نشریه شماره   197   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ملاحظاتی درخصوص محیط زیست و انـرژی

دکتـر محمد نهاونديان رئيس دفتر رياستجمهوري، در آيين افتتاحيه چهاردهمين نمايشگاه بينالمللي صنعت برق ايران، با يادآوري عزم دولت براي حمايت از بخش خصوصي بهويژه در حوزه انرژيهاي تجديدپذير و در زمينه نيروگاههاي بادي و خورشيدي، توجه به ملاحظات زيستمحيطي در صنعت برق را مورد تأکيد قرار داد و گفت: در هر تصميم اقتصادي، بايد به پيوست زيستمحيطي آن تصميم توجه کنيم . وي افزود: دولت تأکيد دارد جهتگيريهايي که در سياستگذاريهاي انرژي کشور چه در حوزه نفت، گاز و پتروشيمي و چه در بخش برق اتخاذ ميشود، رويکرد مثبت زيستمحيطي داشته باشد. پيش از آنکه به بحث درباره پيوست زيستمحيطي و انرژي بپردازيم بهتر است تعريفي از خود محيطزيست به دست دهيم.

محيطزيست به زبان ساده

محيطزيست به زبان ساده عبارت است از آنچه زندگى انسان، حيوان، جانوران، گياهان و جمادات را در برگرفته است؛ نظير آب، خاك، هوا و نور و ساير مظاهر و نمودهاى طبيعت كه هرگونه تغيير و ناهمگونى در آنها زندگى، حيات و رشد را تحت تأثير مثبت و يا منفى قرار مى‏دهد.

آلوده سازي محيطزيست

وسايل حملونقل ، نيروگاه هاي برق،صنايع و واحدهاي گرمايش خانگي و تجاري هرساله مقادير بسياري گاز و ذرات زيانآور را در هوا رها ميسازند. اين آلايندهها موجب بروز انواع بيماريها و به مخاطره افکندن محيطزيست ميشوند. بنابراين علاوه بر استفاده از سوختهايي که کمترين آلودگي را توليد مينمايند، بايد تغييراتي در قسمتهاي توليدکننده اين آلايندههاي ايجاد کرد. فنآوري کنوني ، ميزان آلايندهها را تا حدود 90 درصد کاهش داده است. در موتورهاي بنزيني ، کاربرد مبدلها در جريان خروجي موتور ، مقدار اکسيدهاي نيتروژن ، مونوکسيد کربن و هيدروکربنها راکاهش ميدهد.در موتورهاي ديزل ، با اعمال تغييراتي در جزئيات طرح موتور و مخلوط کردن هوا و سوخت تزريقي ميتوان تا حدودي از ميزان آلايندهها کاست. اما بهرغم همه اين اصلاحات ،ميزان آلايندههاي موجود در هواي بسياري از شهرهاي بزرگ ، فراتر از حد مجاز است.

گاز طبيعي که بيشتر ، از متان تشکيلشده است، در مقايسه با بنزين ، مونوکسيد کربن و هيدروکربنهاي زيانآور کمتري توليد ميکند. علاوه بر آن ، با استفاده از يک مبدل واسطهاي ميتوان به ميزان قابلملاحظهاي از انتشار هيدروکربن متان و آلودگيهاي غير متان (در مقايسه با موتورهاي بنزيني) کاست.

اثر گلخانهاي

دياکسيد کربن موجود در جو ميتواند ميزان معيني از پرتوهاي فروسرخ  يا گرماي منتشرشده از سطح زمين را جذب کند. با افزايش مقدار دياکسيد کربن ، ميزان جذب اين پرتوها نيز افزايش مييابد. بنابراين بخشي از پرتوهاي فروسرخ نميتوانند از جو زمين خارج شوند و درنتيجه جو بهتدريج گرم ميشود. اين پديده "اثر گلخانهاي" نام دارد.افزايش قابلملاحظه دماي کره زمين در سالهاي اخير ، دانشمندان را بهشدت نگران کرده است. براي ميليونها سال اثر گلخانهاي طبيعي زمين ، هواي آن را در دماي نسبتاً پايداري نگاه داشته بود و به جانداران اجازه رشد و ادامه حيات ميداد.اما پس از انقلاب صنعتي به دليل مصرف فزاينده سوختهاي سنگوارهاي و تخريب جنگلها ، تجمع گازهاي گلخانهاي بهسرعت و بهطور پيوسته ادامه يافته و جهان را با تغييرات آب و هوايي بسيار جدي و برگشتناپذيري مواجه ساخته است. بر پايه مقدار مصرف جاري سوختهاي سنگوارهاي ، غلظت دياکسيد کربن تا شصت سال ديگر تقريباً 2 برابر ميشود.

 

پيامدهاي منفي اثر گلخانهاي

-تغيير الگوي بارش باران در سراسر جهان و تأثير آن در بازده فرآوردههاي کشاورزي

-نابودي بسياري از گونههاي گياهي و جانوري

-تأثير سوء بر سلامتي بشر

-گسترش اقيانوسها ، بالا آمدن سطح آبها و از دست رفتن نواحي وسيعي از خشکيها

-اختلالات وسيعي در ذخاير آبي

-افزايش احتمالي در بسامد و شدت توفانهاي شديد دريايي در مناطق گرمسير و گردباد در نواحي معتدل.

ملاحظات زيستمحيطي در توليد و مصرف انرژي

مهمترين راهحلهايي که براي پيشگيري و يا کاهش دگرگونيهاي آب و هوايي و تخريب محيطزيست پيشنهادشده است، عبارتند از:

صرفهجويي در مصرف انرژي

يکي از عوامل افزايش مصرف انرژي در کشورهاي درحالتوسعه ، مصرف غير صحيح است. آمار نشان ميدهد که در کشور ما مصرف انرژي از 199.7 ميليون بشکه معادل نفت خام در سال 1357 به 584 ميليون بشکه معادل نفت خام در سال 1374 افزايشيافته است. از کل مصرف نهايي انرژي در سال 1374، حدود سي درصد در بخشهاي صنعت و کشاورزي و 60 درصد آن در بخش خانگي و تجاري و بخش حملونقل استفادهشده است. اين در حالي است که در کشورهاي توسعهيافته بيشترين سهم استفاده از انرژي متعلق به بخش صنعت يعني بخش مولد است. براي صرفهجويي در مصرف انرژي بايد وسايل خانگي مصرفکننده به سيستمهاي با بازدهي بالا تبديل شوند، فنآوري قديمي صنايع کشورهاي درحالتوسعه نوسازي يا جايگزين گردد، و سرانجام راهحلهايي مناسب براي بهينهسازي نمونههاي اجتماعي مصرف انرژي (ازلحاظ فرهنگي ، اقتصادي و غيره) به کار گرفته شود.

جايگزيني انرژي

ازآنجاکه مهمترين خسارت ناشي از مصرف سوختهاي سنگوارهاي ، تمرکز دياکسيد کربن در جو است، اولين گام براي جايگزيني منابع انرژي ، استفاده از سوختهاي سنگوارهاي با کربن کم بهجاي سوختهاي با کربن بالاست. مثلاً استفاده از گاز طبيعي بهجاي زغالسنگ ، بنزين و نفت ، انتشار دي اکسيدکربن و دياکسيد گوگرد را که از مهمترين عوامل آلودگي هوا هستند، کاهش ميدهد. اما درعينحال ممکن است در اثر توسعه کاربرد آن -ضمن کاهش قابلملاحظه دي اکسيدکربن انتشار متان افزايش يابد. امروزه برخي از کشورهاي جهان ، بهويژه کشورهاي فاقد سوختهاي سنگوارهاي ، از انرژي هستهاي بهره ميگيرند.

افزايش بازده انرژي

در آغاز سده بيستم ميلادي بازده توليد برق تنها 5 درصد بود. در حال حاضر ، متوسط جهاني بازده فرآيند تبديل انرژي اوليه به انرژي ثانويه به حدود 74 درصد ميرسد. اما متوسط جهاني بازده تبديل انرژي ثانويه به انرژي مفيد ، يعني بازده مربوط به محدوده مصرفکنندگان ، از 46 درصد تجاوز نميکند. بنابراين بازده کلي تبديل انرژي به انرژي مفيد تنها 34 درصد ميباشد. بديهي است که تلاش براي افزايش بازده ، موجب کاهش مصرف سوخت و انتشار آلايندهها ميگردد.

بهرهگيري از منابع انرژي تجديد پذير

مهمترين مزاياي استفاده از منابع انرژي تجديد پذير عبارتند از: وجود ذخاير عظيم پايانناپذير ، دسترسي آسان و پاکيزگي. با توجه به اين ويژگيها ، امروزه بسياري از کشورهاي جهان با در نظر گرفتن شرايط اقليمي خود و پيشرفت فنآوري در کاربرد انرژيهاي تجديد پذير ، از آنها استفاده ميکنند. انرژي خورشيدي ، بادي ، زيست توده ، زمين - گرمايي ، هيدروژن ، امواج و جزر و مد درياها از جمله انرژيهاي تجديد پذيري هستند که در جهان موردتوجه بسيار قرارگرفتهاند.

حرف آخر

امروزه برخي از انواع انرژيهاي نو يا تجديد پذير ، مانند انرژي باد ، حتي بدون در نظر گرفتن هزينه زيستمحيطي سوختهاي سنگوارهاي ، قابلرقابت با منابع سنگوارهاي است و بهصورت تجاري عرضه ميشوند. کشور ما با برخورداري از پتانسيل بسيار غني در زمينه انرژيهاي تجديد پذير، موقعيت مناسبي براي عرضه اينگونه انرژيها در اختيار دارد. شايسته است که با استفاده بهينه از اين نعمتهاي الهي ، در برنامهريزي انرژي کشور جايگاه مناسبي براي انرژيهاي نو در نظر گرفته شود.