هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   156   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

چگونه تلفات زلزله كاهش مييابد؟!

 تلاش براي يافتن راههايي به منظور كاهش خسارات ناشي از وقوع زلزله، از مهمترين دغدغه هاي محققان و زلزلهشناسان است چراكه اگر تنها چند ثانيه قبل از وقوع بتوان مردم را آگاه كرد، از بروز بسياري از تلفات جاني ميتوان كاست؛ ضمن اينكه تمامي صاحبنظران بر مبحث آموزش و تأثيرات مثبت آن تأكيد دارند. دكتر سيد محمد سيد معصومي، يكي از محققاني است كه در اين رابطه كارهاي ارزشمندي همچون اختراع دستگاه هشداردهنده زلزله انجام داده است. آنچه در زير ميآيد ماحصل گفتگويي است كه با اين پژوهشگر داشتهايم.

پیام ساختمان:به عنوان نخستين سؤال لطفاً در مورد كاركرد دستگاه هشدار زلزله توضيح دهيد.

دستگاه هشداردهنده زلزله حساس به موج P زلزله (امواج اوليه) ميباشد كه چندين ثانيه قبل از شروع لرزش زمين به صدا در مي آيد و هنگام شب مردم را از خواب بيدار و در روز مردم را هوشيار ميكند و به همين دليل قطعا"در كاهش تلفات مؤثراست. اين دستگاه داراي تاييديه از دانشگاههاي داخل و خارج از كشور بوده و استاندارد اروپا (CE) و ايران را اخذ كرده است.

پیام ساختمان:افراد پس از اطلاع از زلزله و تنها چند ثانيه قبل از وقوع چه اقداميميتوانند انجام دهند؟ آيا اتاقك امني براي پناهگيري هم در نظر گرفتهايد؟

در تمام زلزلهها چند ثانيه ميتواند تعيين كننده مرگ و زندگي باشد. قطعاً اگر مردم بم را ساعت 26/5 صبح از خواب بيدار ميكرديم تلفات ما 43 هزار نفر نبود. در بسياري سايتها نوشته شد " مرگ بم در خواب ". همه قبول دارند كه خواب بودن هنگام زلزله باعث افزايش تلفات ميشود . بنده تصاويري از زمان زلزله رودبار و بم در اختيار دارم كه اين مطلب را كاملاً تأييد ميكند. بيداري به تنهايي ميتواند با توجه به مكانيزمهاي دفاعي و خودكار بدن باعث كاهش تلفات گردد. حال اگر در آن چند ثانيه طلايي به محلهاي امن ساختمان پناه ببرند بازهم تلفات كمتر خواهد شد. در پاسخ به بخش دوم سؤالتان هم بايد بگويم ؛ اتاقك امن پرتابل ساخته شده توسط ما ميتواند با توجه به مقاومت بسيار بالا ، در كاهش تلفات نقش بسزايي داشته باشد .

پیام ساختمان:با توجه به اينكه در حال حاضر اين دستگاه هشدار در ساختمانهاي ما وجود ندارد، چه جاهايي را براي پناهگيري بهتر در هنگام زلزله مناسب ميدانيد؟

تهيه و نصب اين دستگاه جهت استفاده در ساختمان بسيار ساده و ارزان ميباشد و به نظر بنده وجود اين دستگاه در تمام ساختمانهاي مسكوني بسيار ضروري است. در مورد محلهاي پناهگيري ميتوان از كنار ستونها، گوشه اتاقها، كنار ديوارهايي كه پشت آنها خالي نباشد، زير سقفهاي محكم (اگر وجود داشته باشد)، زير ميزهاي قوي و محكم استفاده كرد .

پیام ساختمان:لطفاً در مورد نظريه مثلثهاي حياتي به عنوان يكي از نظريات مورد بحث براي پناهگيري توضيح دهيد.

نظريه مثلثهاي حياتي شامل، فضاي خالي كنار اشياي سنگين كه حاشيه طولاني داشته باشند مثل مبل، ميز كار، گاوصندوق، ماشين يا مانند اينها ميشود. نكته بسيار مهم اين است كه بايد بدانيم در چه ساختمانهايي ميتوان از مثلثهاي حياتي استفاده كرد. توجه كنيد، در ساختمانهايي كه سقف آنها خرد ميشود؛ مثل سقفهاي طاق ضربي و خشتي، مثلث حياتي قابل استفاده نيست ولي در ساختمانهايي كه سقفهاي آنها چند تكه شده و بهصورت قطعات بزرگ و يا حتي يك تيكه سقوط ميكند، مثلثهاي حياتي خيلي كمك كننده هستند.

پیام ساختمان:عدهاي پيشبيني زلزله را امري غير ممكن ميدانند و عدهاي ديگر اعتقاد دارند با يافتههاي علمي ميتوان آن را پيشبيني كرد و حتي دلايلي بر قابل پيشبيني بودن آن از جمله افزايش گاز رادون و ابرهاي يوني در منطقه يا افزايش ايزوتوپهاي موجود در آب را مطرح ميكنند. نظر شما در اين رابطه چيست؟

 پيشبيني زلزله هميشه در محافل علمي مورد دعوا و موضعگيري خيلي از اهل فن بوده و هست ولي بايد بدانيم تا اين لحظه كسي زلزله را نتوانسته پيشبيني كند كه البته اين دليل بر غير قابل پيشبيني بودن زلزله نميباشد. خروج گاز رادون و آرگون از درزهاي زمين، ابرهاي يوني و افزايش ايزوتوپهاي موجود در آب، گرم شدن چشمهها، يونيزاسيون مولكولهاي هوا و .... همگي واقعيت دارند ولي در همه زلزلهها بهطور يكنواخت اين اتفاقها رخ نميدهد. قطعاً در آينده بشر از اين سردرگمي در پيشبيني زلزله خارج خواهد شد و ما هم در حد خودمان در حال تحقيقات در اين زمينه هستيم و دستاوردهايي داشتهايم كه بعد از تأييد به اطلاع مردم عزيز كشورمان خواهيم رساند .

پیام ساختمان:به عنوان يك محقق، آموزشهاي همگاني زلزله در كشورمان را چگونه ميبينيد؟

اگر شما به عنوان يك شهروند از اطلاعات كامل در تقابل با زلزله و رفتارهاي صحيح انساني قبل، حين و بعد از زلزله برخوردار باشيد و حداقل از 10 نفر 9 نفراطلاعات لازم را داشته باشند، ميتوان نتيجه گرفت كه آموزشهاي همگاني خوب انجام شده است. قطعاً باتجربههاي تلخي كه در زلزلههاي دور و نزديك داشتهايم و همچنين قرار داشتن كشور عزيزمان ايران در كمربند آلپ هيماليا و لرزه خيزي شديد، بايد خيلي بيشتر از اين در خصوص آموزش همگاني از طريق صدا و سيما، مجله و جرايد، مدارس و دانشگاهها اقدام كرد.

پیام ساختمان:ساختمانسازيها تا چه اندازه ميتواند بر حركت گسلهاي زمين مؤثرباشد؟

سازههايي كه تنشهاي قابل توجهي بر پوسته زمين وارد ميكنند، ميتوانند سبب بروز زلزلههاي القايي نظير سدها شوند ، ولي ساختمان هاي با ارتفاع محدود در اين مقوله نقشي نميتوانند داشته باشند؛ البته ساخت آسمانخراش در نزديكي گسل ميتواند نگران كننده باشد كه اين موضوع درامريكا و ژاپن به شدت مورد توجه است .

پیام ساختمان:در حال حاضر ساختمانهاي ما بدون توجه به اينكه بر روي گسل واقع شدهاند يا خير قيمتگذاري ميشوند. مثلاً ساختماني با وجود اينكه بر روي گسل قرار دارد، صرفا با توجه به منطقه مورد نظر قيمتگذاري ميشود. فكر ميكنيد چرا اينگونه تفكر حكمفرماست. آيا كشورهاي ديگر زلزله را در قيمتگذاريها مورد توجه قرار ميدهند؟

 قاعدتاً سازمانهاي نظارتي مثل شهرداريها از ساخت وساز روي گسلها بايد به شدت جلوگيري كنند. اين يك قاعده كلي است كه هرچه به گسل نزديكتر باشيم، آسيب و خسارت بيشتر است و ساختمانهايي كه روي گسل ساخته شدهاند در زلزلههايي با شدت كم كه اصولا نبايد منتظر تخريب باشيم، به شدت آسيب ميبينند. بنابراين قيمت و بهاي ساختمانهاي ساخته شده روي گسل و يا حتي نزديك گسل قطعاً بايد از محلهاي دور از گسل كمتر باشد. البته اين بياحتياطي در اروپا و كشوري مثل ايتاليا نيز وجود دارد و خسارت و لطمهاش را نيز در زلزلههاي اخير ديدهاند ولي در آمريكا و ژاپن مراعات ميشود  در آمريكا و ژاپن اجازه ساخت وساز روي گسلها و حتي در حد حريم مربوطه داده نميشود ولي در ايتاليا اين بياحتياطي صورت گرفته و ارزش ساختمانهاي ساخته شده روي گسل از ديگر قسمتها كمتر است .

پیام ساختمان:در پايان اگر صحبتي داريد، بفرماييد.

آسيبشناسي تقابل با زلزله در كشور عزيزمان ايران امري ضروري است و با تنگ كردن حلقههاي نظارتي بر ساخت و سازها، مقاومسازي سازه ساختمانهاي خاص، عمومي و مسكوني تا حد ممكن، بهسازي غيرسازهاي، استفاده از تجهيزات ايمني مانند هشداردهندههاي زلزله، سيستمهاي اتوماتيك قطع گاز جهت خطوط اصلي گاز، ايمنسازي جايگاههاي سوخت سي ان جي و بنزين در قبال زلزله، ايمني ايستگاههاي تقليل فشار گاز (TBS و CGS) در قبال زلزله، ايمني پتروشيميها و كليه كارخانهها صنعتي و شيميايي و....... ميتوانيم در زلزلههاي آتي خسارات و تلفات كمتري داشته باشيم و بايد بپذيريم در حال حاضر در زمينه ايمنيهاي ذكر شده بالا بسيار ضعيف هستيم و علت بالا بودن آمار تلفات ما در زلزلهها همين نكات است كه بايد مورد توجه خاص و جدي قرار گيرد .