هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   196   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ارزشمند اما آسیب پذیر

دکتر فريبرز واحدي*

بافتهاي قديمي علاوه بر اينكه داراي ارزشهاي نادر زيباشناختي و تداوم خاطرات جمعي و ويژگي هويت بخشي به شهرهاي ما هستند، كماكان بهعنوان محل سكونت و معيشت ميليونها ايراني شناخته ميشوند، اما اين بافتها به همان اندازه كه ارزشمند و گرانبها هستند در مقابل بلايا و سوانح طبيعي كه مناطق شهري را تهديد ميکند ناپايدار و آسيبپذيرند، همين بافتها اما بهعنوان سرمايههاي فرهنگي و اندوختههاي متراكمي هستند كه گنجينههايي از خاطرات اجتماعي و شيوههاي ماندگار زندگي ايراني تلقي ميشوند.اين بافتها به دليل فرسودگي و تخريب ناشي از كمبود و نبود تأسيسات و تجهيزات شهري دچار نارساييهايي در پاسخگويي به نيازهاي امروزي ساكنان و شهروندان شدهاند كه سبب شده تا جمعيت بومي ساكن اين بافتها به شهرهاي ديگر مهاجرت كنند و يا جمعيت مهاجر روستايي و اقشار کمدرآمد جايگزين آنها شود كه خود  عاملي در راستاي روند تخريب قلمداد ميشود ، اين عوامل دستبهدست هم دادهاند تا فرسودگيهاي كالبدي  اجتماعي و اقتصادي در اين مناطق شديدتر شود.

آمارها نشان داده است كه وضعيت بافتهاي فرسوده و سکونتگاههاي غيررسمي نامطلوب است. بر اساس آخرين مميزي شركت عمران و بهسازي شهري ايران مساحت بافت فرسوده تصويبشده در شهر تهران برابر با 3267 هكتار است كه حدود 5 درصد از كل مساحت شهر تهران را شامل ميشود كه در 817 هزار قطعه و در حدود 30 هزار بلوك شهري پراکندهشده است.

ارگانهاي مسئول كدامند ؟

شهرداري و شركت مادرتخصصي عمران و بهسازي شهري ايران طبق قانون حمايت ، احياء و بهسازي و نوسازي بافتهــــاي فرسوده شهري (مصوب 1389) بهعنوان 2 نهاد عمده در راهبري فرآيند بازآفريني و نوسازي محلات هدف شناخته ميشوند ، اگرچه نمايندگان دفتر فني استانداريها، کارگروه شهرسازي و معماري استان، كميسيون ماده 5 و شوراي برنامهريزي و توسعه استان نيز در اين امر مهم دخيل و سهيم هستند.

حركت از نگرش كالبدي به اجتماعي

در ادبيات نوين نگرش حاكم ميبايست از نگرش صرفاً كالبدي جدا شود و برنامهها از حالت سختافزاري صرف به نرمافزاري اجتماعي و اقتصادي سوق پيدا كند. وزارت راه و شهرسازي طبق رسالت قانوني خود اقدامات اجرايي خوبي را در بافتهاي فرسوده با همكاري شهرداريها و شهروندان ساكن محلات با هدف ارتقاي سرانههاي خدمات شهري انجام داده و يا در دست انجام دارد . برنامههايي با اهدافي همچون تمرکززدايي و تشكيل مديريت شهري كارآمد ، پاسخگو و حساب پذير نمودن مديريت شهري نسبت به شهروندان محلي و رأيدهندگان خصوصاً گروههاي محروم و برقراري ارتباط مؤثر ميان محققان و دانشگاهيان، نمايندگان شهرداريها و ساير دستگاههاي ذيربط  تصميم گيران و ساير سياستگذاران حول موضوع ظرفيتسازي شهري.

از طرف ديگر ايجاد وحدت رويه  تعاملات بين بخشي و همافزايي دستگاههاي مديريت شهري در اتخاذ رويكرد اجتماعي مؤثر خواهد بود.

اتخاذ سياستهاي جديد

 سياست جديد وزارت راه و شهرسازي به نحوي است كه ساخت مسكن تنها بهعنوان بخشي از برنامهها باشد، سياست اصلي در حوزه فوقالذکر بسترسازي در بافتهاي فرسوده جهت حضور ساير كنشگران در بافتها مثل انبوهسازان، مردم، تقويت سازندگان محلي، آموزش، بهداشت، امنيت، اشتغال، تسهيل گري و اطلاعرساني در اين خصوص تلقي ميشود.

*مديركل راه و شهرسازي استان تهران