نشریه شماره   196   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

رئیس گروه معماری پیام نور در گفتگو با پیام ساختمان مطرح کرد: روح نور درجسم معماری

معماري و نور به همان اندازه به يکديگر وابستهاند که جسم و روح. يکي براي زنده بودن و ديگري براي حضور مادي در اين جهان به ديگري نياز دارد و آن هنگام که نور بر کالبد بنا جاري ميشود هر دو جهان مرئي  «وجود » پيدا  ميکنند. يکي از چالشهايي که معماري امروز با آن سر وکار  دارد  طرح اين سؤال است که آيا حضور نور و بهخصوص نور طبيعي  در معماري ميتواند معنايي فراتر از روشنايي داشته باشد و آيا دستيابي به الگوي صحيحي از بهکارگيري نور امکانپذير است و يا اساساً لزومي در آن هست؟ دکتر حيدر جهانبخش، عضو سازمان نظاممهندسي استان تهران  و همچنين  رئيس گروه معماري دانشگاه پيام نور در گفتگو با پيام ساختمان به بيان ديدگاههاي خود در اين زمينه پرداخت که در گزارش  زير ميخوانيد:

نيروي کارآمد نور بدون استفادهشده است

دکتر جهانبخش گفت: با بالا رفتن تکنيکهاي ساختوساز و دستيابي به سهولت در اجرا، در بيشتر موارد توجه به ظرافتهايي که در گذشته و در سبکهاي متنوع معماري کشورمان به نور بوده، متأسفانه امروزه ديگر به  چشم نمي خورد و به نظر ميرسد نيروي کارآمد نور در ادراک فضا و بالا بردن کيفيت معماري و به دنبال آن کيفيت زندگي بدون استفادهشده است.

وي با تأکيد بر اينکه دو نکته کليدي از جمله کالبد فيزيکي و  کالبد رواني مجموعه  در طراحي معماري بايد همواره موردتوجه قرار گيرد،افزود: معمار براي رسيدن به کالبد فيزيکي مطلوب معمولاً طي يک طبقهبندي مشخص عملکردهاي فيزيکي را در طراحي جاي ميدهد اما دستيابي به کالبد رواني هر مجموعهاي نيازمند دقت و صرف وقت و حوصله و درعينحال اشراف به مجموعه عواملي است که در شکلگيري معماري نقش دارند كه متأسفانه در بسياري از موارد ناديده گرفته ميشوند.

رئيس گروه معماري دانشگاه پيام نور ادامه داد:فضاي معماري با ادراک بصري ارتباط مستقيم دارد و ادراک بصري نيز از پيامهاي نوري متأثر است که اعصاب چشم دريافت ميکنند. نور و معماري موضوعاتي جداييناپذيرند و تنها نور براي معماري در نظر گرفته نميشود بلکه معماري نيز همواره در پي يافتن نوعي سازماندهي است که بتواند از نور طبيعي و مصنوعي بيشترين بهره را ببرد. وي تأکيد کرد:

آرزو افشار زاده

نور يک ابزار معماري است که علاوه بر آن بر ساير ابزارهاي معمارانه نيز تأثيرگذار است. سناريويي که معمار براي نور مطلوب ساختمان خود در روز و شب در نظر ميگيرد، در پيدايش حال و هواي کلي حاکم در بنا نقش دارد و همان اهداف کلي، که گام اول در به دست آمدن کالبد روحي بناست را شکل ميدهد.

عضو سازمان نظاممهندسي ساختمان تهران با اشاره به اينکه نور ميتواند به ساختار موجود در فرم وضوح ببخشد، بيان کرد: هر چه ساختار در مراحل تشکيل سريعتر تشخيص داده شود، از فعاليت فرم کاسته ميشود و ادراک  آن سريعتر صورت ميگيرد. اصولي نظير سلسلهمراتب در بهکارگيري نور، تطابق نور، ترکيببندي نور ، تنظيم شدت و رنگ و استفاده از سايهروشن در طراحي ميتواند کمک بسزايي در شکلگيري کالبد روحي مطلوب در سيماي روزانه و شبانه ساختمان داشته باشد.

لزوم طراحي نماهاي شهري با در نظر گرفتن کيفيات نور

اين استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: طراحي سيماي ساختمان با  در نظر گرفتن نور طبيعي در روز ميتواند از عوامل تأثيرگذار در ادراک بهتر بنا و خوانايي آن براي ناظر باشد. بهعنوانمثال : استفاده از ترکيبات حجمي جهت ايجاد سايهروشن براي برجسته کردن عناصر مهم در نما مانند ورودي ، بازشوها و...تغيير ، تلطيف و يا تأکيد بر بافت مصالح با جايگيري مناسب با توجه به جهت و ميزان تابش نور طبيعي ،  تأکيد بر عناصر عمودي ، افقي و ايجاد ريتم با سايهروشنها در نما و...

جهانبخش يکي از نقايص معماري و شهرسازي ما را طراحي با احتساب نور خورشيد برشمرد و گفت: با تاريکي هوا تمامي خلاقيتها و هنرهايي که براي آن کوشش شده، يکباره در تاريکي شب محو ميشوند. زندگي شهري و بالطبع الزامات اقتصادي مرتبط با آن ايجاب ميکند که دامنه فعاليتهاي انساني از طول روز گذشته و تا پاسي از شب ادامه يابد. بهاينترتيب، کار و فعاليت شبانه بهتدريج به بخشي از زندگي شهري تبديلشده است.

وي گفت:کليه فعاليتهاي شهري که قبلاً در روشنايي روز امکانپذير بوده، اينک در شب و به کمک نور مصنوعي قابلاجرا هستند. بهعبارتديگر، الزامات شهرنشيني، شب را براي انسان تبديل بهروز کرده و فضاهاي شهري در اين پديده جايگاه خاصي را به خود اختصاص دادهاند. تغييرات بنياديني که فعاليتهاي شبانه موجب آن شدهاند، بهتدريج سيماي خاصي را به محيط تحميل ميکنند که در صورت هدايت آگاهانه، ميتوانند کيفيت زندگي شهري را بهبود بخشند.

جهانبخش با تأکيد بر اينکه تأثيرات عميق حاصل از اين تحولات، بايد معماران را بر آن دارد تا به ارزيابي مجدد کاربرد نور مصنوعي در راستاي تأثير بر ادراک انسان و القاي بهتر و دلنشينتر هنر معماري به بيننده بپردازند،به ذکر مثالي پرداخت و گفت: قابليت استفاده از نور مصنوعي و تأثير آن بر ادراک انسان را ميتوان در مثالي ساده، يعني نور چراغ راهنمايي و رانندگي در چهارراهها که هر رنگ تأثير مشخصي مانند خطر، احتياط و يا آسودگي را به راننده و عابر القا ميکنند، نشان داد.

عضو سازمان نظاممهندسي استان تهران اذعان داشت:سيماي شهر در شب نيز روي ديگر سکه است که تابهحال به آن توجهي درخور نشده است. در اين زمينه متخصصان بايد سيماي شهر را از دريچه شب ارزيابي کرده و براي آن طراحي منحصربهفردي انجام بدهند ، همچنان که در شهرهايي چون فرانکفورت ،پکن ، شانگهاي و.... نظام سيماي شهري شبانه برقرارشده است.

وي ادامه داد:طراحي هم زمان معماري و مدلسازي نور، اين دو را لازم و ملزوم يکديگر ميسازد. نور، بخشي از مصالح ساختماني ميشود و با حجم و بدنه و نماي ساختمان يک پيکر را ميسازند و هرکدام ديگري را تکميل ميکند.

پيشنهادات و راهکارها

اين استاد دانشگاه در پايان پيشنهاد کرد:طراحي ساختمان بهصورت طراحي توأمان معماري و مدلسازي نور که ديگر جزو مصالح محسوب ميشود، موردتوجه قرار گيرد. بهنحويکه از سطوح پايه آموزش معماري در متون درسي گنجانده و تدريس شود.

وي ادامه داد:استفاده از ترکيبات حجمي و در نظر گرفتن سايهروشنها در طراحي نما بهجاي بهکارگيري زوائد و الحاقات غيرکاربردي،مدلسازي نور براي شهر تهران در قالب طرح جامع جلوههاي سيماي شبانه شهر،مهياکردن برنامه صدور پروانه نما، مدلسازي نور براي ساختمانها در دستور نقشهها ازجمله ديگر پيشنهادات من براي بهتر شدن نورپردازي سيماي شهري است.

وي تأکيد کرد:بايد از نورپردازي بدون برنامه ميادين، گذرها و برخي زيرگذرها پرهيز شود و در عوض برنامه فراگير براي شهر تهران در دستور کار قرار گيرد.