نشریه شماره   197   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

معماري در چنبره نمادهاي بيگانه

وقتي سخن از غربزدگي به ميان ميآيد به ياد مد لباس و پوشش ظاهري آدم ها ميافتيم. چرا که رسانهها اغلب به اين جنبه از نفوذ فرهنگي پرداختهاند ، اما معماري غربزده كه نمود بارزي از غربزدگي است، مغفول مانده است. غربزدگي را ميتوان شکلي از مدرن شدن اما در جهت منفي آن ناميد . تفاوتهايي که در معماري عصرهاي مختلف تاريخي وجود دارد (مثلاً سبک دوره اشکاني و ساساني)نشاندهنده تغيير عامل رشد در زندگي بشر است، سيري طبيعي كه در تاريخ ميتوان جست و جو كرد اما آنچه امروز شاهديم نه سير تاريخي بلكه آفتي است كه به جان زندگي ايرانيان افتاده و نمود بارزي در معماري شهري دارد. در معماري امروزي تمامي نمادهاي فرهنگي، همچنين الگوهاي مهم طراحي داخلي را که ريشه در باورها و نيازهاي واقعي دارد ،فراموش كرده و كوركورانه و بيهدف حاصل كار غربيان را به كار ميبريم و شرايط به گونهاي شده كه نشان از معماري ايراني و اسلامي تنها در مساجد و مراكز مذهبي هويدا است.

امروز نمادهايي مثل کاشيهاي هشتپر که مشخصه معماري ما و نمادي مقدس است و گنبدها با آن زيبايي مسحور كننده به فراموشي سپرده ميشود. عناصري كه ديرزماني در خانههاي ايرانيان به وفور به كار ميرفت امروز ديگر نشاني از آن ها نيست و جاي آنها را نمادها و سمبلهاي بيگانه گاه از معماري بيزانسي و يوناني و گاه حتي از فرقههاي منحرف غربي گرفته است.  امروز حتي نشانههاي معماري معابد و بتخانههاي يوناني در برخي از مناطق بالا شهر و ويلاها به مد روز تبديل شده است.

يک سري از سمبلهايي که در سالهاي اخير به طور آشکار در معماري خودنمايي ميكند و حتي باعث انتقادات وتهمتها گرديده همين سمبلهاي  فرقه  ماسوني است که عمدي و يا غير عمدي در  ساختمانها به چشم ميخورد. بر اساس گفتههاي اعضاي شوراي شهر حداقل 100 ساختمان پايتخت با اين نمادها ساخته شدهاند. حتي برخي از بانکها هم مورد اتهام قرار گرفته اند . اين از عواقب تقليد بدون تفکر است که در پس حاتم بخشي هاي غربيان در ارائه اين الگوها نهفته است. با وجود انتقاداتي که هر از گاهي  در رسانهها مطرح ميشود باز به هر شهر كشور که قدم بگذاري  اين نمادها را عيان مي بيني . به راستي دليل اصرار در استفاده از اين نمادها با وجود فرهنگ غني خودي چيست؟ آيا اين، چيزي غير از غربزدگي در معماري ما است که  قبل از درک معني ، آن ها را به کار ميگيريم و بعد به رفع و رجوع ميپردازيم؟ با تاسف بايد گفت بسياري از نمادها و سمبلهايي که در معابر شهر تهران  خودنمايي ميکنند توسط شهرداري و يا شرکتهاي پيمانکاري زير مجموعه آن اجرا شده و قابل توجيه هم نيستند.