ضوابـط نمايشي در نمـاي ساختمان

شمار نشریه : 199

گروه ساخت وساز: ضوابط طراحي و اجراي «نما» در ساختمانهاي جديد با هدف جلوگيري از ادامه آشفتگي سيماي پايتخت، ابلاغ شد. مقررات «نما» كه براي اولين بار، صورت ساختمانها را همانند قسمتهاي پنهان سازه، مشمول رعايت اصول واحد ميكند، داراي 30 ضابطهاست كه از ابتداي نما كاري (خريد مصالح) تا انتهاي آن را شامل ميشود. احكام ضوابط نما در سه سطح «الزام»، «توصيه» و «پرهيز» تنظيم شده؛ به طوري كه استفاده از مصالح مقاوم در برابر فرسايش و آلودگي، «ضروري» و به كارگيري مجسمه و نمادهاي ضد فرهنگي و رنگهاي تند، «ممنوع» عنوان شدهاست. ضوابط جديد از ابتداييترين مرحله نماكاري كه همان «خريد مصالح مخصوص نما» است، فرمان عمليات نما را تحت كنترل ميگيرد و سپس بر مراحل مياني همچون «طراحي نما» و مرحله اصلي يعني «اجراي نما» نظارت ميكند.

در قالب«ساماندهي و ارتقاي کيفيت سيما و منظر شهري در جهت احياي معماري و شهرسازي ايراني اسلامي» و مقرراتي كه شهرداري تهران براي نحوه طراحي و اجراي نماي ساختمانهاي جديد وضع كرده، مالكان پروژههاي ساختماني بايد از به کارگيري رنگهاي تند و غير هماهنگ با نماي غالب ساختمانهاي محله، پرهيز كنند و همه تأسيسات فني نصب شده در بيرون و بام ساختمان را در برابر «ديد عمومي» استتار كنند. همچنين استفاده از مصالح مقاوم در برابر فرسايش و آلودگي، يك الزام است و در مقابل، بايد از نصب علائم، نماد و مجسمههاي اشاعه دهنده تفكرات ضد ديني و ضد فرهنگي پرهيز شود. مديريت شهري، براي تضمين اجراي ضوابط نما، عدول از حداقلهاي پيش بيني شده در ضوابط را جزو خطوط قرمز مربوط به پايان کار قرار دادهاست به اين معني كه اگر «نما» با دستورالعملها تناسب نداشته باشد، پايان كار ساختماني صادر نخواهد شد. همچنين در اين فرآيند اگر سازندهاي به اجراي ضوابط نما اقدام کند در پرداخت عوارض ساختماني براي او تخفيفهايي در نظر گرفته ميشود ولي هنوز در دست رسيدگي است و نهايي نشدهاست.

در مورد طراحي نماي بناهاي بلندمرتبه هنوز ضابطه مشخصي تدوين نشده ولي معيارهايي در دست تهيه قرار دارد که بر اساس آن معيارها طرحها ارزيابي شوند. اما مهمترين موضوعي که در مورد تک بناهاي بلندمرتبه بايد رعايت شود، توجه به هم جواريهاي آن است. يعني غير از موضوعاتي همچون ظرفيت خيابانهاي همجوار و جمعيت پذيري بايد به هم جواريها و همسايه اين ساختمانها توجه شود تا از نور، هوا و ديد مناسب محروم نشوند که فعلا توسط شهرداري اين نظارت انجام ميشود. پيام ساختمان به منظور بررسي برخي از بندهاي اين ضوابط که محل بحث است، سراغ کارشناسان و متخصصان ساخت وساز رفته است:

افزايش هزينه و پروسه کار

جابر نصيري، عضو هيئت مديره سازمان نظام مهندسي ساختمان استان تهران در مورد برخي از ضوابط پيش بيني شده نما براي شهر تهران گفت: حرکت خوبي از طرف شهرداري تهران صورت گرفته اما معتقدم در عمل به نتايج مطلوبي منتهي نميشود چرا که باعث بيشتر شدن هزينهها و طولانيتر شدن پروسه کاري ميشود. به نظر من ميتوانستند براي سهولت در اجرا، اين کار را بر عهده مهندس معمار بگذارند چون اين کار طبق قانون بر عهده مهندس ناظر معمار است.

وي درباره ممنوعيت به کارگيري رنگهاي تند در نماي ساختمان اظهار داشت: نماي بيروني جزو حريم خصوصي نيست و متعلق به مردم است و شهرداري بايد دخالت کند. اما بايد دقيقا ذکر شود که از چه رنگهايي نبايد استفاده شود. هرچقدر قانون را ساده در اختيار مردم قرار دهيم، راحتتر اجرا ميشود.

نصيري در مورد ممنوعيت استفاده از نماهاي تمام فلزي هم گفت: ممنوعيت نماي شيشهاي در کشور ما تا حدود زيادي توجيه دارد چون به هرحال شيشه در زلزله عملکرد خوبي ندارد اما به عنوان يک شهرساز اعتقاد دارم نبايد نماي فلزي را ممنوع کرد. ممکن است گاهي اوقات براي برخي از ساختمانها بهترين نما فلزي باشد. به طور مثال ساختماني  نماي کامپوزيتي براي ساختماني که در حوزه فناوري و تکنولوژي فعاليت مي کند هويت آن را بيش از نماهاي ديگر در اختيار مردم قرار ميدهد. اين کار به معناي ممنوعيت استفاده از تکنولوژي روز است.

عضو هيئت مديره سازمان نظام مهندسي ساختمان استان تهران در ادامه به يکي از ضوابط نما که حداکثر استفاده از چهار نوع مصالح در نما بدون اشکال است، گفت: اين بند هم ايجاد ممنوعيت در خلاقيت معماران و خدمات مهندسي است و توجيه علمي ندارد.

وي در پاسخ به اين سؤال که گفته ميشود اين اقدام شهرداري در راستاي معماري ايراني اسلامي است، خاطرنشان کرد: ما الگويي براي معماري ايراني اسلامي نداريم. ما معماري اسلامي کاشاني، اصفهاني و داريم که بر اساس ديدگاه حاکمان و فرهنگ همان مکان و شهر نسبت به اسلام شکل گرفتهاست.

تناقضات ضوابط با قانون

سلطاني، حقوقدان و وکيل پايه يک دادگستري نيز به پيام ساختمان گفت: تدوين ضوابط از طرف شهرداري کاملا قانوني است اما اينکه گفته شود اختيار تام دارد، صحيح نيست. شهرداري ميتواند عنوان کند که شما از فلان مصالح به فلان دليل نميتوانيد استفاده کنيد اما نميتواند شما را مجبور به استفاده از نوعي مصالح کند. به عبارتي شهرداري بايد بگويد از کدام مصالح استفاده نکن.

وي در رابطه با استفاده از حداکثر چهار نوع مصالح در نماي ساختمان گفت: شهرداري نميتواند تعداد مصالح مورد استفاده را در نماي ساختمان تعيين کند و مالک اختيار ذاتي دارد که از هرگونه مصالحي استفاده کرده و قانون گذار حق دارد عنوان کند که از کدام مصالح مشخصا استفاده نکنيد.

سلطاني در مورد پيش آمدگي لبه پنجرهها و قرنيزها نسبت به ساختمانهاي همجوار هم گفت: اين موضوع در مورد مجتمعهاي مسکوني صدق نميکند. چون اين مجتمعها داراي محوطه هستند و از طرفي محوطه اختصاصي داخلي هم دارند اما به طور مثال در ساير ساختمانهاي شهر استفاده از آب چکان با طول مثلا 20 سانتي متر تجاوز به پياده رو، کوچه و.. محسوب ميشود.

دکاني جديد براي شهرداري

ميرزايي، بسازوبفروش در اين مورد به پيام ساختمان گفت: حدود 30 سال است که در تهران ساخت وساز ميکنم. عنصر ثابت تمام طرحهايي که از طرف شهرداري و ساير نهادها تدوين ميشود، فشار هر چه بيشتر بر مالک و سازنده و در نهايت ايجاد منبع درآمدي تازه براي نهادهاست.

وي با بيان اينکه اين طرح باعث باز شدن دکاني ديگر در شهرداري ميشود، اظهار داشت: روز به روز پروسه ساخت وساز طولانيتر ميشود و هيچ گرهي از کار مردم باز نميشود. تجربه ميگويد اين طر حها فقط استخوان لاي زخم است. مسئولان شهري آنقدر که نگران کيفيت نما هستند، نگران سازه ساختمان نيستند. شهرداري دنبال کارهايي است که در ظاهر زيبا باشد و اين طرح هم در ادامه همان ظاهرسازي است.

ميرزايي در پايان گفت: الآن کل اين طرح با هدف احياي معماري و شهرسازي ايراني اسلامي آمدهاست اما هيچ نشاني از اين مبحث نميبينيم. در يکي از بندهاي توصيهاي اين ضوابط آمده که مالکان حتي الامکان به دنبال بهرهگيري از ارزشهاي ايراني اسلامي باشند. عزيزان شهرداري تهران شما ارزشهاي ايراني اسلامي را تعريف کن و در مرحله بعد از مردم نظرخواهي کنيد که چقدر خواهان ايدههاي موردنظر هستند و بعد از ما بخواهيد که اين کار را انجام دهيم .  اين طرح ساز ناکوک و ناسازگار است.