نشریه شماره   159   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چرا ارز با بورس نمي ارزد

گروه بازار ساختمان: در آخرين بررسی‌های بخش ارز بودجه امسال كه 29 اردیبهشت‌ماه 1392 در صحن مجلس انجام شد، پيشنهاد بورس ارز توسط نایب‌رئیس كميسيون اقتصادي مجلس مطرح و از طرف رئيس كميسيون برنامه و بودجه مجلس به شدت حمايت گرديد. اين پيشنهاد اعضاي شوراي عالي بورس كه رئيس مجلس آن را موضوعي بسيار مهم و كليدي دانست كه مستقیما به مسائل اقتصادی کشور مربوط می‌شود با سخنان موافقان و مخالفاني از اعضاي كميسيون هاي اقتصادي و نيز برنامه و بودجه مجلس همراه شد و در نهايت با مخالفت شديد نماينده دولت، به اتفاق آرا به تصويب نمايندگان نرسيد و در نهايت به این نتيجه رسيد که ؛ نرخ ارز در شوراي عالي پول و اعتبار تعيين خواهد شد.

آنان به دنبال چه بودند؟

دلايل دكتر پورابراهيمي، تعادل بخشي به وضعيت عرضه و تقاضاي ارز و ايجاد انگيزه براي بخش غیردولتی جهت انتقال ارز خود برای پاسخ به تقاضای این بازار رسمي و در نتیجه كاهش ميزان نياز كشور به ارز صادرات نفت خام و نيز آماده بودن نرم‌افزارها و سيستم‌هاي معاملاتي آن است كه در نهايت می‌تواند جلوي رانت ارزي را بگيرد. به نظر وي وجود چند نرخ ارز موجب رانت می‌شود و با قانون برنامه پنجم نيز مغايرت دارد، حال آنكه با بورس ارز می‌توان به ارز شناور مديريت شده رسيد.

غلامرضا مصباحی‌مقدم در موافقت با پیشنهاد راه‌اندازی بورس ارز، تصریح کرد: در سال 90 و 91 که بحث شکاف در قیمت ارز پدید آمد، دولت کارگروهی برای مدیریت ارز تشکیل داد و ما در آنجا موضوع بورس را مطرح کردیم. اگر یک سال قبل ارز را با وارد شدن به بورس مدیریت می‌کردیم، وضعیت ارزی امروز ما بهتر از این بود.

رئیس کمیسیون تلفیق لایحه بودجه 92 با اشاره به درآمد 53 میلیارد دلاری صادرات نفتی در سال 91، خاطرنشان کرد: اگر بورس راه بیفتد و تمام درآمدهای ناشی از صادرات نفتی به بورس بیاید، سهم ارز عرضه‌شده توسط بخش خصوصی به دولت غلبه می‌کند زیرا دولت با محدودیت‌هایی روبه روست.وی افزود: بخش عظیمی از ارز به صورت نقدینگی دست مردم است و مردم آن را ذخیره کرده‌اند زیرا منتظر افزایش قیمت ارز هستند اما اگر بورس راه بیفتد قیمت شفاف می‌شود و در نتیجه پایین خواهد آمد. این در حالی است که وقتی عرضه ارز در بازار و سر چهارراه و به صورت پنهان باشد قیمت‌ها بالا می‌رود و رانت پدید می‌آید. همان‌طور که هزاران میلیارد تومان به جیب عده‌ای رفت اما اگر بورس باشد همه فعالان ارز را اینجا عرضه و تقاضا می‌کنند.

نبرد ميان بورسي هاي مجلس

محمدقسیم عثمانی، به عنوان مخالف راه‌اندازی بورس ارز دراین‌باره گفت: در اقتصادی که هشتاد درصد عرضه ارز توسط دولت انجام می‌شود، مگر می‌شود بورس ارز راه انداخت؟ من از همکاران تعجب می‌کنم وقتی نرخی پایین باشد و ما بخواهیم آن را افزایش دهیم باید به دنبال راه‌اندازی بورس باشیم،‌نه وقتی شاهد افزایش قیمت هستیم.

این عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس یادآور شد؛کجای دنیا در قانون بودجه راجع به این موضوعات تصمیم‌گیری می‌شود؟ ضمناً بورس برای دارایی‌های حقیقی است و شاخص موفقیت آن افزایش شاخص قیمت است. اگر همین شایعه بورس ارز به بازار برود شوک قیمتی ایجاد می‌شود و مردم سپرده‌ها را از بانک‌ها می‌گیرند و با آن ارز می‌خرند که در نتیجه بانک‌ها خالی می‌شود و این تهدیدی برای کشور است.

مصباحی‌مقدم، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس با بیان اینکه راه‌اندازی بورس ارز، کشور را منتفع می‌کند، تصریح کرد: اینکه می‌گویند بورس ارز راه بیفتد همه خانه‌هایشان را می‌فروشند و سرمایه‌ها از بانک ها خارج مي شود ، در شرایطی اتفاق می‌افتد که بورس ارز نداریم و قیمت شفاف نمی‌شود.

عثمانی با تاکید بر اینکه نقدینگی باید به سمت بازار سرمایه سرازیر شود، تصریح کرد: نقدینگی باید در اختیار تولیدکننده قرار بگیرد تا هم تورم کنترل شود و هم جلوی رکود گرفته شود.

احمد توکلی عضو دیگر کمیسیون تلفیق اظهار داشت: این کار خطرات جدی دارد. بورس در جایی امکان‌پذیر است که حجم عرضه‌ و تقاضا اندک باشد.

توکلی اضافه کرد: ما در شرایطی می‌گوییم بورس ارز راه‌اندازی شود که مجموعاً 67 میلیارد دلار بودجه در اختیار بخش دولتی است، آیا بازار بورسی که 67 میلیارد دلار درآمد نفتی آن دست دولت است امکان تشکیل دارد؟ مگر پولی می‌ماند که بخش خصوصی آن را در بازار بورس بیاورد. این عضو کمیسیون تلفیق لایحه بودجه 92 اضافه کرد: تمام کشورهایی که دچار تلاطم ارزی شدند اولین کارشان سیاست تثبیت ارز بوده و از همه بهتر و موفق‌تر کشور مالزی بود که خودش بازار سرمایه را کنترل کرد. نماینده مردم تهران گفت: پیش‌بینی ارز دو نرخی در این پیشنهاد باعث ایجاد رانت عظیم اقتصادی می‌شود.

محمدحسین حسین‌زاده بحرینی عضو کمیسیون اقتصادی تاکید کرد: در شرایطی هستیم که وضعیت عرضه و تقاضا متعادل نیست. البته تحصیل ارز ما کم نیست بلکه ما کشوری هستیم که بیش از نیازمان ارز تحصیل می‌کنیم اما چرا ارز فراوانی که به تملک شهروندان ایرانی در می‌آید، وارد چرخه‌ اقتصاد نمی‌شود؟

این عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، اضافه کرد: راه‌اندازی بورس ارز فضای دادوستد را به گونه‌ای بازسازی می‌کند که عرضه‌کنندگان و تقاضاکنندگان مدعی شده و عرضه و تقاضا شفاف می‌شود. حتماً در این بازار دولت هم باید اعمال مدیریت کند. این‌طور نیست که هر کس بتواند به عنوان متقاضی قیمت تعیین کند اتفاقاً بورس ، ابزار دقیقی برای کنترل قیمت‌هاست و دولت می‌تواند با اولویت‌بندی تقاضا ، عرضه را مدیریت کند. لذا ما نباید خود را از این ابزار کارآمد محروم کنیم.

جعفر قادری، سخنگوی کمیسیون تلفیق لایحه بودجه 92 تاکید کرد: با توجه به اینکه در این پیشنهاد دو نرخی شدن ارز پیش‌بینی‌شده، مصوبه قبلی زیر سؤال می‌رود. ما مشکل عرضه ارز نداریم بلکه مشکل ما تقاضای جدید سفته‌بازی برای ارز است که اگر بازار بورس ایجاد شود تقاضا برای ارز هم شدیداً تقویت می‌شود و این برای قیمت‌ها ایجاد مشکل می‌کند. قادری از پیشنهاددهندگان خواست تا این موضوع را در قالب طرح و یا لایحه‌ای به مجلس بیاورند و آن را مورد بررسی قرار دهند.

چند سؤال بی‌پاسخ

نگارنده قصد مخالفت با نمايندگاني مانند قسيم عثماني كه خود داراي دانش بورسي است را ندارد اما مگر وي نمی‌داند كه بورسي در دنيا وجود دارد كه نام آن فاركس است و البته دكتر توكلي نيز مستحضر هستند كه در حال حاضر بيش از دو نرخ ارز در كشور وجود دارد. همچنين خود دولت كه حالا به اصلی‌ترین مخالف آن تبدیل‌شده، از پیشنهاددهندگان بورس ارز در دو سال قبل است. در آن زمان اولين سؤال از رئيس سازمان بورس و اوراق بهادار كشور كه سخنگوي شوراي عالي بورس نيز می‌باشد، زمان راه‌اندازی بورس ارز بود و وي نيز از آمادگي صد در صدي سازمان بورس و تهيه نرم‌افزارها و سيستم هاي معاملاتي مربوطه خبر می‌داد.

به راستي چرا هر از چندي بحث بورس ارز در دولت يا مجلس مطرح‌شده و فضاي رسانه‌ای را به خود مشغول می‌کند اما با وجود همه منافعي كه می‌تواند براي كشور داشته باشد، بعد از مدتي از دور خارج‌شده و براي سال بعد در بايگاني فكري فرهيختگان باقي می‌ماند . سؤال مهمي كه شايد كسي پيدا شود و آن را پاسخ دهد اينكه چرا در يك فرصت كافي به بررسي نكات مثبت و منفي اين پروژه پرداخته نمی‌شود تا شايد بتوان اصلی‌ترین چالش كشور را كه حتي فکر دارندگان ارز را به خود مشغول داشته، برطرف كرد.