نشریه شماره   159   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

نبايد با صنايع ارزآور بازي كرد


گروه بازار ساختمان: محمد رجايي در آخرين مصاحبه اش پيش از وداع با زندگي به خبرنگار پيام ساختمان گفته بود كه با صادرات حتي يك گرم سنگ‌آهن مخالف است اما اين نظر شخص وي نبود بلكه بسياري از فعالان اقتصادي و مسئولان مانند ايرج نديمي، نماينده مجلس و غضنفري وزير صنعت ومعدن وتجارت و دكتر غنيمي فرد رئيس خانه صنعت ومعدن نيز اين سوال را مطرح مي كنند كه چرا بايد به خام فروشي ادامه دهيم در حالي كه هم به مواد اوليه توليد فولاد و هم به اشتغال آن نياز داريم و مي توان محصولات اين صنعت را با ارزش افزوده بالاتري صادر كرد. پيش از اين در گفتگو با يكي از فعالان توليد سنگ‌آهن به بررسي برخي از موارد پرداختيم اما تحولات بازار، ما را بر آن داشت تا در اين شماره با پروا سلطاني، نايب رئيس انجمن توليدكنندگان و صادركنندگان سنگ‌آهن ايران درباره وضعيت صنعت و بازار سنگ‌آهن و اهميتي كه فعاليت در اين عرصه براي كشور مي تواند داشته باشد، به گفتگو بنشينيم :

پیام ساختمان:بازار جهاني سنگ‌آهن در سال 1391 و قبل از آن روزهاي درخشاني را براي توليد و صادر كنند گان به همراه داشت اما ظاهرا اين روند در سال 1392 تكرار نمي‌شود. نظر شما چيست؟

کارشناسان اقتصادی معتقدند بازار سنگ‌آهن در سال 92 به خوبي سال قبل نيست اما كاهش قيمت آن، چنان نيست كه ريسك بالايي را براي فعالان اين عرصه ايجاد كند. پيش‌بيني قيمت اين كالا به عوامل تاثير گذار در بازارهاي جهاني بستگي كامل دارد.

مولفه هاي موثر زيادي مانند؛ قيمت جهاني فولاد و عوامل اقتصادي و غير اقتصادي متعددي مي تواند در قيمت اين كالا در بازارهاي جهاني موثر باشد. به عنوان مثال يك تصميم در كنگره يا كاخ سفيد امريكا مي تواند در قيمت سنگ‌آهن در بازارهاي جهاني تاثير بگذارد ، و مثلا واردات فولاد را از چين كاهش دهد، در نتيجه توليد كنندگان فولاد نيز تقاضاي سنگ‌آهن را كاهش مي دهند. همچنين ما در ايران با شرايط خاصي زندگي و كار مي كنيم و در چند ماه آخر سال 1391 افزايش نرخ ارز توانست در بازار داخلي قيمت سنگ‌آهن را افزايش دهد.

پیام ساختمان: اين امر براي صادركننده چندان نمي تواند چالش آفرين باشد زيرا چين بيشترين خريدار سنگ‌آهن است و افزايش قيمت براي آنها زياد مطرح نيست و تنها بازار صادراتي نيز همان كشور است؟

اگر چه صادرات عمده سنگ‌آهن ايران به چين است اما به كشورهاي حوزه خليج فارس ، تركيه و پاكستان هم سنگ‌آهن صادر مي‌شود. پس ما بايد تلاش كنيم از فرصت خوب بازار چين تا زماني كه ممكن است، براي توسعه پايدار صنعت كشور استفاده كنيم.

پیام ساختمان: سرانجام حقوق دولتي براي سنگ‌آهن به كجا رسيد؟

از آنجا كه بهره مالكانه حقوقي است كه دولت از معادن با پروانه بهره برداری مربوط به خود دريافت مي كند ، مادامی که پروانه بهره برداری تحت اختیار دولت است، شرکت های بزرگ با تمام سرمایه گذاری هنگفتی که در تجهیز معدن و استخراج سنگ انجام می دهند موظف به پرداخت مضاعف بهره مالکانه هستند و آن بخش از درآمدشان که می تواند در حوزه های دیگر منجر به توسعه گردد به صندوق دولت واریز می شود. در مورد حقوق دولتي، سعي ما در انجمن توليد كنندگان و صادر كنندگان سنگ آهن اين است كه با دولت به سازوكاري برسيم كه پروانه هاي بهره برداري را به سمت واقعي شدن ببرند تا ذخاير معادن بهتر مشخص شود و حقوق دولتي واقعی تر شود.

پیام ساختمان: آيا با پرداخت عوارض صادرات سنگ‌آهن مخالف هستيد؟

نگراني دولت اين است كه براي تحقق چشم انداز 1404، سنگ آهن كفاف نيازهاي واحدهای توليد فولاد را نداشته باشد. اما فعالیت حوزه ، تولید، استخراج و صادرات سنگ آهن در ایران با توجه به افزايش چشمگير تولید فولاد در چين رونق گرفت. اين فعاليت براي بخش خصوصي حدود 8 سال سن دارد اما توانسته در حوزه اشتغال نقش قابل توجهی را ایفا کند. چنانكه مي دانيم به ازاي هر شغل كه درمعدن ايجاد مي شود بيش از 17 شغل جانبی شکل می گیرد. از طرف دیگر در شرایط سخت تحریم نفت، این حوزه صادراتی تا حدودی کمبود ارز داخلی را جبران می كند. همچنین سرمايه معادني كه در حال توسعه هستند و به سمت فراروي سنگ‌آهن در جهت تكميل زنجيره توليد فولاد حركت مي كنند از طريق ارز حاصل از صادرات سنگ آهن تامين می شود ازاين رو ، با ايجاد مانع در صادرات، معادن اولین بخشی خواهند بود که آسیب می بینند. پس با گذاشتن عوارض در اين دوره حساس چالش های اقتصادی پر رنگ تر می شود. البته اخيرا دولت با اين تفكر بيشتر هماهنگ شده است. همچنين بايد به اين نكته هم اشاره كنم كه تمام هم و غم انجمن در جلساتي كه با دولت داريم اين است كه چنانچه قرار است عوارضي وضع شود تمام جوانب امر بررسي و كارشناسي شود و چنين نباشد كه تصميمي يك شبه و لحظه اي اتخاذ شود و بعد از چند روز به دليل غير كارشناسي بودن دوباره لغو گردد.

پیام ساختمان: ارزآوري سنگ‌آهن چقدر بوده است؟

آماري كه در گمرك وجود دارد داراي يك نقطه ضعف است و آن قيمت گذاري بر سنگ‌آهن است كه با بازار متغير سنگ‌آهن در جهان تناسبي ندارد. از اين رو قيمت هاي گمرك واقعي و قابل استناد نيست اما آمار سنگ‌آهن صادر شده درست و قابل استناد است كه 17 ميليون تن در سال 1390 و نزدیک به 19 میلیون تن در سال 1391 صادرات سنگ آهن داشتيم.»

براي رسيدن به قيمت واقعي اين كالا بايد قيمت متوسط جهاني در سال 1391 را لحاظ كرد تا اينكه به عدد منطقي و معقولي براي ميزان ارزآوري صادرات اين كالا دست يابيم. متوسط قيمت در سال 1390 حدود 100 تا 120 دلار بوده و در سال 1391 هم اين عدد حدود 7 درصد رشد داشته است.

پیام ساختمان: آيا صادر كنندگان سنگ‌آهن ارز حاصل از صادرات را به نرخ مبادله اي به ريال تبديل مي كنند؟

اگر بنگاه هاي صادراتي، ارز حاصل از صادرات كالاهاي خود را به اتاق مبادله ارائه كنند موجب ورشكستگي بسياري از بنگاه هاي اقتصادي نه تنها در حوزه سنگ‌آهن بلكه در بسياري از صنايع مي‌شود، از اين رو براي آن راهكاري در نظر گرفته نشده است. تعهد نامه ارائه ارز حاصل از صادرات به چهار طريق ممكن است كه اين بسيار شبيه همان پيمان نامه ارزي است كه سال ها قبل وجود داشته و به دليل مشكلات و ايراداتي كه داشت، برداشته شده بود.

امکان این امر تا کنون حاصل نشده و حتی اگر هم عملی گردد و بنگاه هاي صادراتي ناچار به ارائه ارز حاصل از صادرات كالاهاي خود به اتاق مبادله باشند شاهد ورشكستگي بسياري از بنگاه هاي اقتصادي نه تنها در حوزه سنگ آهن بلكه در بسياري از صنايع خواهیم بود. تعهد نامه ارائه ارز حاصل از صادرات بسيار شبيه همان پيمان نامه ارزي است كه سال ها قبل وجود داشته و به دليل مشكلات و ايراداتي كه داشت منسوخ گردید. بدیهی است انتظار می رود کمیسیون تلفیق مجلس با موضوع ارز حاصل از صادرات در بودجه 92 برخوردی کاملا» عقلایی و هوشمندانه داشته باشد.