مقایسه معماری ایران با معماری غرب

شمار نشریه : 196

چندی است در جامعه معماران ایرانی  از عقب‌ماندگی  معماری  معاصر نسبت به معماری  غرب  سخن گفـتـه  می‌شود و عـنـوان  مـی‌کـنند که این عقب‌ماندگی  ما را مجبور به کپی‌برداری  از معماری غرب نموده  است . در این مقاله سیری  در معماری  معاصر ایران  جهت مقایسه  با معماری  غرب خواهیم داشت.  سبک‌های معماری غرب در مورد ساخت یکی به قبل از انقلاب صنعتی و یکی به بعدازآن  مربوط می‌شود.  هنر معماری  قبل از قرن 18 و بعد از  قرن 18  که مقارن  است با انقلاب صنعتی  تفاوت‌های بسیاری  با هم داشته و همین  تفاوت‌هاست که موجب  تحولی  بزرگ  در معماری دنیا مخصوصاً  نوع معماری  غرب گردید؛یعنی معماری به مفهوم اخص آن  به مهندسی  معماری  تبدیل شد و تیرآهن و  سایر فرآورده‌های فلزی  در ساختمان به کار  گرفته شدند.
 کاربرد  آهن در اسکلت  ساختمان  به معماران  اجازه داد پوشش سقف‌ها از  تیر چوبی یا سقف گنبدی آجری  و سایر  مصالح  سنتی  به سقف‌هایی  با پوشش تیرآهن و سایر  تیرهای فلزی  تغییر کند و این  کاربرد در ساخت  برج‌ها و ساختمان‌های بسیار بلند  مخصوصاً در آمریکا   باعث به وجود آمدن  سبک  شیکاگو  گردید.  قالب  این معما ری  مدرن  به‌سرعت  باعث  اعتلای  معماری در ساخت‌وساز  گردید و در این راستا  پل‌های فلزی  یا  سقف ایستگاه‌های راه‌آهن و سایر  سالن‌های بزرگ   با استفاده  از اسکلت آهنی احداث  گردید  و این روند  در ساختمان‌های مسکونی  به‌شدت  رواج پیدا نمود.سرمایه‌گذاری جهت سود بیشتر  به‌سرعت  رشد  کرد که  حرفه بسازوبفروشی یکی  از  نتایج آن بود . آسمان‌خراش‌ها  یکی پس از دیگری  ساخته  شدند و معماری مدرن و پست‌مدرن و ارگانیک و نیومدرن  و معماری  (های - تک) و (اکو - تک)و فولدینگ و سایر  شیوه های  معماری  که  از انقلاب صنعتی  به بعد  پا به عرصه نهادند، فراگیر شد.
آمریکا و اروپا سردمداران  این نهضت بودند و اکنون  خود  را در جـایگاه  رفـیع  هنر معماری  می‌بینند. کاخ‌ها و فروشگاه‌های  مهم شهری  نیز  از این رهاورد بی‌بهره نبودند و معماری غرب اینگونه از مدرن اولیه  به معماری نئو مدرن و پست‌مدرن و سایر  شیوه‌ها ارتقا پیدا نمود. قابل‌ذکر است که  غرب در حال حاضر سردمدار این هنر است.
شیوه هنر  معماری  معاصر در ایران
قبل از اینکه  به این بحث بپردازیم نکته قابل‌ذکر اینکه در ایران قدیم حمل مصالح و مواد ساختمانی  مخصوصاً سنگ و آجر بسیار مشکل و در برخی  موارد غیرممکن بود.  وسیله  نقلیه موتوری حتی برای سفر  بسیار کم بود و از طرفی وسیله مکانیکی همچون  کامیون  به‌ندرت یافت  می‌شد،ضمن اینکه  کشور دارای  جاده‌های ارتباطی شوسه و  آسفالت نبود .
 با توجه به مطالب فوق نمی‌توان انتظار داشت انقلاب صنعتـی که در غـرب رخ داد  کشور ایران  را تـحت تـأثیر قرار ندهد و کـشور را در زمیـنه‌های فـرهنگی و اقتصادی  و ازجملـه هـنر  و مخصوصاً  هنر معماری  دچار تحول نکند. بنابراین برنامه‌های تدوین‌شده  جهت ارتقای یک کشور  بسیار سنتی  با  تغییرات  بنیادی الزامی گردید که در این   راستا  اقدامات اساسی  با توجه  به تأثیر  از معماری غرب  در زمان پهلوی آغاز شد.احداث بناهای الهام گرفته از معماری غرب و ادغام آن با معماری ایران  توسط  معماران فرانسوی ، آلمانی و روسی در بناها وپارک ها و میادین انجام گرفت  . از جمله  نمای ورودی بانک ملی ، موزه  ایران باستان  و ساختمان‌های ارزشمند دیگر  که هنوز پابرجا هستند، ساخته شد.
یکی دیگر از این نمونه معماری‌ها، دانشگاه تهران است که توسط  معماران خارجی  طراحی و ساخته شد. هنر معماری  در زمان پهلوی اول و دوم توسط  وارطان اوانسیان  (معمار  ارمنی  ایرانی ) با طراحی  ساختمان‌ها  به سبک نو به اجرا  درآمد و  این  روند  در زمان‌های  بعدی  باعث  گردید  معماران و دانش‌آموختگان  داخلی و خارجی  معماری  و شهرسازی  ایران  را دچار تحول  کنند  و در دنـیا  حرفی  برای گفتن  داشته باشند.  از دهه 70 به  بعد تا  1390 متأسفانه معماری ما دچار  فترت شد  و اما این روند  هم پایدار  نماند و از سال 1390  تغییرات چشمگیری  در اعتلای  هنر معماری در ایران  به وجود آمده است.
معماران  بزرگ معاصر  با آموزش به معماران  جوان توانسته‌اند  معماری   ایرانی  را به‌پیش ببرند اما ارتقای سطح  معماری  جاری کشور نیازمند کمک و همراهی  وزارت  راه و شهرسازی  و سایر متولیان  شهری است و  باید  فرهنگ تغییر کاربری بعد از برنامه شهری  و فروش تراکم خارج از ضوابط طرح‌های جامع از بین برود .
بنابراین لازم است نظم  حجمی شهری و توزیع  جمعیت  مراکز در چارچوب  طرح‌هایی انجام گیرد و در هر منطقه  رعایت شرایط اقلیمی  سرلوحه کار معماران  باشد ؛ به‌عنوان‌مثال  نباید در یزد  اجازه  احداث  ساختمان‌هایی با سقف شیب‌دار داد یا در جنوب کشور و سواحل  خلیج‌فارس معماری سازگار با محیط را طراحی کرد و از تهویه  توسط وزش باد و نسیم و نورگیری  غیرمستقیم  استفاده  نمائیم  نه آنکه  همان طراحی  را برای مناطق دیگر  اجرا  کنیم  . اگر چنین شود  معماری  ایران دارای  سبک   می‌گردد و به تعالی خواهد رسید.