هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   199   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

هشدار به خارج شدن کنترل تهران

روستايي كوچك و خوش آب وهوا كه روزگاري ساكنانش از ترس راهزنان و دزدان در زيرزمين زندگي ميكردند، حالا از يك روستا به شهري بزرگ با مشكلات فراوان زيست محيطي تبديل شدهاست، حالا بزرگترين شهر ايران و بيست و پنجمين شهر پرجمعيت جهان با جمعيتي حدود 13 ميليون نفر است، کلان شهري که ميزبان نزديک به نيمي از فعاليتهاي صنعتي کشور است.

اين شهر در سال 1200 ه. ق به عنوان پايتخت قاجاريه برگزيده شد و پس از گسترش يافتن آن، مطالعات اولين طرح جامع آن در سال 1345 ه. ش آغاز و در سال 1349به تصويب رسيد. آن زمان، شهر تهران حدود 180 کيلومترمربع وسعت و 7/2 ميليون نفر جمعيت داشت. اين طرح، سطح شهر را به ده منطقه با مراكز مجهز تقسيم و شبکهاي از آزادراهها و بزرگراهها را هم پيشنهاد كرد. به اين ترتيب بر اساس اين طرح جامع، تراكم جمعيت در تهران از حدود 150 نفر در هر هكتار به حدود 90 نفر در هكتار كاهش مييافت و به ازاي هر نفر نيز حدود 55 مترمربع انواع خدمات ارائه ميشد.

اين طرح در حدود هشت سال، يعني از سال 1349 تا سال 1357 مبناي هدايت توسعه تهران بود و بر اساس آن، طرح تفصيلي بخشهايي از شهر نيز توسط شهرداري تهران تهيه شد. امروز که 44 سال از زمان تصويب اولين طرح جامعي که در تهران زير نظر سازمان برنامه وبودجه تهيه شد، ميگذرد، با توجه به تحولات شهري و منطقهاي، جمعيت رسمي پايتخت نشينان به 13 ميليون نفر و وسعت تقريبي آن هم به 700 کيلومترمربع گسترش يافتهاست.

بااين حال بسياري از صاحب نظران و کارشناسان شهري معتقدند، مديران ذي ربط هنوز نتوانستهاند راه حلي جامع و آينده نگر براي اداره پايتخت ايران تهيه و اجرا کنند. طي اين سالها طرحهايي جايگزين طرح جامع اول شد، اما موفقيت آميز نبود.

واقعيت اين است که مديران اين شهر در نيم قرن گذشته نتوانستند برنامهاي مدون و بلندمدت را اجرايي کنند و بعضا تصويب ضوابط و مقرراتي نابه جا همچون افزايش تراکم بدون پشتوانه کارشناسي باعث شد مشکلات عديدهاي براي شهروندان ايجاد شود که در اين زمينه اشاره به چند نکته، ضروري به نظر ميرسد:

اول آنکه، شروع پديده «تراکم فروشي» که برخي از آن به «فروش شهر» تعبير ميکنند آن هم در مقابل ديدگان مسئولان، عامل بزرگي بود تا ويژگيهاي فضاهاي شهري تهران طي اين سالها دستخوش تغييرات بسياري شود، افزايش يک باره جمعيت، نامتوازن بودن ظرفيت کوچهها و خيابانها متناسب با نياز استفاده کنندگان، تغيير الگوهاي سکونت و مشکلات اجتماعي ناشي از آن، آلودگي هوا، ترافيک در سطح خيابانهاي شهر و از تبعات و آسيبهاي انساني اين پديده بود.

دوم آنکه، بهانه و توجيه در خصوص برخي امتيازات و مجوزهاي غيرقانوني براي ساخت بعضي مراکز مسکوني و تجاري به منظور آزادسازي اراضي موردنياز، که منجر به بارگذاري سنگين جمعيت شد هيچ گاه از سوي وزارت راه و شهرسازي و ساير سازمانهاي متولي با آن برخورد جدي نشد، نمونه عيني آن بلايي است که در سالهاي اخير با اقدام مشابه مديريت شهري پايتخت، مسئولان شهرهاي واقع در حريم تهران نيز بر سر اين شهرها ميآوردند، به طوري که گفته ميشود در حال حاضر حريم شهر تهران 10 برابر خود شهر است بنابراين شهرهاي اقماري نيز مسابقه کسب درآمد از محل فروش حريم گذاشتهاند!

سوم آنکه، در اين وضعيت مديران شهري بهتر است به جاي انکار برخي واقعيتهاي تلخ عيني تا دير نشده بازنگري در چگونه اداره شدن اين کلانشهر براي رسيدن به وضعيت پايدار بينديشند، آن هم در شرايطي که معضل تراکم فروشي و ساير مقررات غلط نانوشته چنان به ساير شهرهاي بزرگ سرايت کرده که آمار 71درصدي جمعيت شهرنشين کشور امروز به نگراني تبديل شدهاست.

چهارم آنکه برخي از کساني که طي اين سالها مسئوليت مديريتهاي زيرمجموعه شهري را در دست گرفتند کمتر بر نحوه تصميم گيري در برنامهريزي شهري و نظارت بر اجراي برنامه و طرحها تخصصي برخورد کردند درنتيجه لطمات جبران ناپذيري به اين کلانشهر وارد شد بنابراين دعوت از نيروهاي متخصص شهري که به کناري گذاشته شدهاند، براي کمک به حل اين مشکل ضروري است.

پنجم و مهمتر آنکه، لازم است، مسئولان مربوطه هر چه زودتر برنامه «راهبردي طراحي شهري و مديريت منظر شهري تهران» که يک الزام قانوني براي اين شهر بزرگ به شمار ميآيد و تهيه آن تاکنون به تعويق افتاده را براي رسيدن به مرحله اجرايي در دستور کار قرار دهند، پيش از آنکه براي اجراي هرگونه طرح ساماندهي شهري دير شود و کنترل شهر به طور کامل از دست خارج شود.