هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   196   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

واردات نه مدیریت آب نیاز داریم

موضوع واردات آب از زمان دولت نهم مطرح بود و ظاهراً سابقه اين موضوع به مدتي پيش از آن هم بازميگردد. مجيد نامجو وزير سابق نيرو  همان زمان در پاسخ به سؤالي در مورد بحث انتقال آب تاجيکستان به ايران گفت: جمهوري اسلامي ايران مدتهاست که به دنبال بحث انتقال آب تاجيکستان به مناطق شمالي است و در صدد برداشتن گامهايي در اين خصوص بود. ظاهراً در سال 2007 ايران و تاجيکستان قراردادي را براي صادرات آب از تاجيکستان به ايران امضا کردند و در واقع تا شروع سال 2013 تاجيکستان بايد روزانه يک ميليارد مترمکعب آب آشاميدني به ايران منتقل ميکرد که اين امر تاکنون محقق نشده است. اما چرا پس از گذشت اين چند سال اين طرح هنوز اجزايي نشده است؟

دولت با واردات آب موافق نيست

بهطورکلي ميتوان گفت دولت با واردات آب موافق نيست. وزير نيرو در دولت يازدهم در مورد خواسته برخي نمايندگان مبني بر واردات آب از ساير کشورها ميگويد: ميتوان از کشورهايي که با آنها تعاملاتي داريم آب وارد کنيم اما احتمال تغيير در تعاملات  وجود دارد و وابستگي در مسئله آب بههيچوجه خوشايند نيست.

حميد چيتچيان گفته است: موضوع واردات آب را مطالعه ميکنيم و با برخي کشورها مذاکراتي در اين زمينه انجام دادهايم؛ در زمينه واردات آب نياز به مطالعات جامع، فني، اقتصادي و زيستمحيطي بايد انجام شود که در حال انجام است.  اين عضو کابينه دولت يازدهم با تأکيد بر اينکه مطالعات در زمينه واردات آب مطلبي نيست که سريعالوصول باشد، ميگويد: روي اين مسئله نميتوان بهصورت جدي حساب کرد و نيازمند زمان است.  اظهارات وزير نيرو در شرايطي است که برخي نمايندگان بهشدت پيگير واردات آب از ساير کشورها هستند درحاليکه گفته ميشود کشورمان بيش از آنچه كه به واردات آب نياز داشته باشد به مديريت آب نياز دارد.

بحران تنها وقوع حوادث طبيعي مانند سيل و زلزله نيست و کمبود آب ميتواند بهمراتب شرايط سختتري را براي شهرهايي مانند تهران رقم بزند؛ بحراني که بر اساس گزارش سازمانهاي جهاني پيشبيني ميشود، الآن چهره واقعي خود را نشان ميدهد.

وزارت نيرو بهعنوان متولي اصلي آب در کشور صريحاً از وجود بحران در تأمين آب دهها شهر کشور خبر داد و صحبت از جيرهبندي به ميان آورد. بهبيانديگر اگر همين امروز بحران آب را جدي نگرفته و آن را در مدتي کوتاه حل نکنيم، دور نيست که شاهد مرگ تهران و ساير شهرها باشيم. اين يک تهديد خيالي نيست، واقعيت تلخي است که بيهيچ تعارفي از راه خواهد رسيد چون بدون آب، زندگي به مرگ خواهد انجاميد.

اين در حالي است که ايران کشوري کشاورزي است بنابراين سهم اصلي مصرف آب در بخش کشاورزي است اما با توسعه شهرنشيني اين موضوع تغيير ميکند.

هم اكنون در حوزه آب در ايران بيش از 126 شرکت تخصصي مهندسين مشاور وجود دارد و 20 مجموعه پيمانکاري نيز فعال هستند. قديميترين و بزرگترين سد قوسي جهان در ايران ساختهشده و قنات تاريخ ثبتشده 1500 ساله دارد که يقيناً تاريخ احداث قنات به بيش از اين مقدار ميرسد. بنابراين زمينه مطالعه و اجراي طرحهايي براي مقابله با كمبود آب وجود دارد و پيش از اقدام در مورد واردات آب لازم است كه مطالعات بيشتري در اين زمينه انجام داد. اکنون ايران در ردههاي اول توسعه منابع آب است و براي رفع چالشها تلاش ميکند. در اين راستا سدهاي مخزني براي جريان توزيع زماني و مکاني ساختهشده و در کشور حتماً نياز به شبکه زهکشي داريم.همچنين عملکرد شهرها و شهروندان بايد تغيير کند و قيمت انرژي بايد اصلاح شود.

دشواريهاي واردات آب

از سوي ديگر ايران به دنبال منابع آبي بيشتر است و برخي از مسئولان معتقدند که اين منابع آبي را بايد در تاجيکستان جستجو کرد. اما مشکل در نحوه رسيدن به منابع آبي موجود در کوههاي تاجيکستان است که صدها کيلومتر با ايران فاصله دارند. يکي از مسئولان استان خراسان پيشنهاد جديد و جالبي را مبني بر ساخت يک خط لوله ارائه داده است. اگرچه اين طرح مقداري غيرواقعبينانه به نظر ميرسد، اما نشاندهنده عزم ايران براي واردات آب از تاجيکستان است.

طرح محمدرضا محسن، شامل انتقال آب درياچه سارز در جمهوري تاجيکستان است. درياچه سارز که در يک منطقه بسيار زلزلهخيز واقعشده و در نتيجه بروز يک زمينلرزه که 100 سال قبل در اين منطقه رخ داد، به وجود آمده است. نتيجه بررسيها نشان ميدهد که اين خط لوله 600 کيلومتر طول خواهد داشت تا از گورنو- بدخشان در شرق تاجيکستان به خراسان برسد. اما مشکل اين خط لوله بعد مسافت نيست بلکه سختي راه است.

درياچه سارز در يک منطقه دورافتاده واقعشده است. جادهاي که به اين درياچه منتهي ميشود بسيار باريک است درحاليکه مسير خط لوله بايد 10 تا 12 متر عرض داشته باشد.

در همين ارتباط هميجان اُريپوف يکي از مقامات وزارت انرژي تاجيکستان ميگويد: هنوز راهي براي انتقال آب از درياچه سارز به ايران وجود دارد. اوريپوف ادامه ميدهد: طرحهايي براي احداث نيروگاه برقآبي دشتيجام در جنوب درياچه وجود داشته و آب اين درياچه پس از انتقال به نيروگاه ميتواند وارد خط لوله پيشنهادي شود. وي يادآور ميشود: از سال 2012 در حال مذاکره با مسئولان ايراني درباره صادرات آب بوده است. البته او زمان طرح اين ايده را پيشازاين مقطع ميداند و ميگويد: ايده صادرات آب به ايران به 10 سال قبل بازميگردد، زماني که ايران نامهاي درباره صادرات آب به امام علي رحمان اف، رئيسجمهور تاجيکستان ارسال و براي سرمايهگذاري سه ميليارد دلاري در پروژهاي براي انتقال آب به استان خراسان اعلام آمادگي کرد.گزارشها حاکي از آن است که اين پيشنهاد اوليه لغو شد اما در سال 2007 ايران و تاجيکستان قراردادي را براي صادرات آب از تاجيکستان به ايران امضا کردند و در واقع تا شروع سال 2013 تاجيکستان بايد روزانه يک ميليارد مترمکعب آب آشاميدني به ايران منتقل ميکرد که اين امر تاکنون محقق نشده است. البته راههاي ديگري براي انتقال آب به ايران پيشنهادشده است. ايران پيشتر انتقال آب بهوسيله راهآهن را مطرح و با اشاره به تبادل آب و نفت اين قرارداد را براي تاجيکستان جذاب کرده بود.

چهکار بايد كرد؟

با توجه به آنچه گفته شد هماکنون واردات آب يکي از راه هاي جبران کمآبي در کشور است اما اين تنها راه نيست بلكه قبل از واردات آب چند کار اساسي تر بايد انجام داد.  در کوتاهمدت بهترين راهکار صرفهجويي و استفاده بهينه از آب است. برابر آمارهاي موجود 90 درصد آب مصرفي كشور در بخش كشاورزي مورداستفاده قرار ميگيرد. متأسفانه در اين بخش  آبياري با روش هاي سنتي انجام ميشود و بهاينترتيب بخش زيادي از آب كشور كه حتي ارزشمندتر از نفت است هدر ميرود.

  مکانيزه کردن آبياري از هدر رفت آب جلوگيري ميکند. بهعنوان نمونه با طرحهايي مثل  کاشت گياهاني که آب کمتري نياز دارند ميتوان  تا حدي مشکل کمآبي و بحران آب در کشور را حل کرد. طرح شيرين سازي و انتقال آب درياهاي شمال و جنوب به داخل كشور هم يكي از طرحهايي است كه بايستي با طرحهايي همچون واردات آب از كشور تاجيكستان كه با زحمت و هزينه فراوان ممكن است مقايسه و موردمطالعه قرار گيرد كه البته پيشتر صحبتهايي در اين زمينه از سوي كارشناسان صورت گرفته اما نتيجه و خروجي شفاف و قابلبحثي نداشته است.