نشریه شماره   159   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ابرشهرهای سبز؛ راه‌حل شهرنشینی امروز

مهاجرت روستاییان به شهرها، پدیده‌ای اجتماعی است که در همه شهرهای جهان اتفاق افتاده و باعث رویدادهای محوری در تاریخ بشر شده‌است. در سال ۱۹۰۰، بیشتر جمعیت جهان در روستاها زندگی می‌کردند و تنها ۱۰درصد جمعیت در شهرها بودند. اما هم اكنون بنابر گزارش تقسیمات منطقه‌ای سازمان ملل، برای اولین بار در تاریخ بشر، شهرنشینی بیش از روستانشینی شده است.

رشد بی‌سابقه ابرشهرها که در حال حاضر شمارشان به ۲۰ رسیده است، مشکلات اجتماعی و محیطی زیادی با خود همراه داشته‌است. تنها ۲ درصد سطح زمین را شهرها اشغال کرده‌اند، اما مصرف‌کننده سه چهارم منابع طبیعی سالانه هستند و در سال، میلیون‌ها تن زباله و گازهای گلخانه‌ای نیمه تجزیه‌شده تولید می‌کنند و مواد سمی فراوانی را وارد رودخانه‌ها می‌کنند.

شهرنشین‌ها، برای تولید غذا، چوب و کاغذ مورد نیازشان، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به ذخایر آب، خاک و جنگل‌ها وارد می‌کنند. مثلا در لندن، برای تأمین منابع مصرفی مردم، فضایی برابر با ۱۲۵ میلیون برابر فضای شهری لازم است.

اگر به ابرشهرهای اروپایی به اندازه ابرشهرهای آمریکایی اجازه توسعه و ترقی داده شود، آسیب‌های ناشی از آن فاجعه‌آمیز خواهدبود. دانشمندان محاسبه کرده‌اند که در تقسیمات اکولوژیکی، سهم هر نفر از منابع زمین حدود ۸/۱ هکتار خواهدبود.

بازگرداندن جمعیت جهان به مناطق روستایی اختیاری نیست. استانداردهای زندگی مدرن، به این معنی است که میان روستانشینان و شهرنشینان تفاوت آن چنانی وجود ندارد.

اگر شهرها انگل‌های جهان نشوند، می‌توانند زندگی قابل دوامی را برای جمعیت روبه انفجار جهان ایجاد کنند. این مهم زمانی اتفاق می‌افتد که شهرها درست ساخته شده‌باشند.

دولت‌ها، برنامه‌ریزان، معماران و مهندسان با این نظریه به ایده‌های تازه‌تری دست یافته‌اند و در فکر راه‌های جدیدی برای ایجاد ابرشهرهای سبز هستند. شیوه‌های آن‌ها بر پایه۲ اصل اساسی است: بازیافت هر آنچه ممکن است و کاهش استفاده از ماشین تا حد ممکن.

بنابراین تأکید بر گسترش ساختارهای انرژی کارآمد و افزایش استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی است.

برنامه‌ریزان همچنین درصدد طراحی دوباره سازمان شهری برای ایجاد کار و ایجاد مناطق مسکونی بیشتر هستند. این کار از جداسازی شهرها به مناطق مسکونی، تجاری و صنعتی مطمئن‌تر است.

تکثر این طرح‌های بزرگ، هنوز روی کاغذ هستند. اما شهرهای بسیاری، هم اکنون طرح‌های اکوزیستی دارند. مثلا، در خانه‌های نوساز ملبورن که هزینه ساخت آن‌ها حدود ۵۰میلیون دلار استرالیا (۴۰میلیون دلار آمریکا) است، باغ‌های معلق، توربین‌های آبی و سلول‌های خورشیدی به‌کار رفته‌اند.

این توربین‌ها و سلول‌های خورشیدی، حدود ۸۵درصد الکتریسیته مورد استفاده در ساختمان‌ها را تأمین می‌کنند.

از طرفی، آب باران در سقف خانه‌ها ذخیره شده و حدود ۷۰درصد آب مصرفی خانه‌ها را تأمین می‌کند. در برلین، ساختمان جدیدالتأسیس رایشتاگ (پارلمان) با استفاده از سوخت‌های طبیعی، همچون کربن و روغن‌های گیاهی، ۹۴درصد انتشار دی‌اکسیدکربن را کاهش داده‌است. در سن‌دیگوی کالیفرنیا، با کاهش استفاده از کامیون، مقدار متان در شهر، به‌طور فاحشی کم شده‌است.

در استرالیا، حدود ۱۵۰۰ دوچرخه، اطراف حومه وینا بین مردم توزیع شده‌است. شهر« ری جاویک» در ایسلند، از اولین مصرف‌کنندگان وسایل حمل‌ونقل هیدروژنی است و در شانگهای دولت با استفاده از یارانه نصب پنل‌های سقفی، حدود ۱۰۰ هزار پنل خورشیدی در سقف خانه‌ها تعبیه کرده‌است. درحال حاضر، در چندین شهر چینی طرح اکوشهر درحال آزمایش است.

الگوهای شهرنشینی

متأسفانه در۱۰۰سال گذشته توسعه شهرها روند اشتباهی را طی کرده‌است. طراحان شهرها، طوری شهرها را ساخته بودند که گویی، منابع زمین پایان ناپذیرند و مواد زاید، مشکل خاصی برای جهان ایجاد نخواهند کرد.

بدتر آن‌که، بنای شهرها بیش از بهره‌وری انسان، بر پایه ماشین‌ها بود. پیشرفته‌ترین کشور در ساختار نوین شهری، آمریکاست. در این کشور، معمارانی همچون فرانک لیوید، طرح کلی‌ای از شهرهای مدرن آماده کرد.

امروز، این طرح تبدیل به الگویی جهانی شده که از شهرهایی مانند میلتون انگلستان تا شهرهایی در برزیل از آن استفاده می‌کنند.

در حال حاضر، طراحان و معماران معتقدند که در درجه اول باید شرایط اجتماعی و محیطی شهرها را بهبود داد و سپس به فکر کاهش استفاده از ماشین بود.

آن‌ها می‌گویند که ماشین‌های هیدروژنی و ماشین‌هایی که با جریان برق کار می‌کنند و هیچ‌گونه مواد سمی از خود به‌جا نمی‌گذارند، برای جامعه امروز کافی نیستند. هنوز در شهرها به خیابان‌های فراوان، آزادراه‌ها و پارکینگ‌های شهری نیاز هست.