هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   196   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

زلزلــه تهران راجــدی بگیــریم

گروه ساختوساز: نخستين صاحبنظري که در ارتباط با موضوع زلزله به ذهن ميآيد، بهرام عکاشه است که بهحق او را پدر زلزلهشناسي کشور ميدانند چون دانش زلزلهشناسي و مهندسي زلزله وامدار اين مرد خستگيناپذير است. وي تلاشهاي زيادي در رابطه با بررسي زلزله بهويژه زلزله تهران و پيامدهاي ناشي از آن داشته و بسيار صريح همهچيز را بيان ميکند. صحبتهايي که ممکن  است به مذاق بسياري از مسئولان خوش نيايد ولي خودش معتقد است که نبايد از واقعيت فرار کنيم و خودمان را گول بزنيم. پيام ساختمان بهمنظور يافتن پاسخ سؤالاتي از قبيل اينکه زلزله احتمالي تهران چقدر خسارت در پي دارد؟ آيا اميدي به امداد و نجات مردم پس از حادثه وجود دارد؟ چقدر دستگاههايي که تحت عنوان هشدار پيشهنگام در کشور عرضه ميشوند، مورد اعتمادند؟ راهکار کاهش تلفات چيست و ... به سراغ بهرام عکاشه رفته و گفتگوي مفصلي با وي ترتيب داده که در زير ميخوانيد:

پيام ساختمان: از تلاشهايتان در زمينه زلزله بگوييد.

درگير گردآوري مقالات و مصاحبههايي هستم که در مطبوعات داشتهام، سال 1378 شوراي عالي امنيت ملي از بنده خواستند تا مستنداتم را ارائه دهم به همين دليل تمام کارهايي که از سال 1348 در رابطه با زلزله انجام داده بودم، براي آنها فرستادم.  در اين نامه درخواست کردم ابتدا ساختمانهاي افراد و مسئولان مهم مملکتي را مقاوم کنيم و دوم براي کشور ستاد بحران درست کنيم و در نهايت اينکه پايتخت را انتقال دهيم. بعد از 10 روز طي نامهاي دستور رئيسجمهور به 6 وزير ازجمله وزير کشور ابلاغ شد تا مسئله زلزله را پيگيري کنند که رونوشت آن براي بنده هم ارسال شد. بدين ترتيب دولت با همکاري شهرداري تهران با آژانس بينالمللي همکاريهاي جايکاي ژاپن قراردادي بست تا در مورد زلزله تهران همکاري شود. اين مطالعات 18 ماه طول کشيد و تمام پارامترها در اين بررسي لحاظ شد. در نهايت الويري بهعنوان شهردار وقت تهران در تلويزيون اين نتايج را اعلام کرد.

پيام ساختمان :چه سناريوهايي براي زلزله تهران مطرح شد؟

چهار سناريو براي چهار گسل تهران در نظر گرفتهشده بود؛ سناريوي شماره يک مربوط به فعال شدن گسل شمال تهران بود و زلزلهاي که اين گسل به وجود ميآورد 2/7 ريشتر خواهد بود. سناريوي دوم گسل ري بود که اگر فعال شود زلزلهاي کمتر از 7 ريشتر ايجاد ميشود. سناريوي شماره سه اگر گسل مشاء فشم فعال شود زلزلهاي در حدود 3/7 ريشتر ايجاد ميکند و حتي توانايي تا 8 ريشتر را هم دارد. سناريوي شماره چهارم هم سناريوي شناور نام دارد. مثلاً يکي دو سال پيش عنوان شد که سراسر بزرگراه همت گسلي وجود دارد که از غرب تا شرق تهران ادامه دارد. در اين تحقيق عنوان شد شدتي که در اثر زلزله به تهران وارد ميشود حدود 9 درجه مرکالي خواهد بود. يعني ساختمانهاي بتنآرمه و فلزي با ديوارهاي مقاومي که دارند ترک برميدارند و صدمه ميبينند. ساير ساختمانهاي معمولي وضعيت بدتري خواهند داشت. البته نتايج اين زلزله حدود 1500 صفحه است که در اين مقال نميگنجد.

پيام ساختمان: بحثهاي مختلفي در رابطه با ميزان تلفات زلزله تهران مطرح ميشود و ارقام متفاوت است. ميخواهيم نظر شما را بدانيم.

قطعاً يک زلزله 7 ريشتري سه دقيقه خانه را تکان ميدهد. علاوه بر اين زلزله تهران در عمق 15 کيلومتري اتفاق ميافتد و همين موضوع هم تأثيرگذار خواهد بود. اما اينکه شب يا روز يا زمستان يا تابستان اتفاق ميافتد باعث تغيير وضعيت ميشود و آمار را عوض ميکند. مديريت اين بحران بسيار مشکل است و من به امدادرساني در تهران شک دارم. همين حالا جادههاي ما در طول روز بسته است و براي خاموش کردن يک آتشسوزي راهبندان ميشود. حالا حساب کنيد که چگونه چند صد هزار خانه را ميخواهيم خاموش کنيم. ما الآن در کوچه شش متري ساختمان 10 طبقه داريم.. همچنان که در آذربايجان، زلزله کوچکي اتفاق افتاد و هنوز هم بسياري از مشکلات حلنشده است.

پيام ساختمان: چهکاري ميتوان انجام داد؟

چندين بار پيشنهاد دادم که بين اراک و اصفهان مکاني مشخص کنند و پايتخت را انتقال بدهند. بسياري از شهرهاي ما پايتخت بودهاند و حالا هم ميشود پايتخت را انتقال داد.

چنانچه زلزله تهران اتفاق بيفتد، آيا خطوط ارتباطي پايدار خواهند ماند؟

قطعاً اگر زلزله 5 ريشتري در تهران اتفاق بيفتد خطوط ارتباطي از بين ميروند و همين امر رابطه بين دستگاهها را با مشکل مواجه ميکند.

پيام ساختمان: در ساليان اخير دستگاههاي هشدار پيشهنگام توسط شرکتهاي داخلي توليد و به فروش ميرسند. اين وسايل چقدر ميتوانند مؤثر واقع شوند؟

در زلزله دو موج وجود دارد؛ موج اوليه و ثانويه. اگر کانون زلزله در دريا بوده و تا ساحل  فاصله داشته باشد، ميتوان با اين وسايل به مردم ساحل هشدار داد که ساحل را تخليه کنيد. همانطور که ژاپنيها راکتورها را خاموش ميکنند و تمامچراغ جادهها را روي قرمز ميگذارند تا ماشينها حرکت نکنند. اين موضوع براي تهران که دريا ندارد، فاقد کارآيي است. علاوه بر اين خليجفارس ما هم زلزله آنچناني ندارد.

پيام ساختمان: ميتوان ساختمانها را بدون تخريب مقاومسازي کرد؟

اگر ساختمانها را مقاومسازي کنند با وقوع زلزلههاي 5 تا شش ريشتري، کمتر صدمه ميبينند اما در زلزلههاي 7 ريشتري و بيشتر بايد ساختمان از بنيان مقاوم باشد.

پيام ساختمان: نظريه دوره بازگشت زلزلهها چه مبنايي دارد؟

آخرين زلزله تهران در حدود 1830 اتفاق افتاد يعني حدود 184 سال پيش. در محاسبات رياضي که دوره بازگشت زلزله را تخمين زدم، عدد 150 سال را به دست آوردم اما زلزله اتفاق نيفتاد. البته واقعيت اين است که چنانچه حتي محاسبات من مشکل داشته باشد بازهم زلزله در زمان ديگري به وقوع ميپيوندد. اين روش عليرغم اختلافات زماني که در محاسبه زمان حوادث وجود دارد در همهجا معمول است. زلزله الزاماً با روشهاي رياضي به دست نميآيد، چراکه رفتار زمين بر اساس محاسبات رياضي نيست.

پيام ساختمان: و صحبت پاياني؟

زلزله را بايد جدي بگيريم چراکه جان مردم و ثروت ملي درخطر است. بايد روي موضوع زلزله برنامهريزي نموده و زلزله را يک امر زميني تلقي کنيم و پس از انجام اقدامات لازم بگوييم خداوند رحيم و کريم است.