعيدي ، کارفرما با بيان اين  مطلب که  نصف کلانشهرهاي ايران بهخصوص تهران دستاورد همين کارفرماهاي ناآشناست، به پيام ساختمان گفت: متأسفانه کارفرماها نظر معماران و مشاوران را قبول ندارند و اگر اين افراد را در پروژه خود راه ميدهند، به دليل موانع قانوني است.

وي افزود: بيشتر سازندگان در ايران، پزشکان و سرمايهداراني هستند که براي سرمايه اندوزي بيشتر در اين حوزه ورود پيداکردهاند و حضور کارفرماي غيرمتخصص باعث سردرگمي بيشتر معماران ميشود .اين کارفرماها که بيشتر خودرأي  نيز هستند با ناشي گري خود تمام اصول معماري و آرامش يک مکان را برهم ميزنند .

سهم کارفرما در معماري ساختمان

ترلان اميني، دانشجوي دکتراي معماري در پاسخ به اين سؤال که سهم يک کارفرما در معماري ساختمان چقدر است، به پيام ساختمان گفت: اين ميزان قابلتعيين نيست زيرا همه اين تفکر  را دارند که چون در پروژه هزينه ميکنند، ميتوانند حرف اول و آخر را هم خودشان بزنند . مسئله ديگر اينکه بين کارفرما ،تهيهکننده و اسپانسر با معمار ،کارگردان و اجراکننده تفاوت وجود دارد  که اين موضوع  در معماري شهرهاي ايران ناديده گرفتهشده است .

وي با اشاره به اينکه ما نميتوانيم بهطورکلي کارفرماها را از پروژه بيرون کنيم اما ميتوانيم با اطلاعات صريح و منطقي  کار درست را گوشزد کنيم، افزود: شناخت کارفرما از زندگي و نوع شغل، زندگي يا فعاليتي که قرار است در فضاي معماري انجام دهد بزرگترين کمک را به شکلگيري فضاي مطلوب ميکند. بهعنوانمثال در حيطه معماري دفاتر کار و ادارات، يک پزشک بايد بداند مطبي که قرار است در آن به ويزيت بيماران بپردازد چه ويژگيهاي محيطي، ارگونوميک و کاربردي دارد و چه موازيني بايد در طراحي آن رعايت گردد يا دفتر کار يک وکيل دعاوي حداقل در ارتباط با مراجعين آن از ويژگيهاي خاص خود برخوردار است که وکيل بايد به آن توجه کند.

اميني تصريح کرد: سالن مونتاژ يک کارخانه، دفاتر يک ارگان دولتي، يک استخر شنا و ديگر کاربريهاي گوناگون همه و همه داراي ويژگيهاي عملکردي خاص خود هستند و کارفرمايي که خود و شغل خود را ميشناسد قطعاً فضاي مطلوب براي کارش را از فضاي نامطلوب و سرهمبندي شده بازميشناسد و به تأثير معماري در راندمان کاري خود واقف است و به آن بها ميدهد.

 عدم قوانين سختي براي کارفرماهاي غيرمتخصص

محمد شريفي، دانشجوي کارشناسي ارشد معماري با بيان اين مطلب که بايد قوانين سفت و سختي براي کارفرماهاي غيرمتخصص ايجاد شود، به پيام ساختمان گفت: اين قوانين ميتواند از بروز مشکلات فراوان در معماري جلوگيري کند.

وي با بيان اينکه متأسفانه برخي از کارفرماهايي که توسط همين شهرداري براي کاري گماشته ميشوند تخصص لازم را ندارند و هيچ ايده يا نوآوري در کارهاي خود انجام نميدهند، ادامه داد: ممکن است کارفرمايي غيرمتخصص نتواند فضاي دلخواهش را طراحي و اجرا کند اما قطعاً با آگاهي نسبت به تواناييهاي معماران و متخصصان ، فضاي مطلوب و ارزشمند را از نوع نازل و بيارزش آن تميز ميدهد. او ميداند کجا، کار را کاملاً به طراح واگذارد، کجا با او مشورت کند و کجا نظر مستقيم خود را اعمال کند.

شريفي تصريح کرد: اين کارفرما به جزئيات بهعنوان لازمه شکلگيري فضاي کارا و مطلوب اهميت ميدهد، اولويتها را ميشناسد و ميداند کجا  و چگونه چيزي را فداي چيز ديگري کند و افزون بر اينها سرمايه لازم براي پيشبرد کار را در اختيار دارد. اين اصلي است که هيچگاه نميتوان اهميت آن را انکار کرد. سايه پول هميشه بر سر معماري سنگيني کرده و ميکند اما حتي در محدودترين شرايط هم همواره آنقدر آزادي و اختيار براي معمار و کارفرما باقي ميماند که بتوانند فضايي سالم توليد کنند.

حديث مفصل بخوان از اين مجمل

کمال بحريني ، معمار و کارفرما با اين بيت شعرکه «تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل» به پيام ساختمان گفت: اگر امروز دنبال مقصر و کار خراب کن در حيطه معماري هستيم بايد نگاهي به تعداد ورود متخصصين به  عرصه ساختوساز داشته باشيم.

وي افزود: بيشتر پروژههاي دولتي و شخصي اصولاً توسط کساني ساخته ميشود که جز اسم مصالح ساختماني با هيچکدام از اصول ساختوساز آشنايي ندارند. بحريني ادامه داد: تفسير ما از کارفرما تنها مسائل مادي است که اين نگاه بايد سريعتر تغيير کند  و کارفرما تا جايي ميتواند در يک پروژه ورود کند که آسيب جدي به بنا وارد نشود.