نشریه شماره   195   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

گنبد ابرکوه نمونه معماری ایرانی

گنبد عالي ابرکوه نخستين اثر ثبتشده استان يزد است که در سال 1312 به شماره 195 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده و هماکنون بيش از يک هزار سال از زمان احداث آن ميگذرد.

 اين گنبد بهصورت هشتضلعي ساختهشده و پهناي داخل آن 90/8 متر و بلندي آن حدود 12 متر است.

اين بنا يکي از سالمترين گنبدهاي دوره سلجوقي و از نفايس هنر ايران که بر روي تپهاي مشرف به جاده و شهر ابرکوه قرار گرفته است. گنبد عالي از بناهاي سنگي دوره ديلميان و نمونهاي از هنر معماري ايراني است و از نمونههاي جالبتوجه معماري در نوع خود محسوب ميشود و در سال 448 هجري قمري ( 1055 م ) بهفرمان فيروزان نامي براي پدرش عميد الدين شمس الدوله هزارسپ از خاندان ديلميان ساختهشده است.

در کتيبه ديگري که در بالاي مدخل مقبره قرارگرفته عبارت «ولوالده السيده الجليه ناز ... رحمة الله عليهما» نوشتهشده است.

از اين کتيبه چنين استنباط ميشود که مادر باني گنبد نيز در همين آرامگاه مدفون است ولي به علت ريختن قسمتي از کتيبه، نام اين سيده کاملاً معلوم نيست و فقط کلمه ناز از آن خوانده ميشود، احمدخان ملک ساساني آن را براي آندره گدار «نازنين کشمر» و مرحوم مصطفوي «نازنين کرشمه» يا اسمي نزديک بدان قيد کردهاند.

عميدالدين از خاندان ديلمي و نوه منصور بن حسن بن فيروزان ديلمي صاحب اشکور از نواحي معروف ديلم است که خاندان او به علت رقابتها و کشمکشها مجبور شدند از شمال ايران به اصفهان و نواحي مـرکـزي کـوچ کنند و مقبره او هم به سبک ابنيه نواحي شمالي ايران احداثشده است.

اين بنا با داشتن ويژگي خاص دوره سلجوقي و مقرنسهاي زيباي آن و طرح ساختماني مستحکم و کتيبه کوفي آن در زمره آثار و مقبرههاي مهم تاريخي ايران در قرن پنجم هجري قمري و دوران سلجوقيان به شمار ميرود.سنگ و گچ از مصالحي است که غالباً بناهاي ساساني با آن بنا شده که در اين بنا نيز از مصالح اصلي به شمار ميروند.