نشریه شماره   194   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

شاهکار منبت کاری ضریح مولانا

شهر قونيه بهواسطه مقبره مولانا از شهرت خاصي در جهان برخوردار است.اين مکان همهساله زيارتگاه عاشقان طريقت ميباشد و اين شهر را همچنان زنده نگاه داشته است.هرساله دوستداران مولانا در 17 دسامبر(26 آذر) مصادف با سالگرد وفات مولانا  که شب اُروس (Arus) ناميده ميشود از اطرافواکناف ترکيه و جهان بر مرقد او حاضر ميشوند تا شاهد مراسم ويژه بزرگداشت مولانا باشند.

پس از رحلت مولانا، حسامالدين چلبي مقبرهاي براي مولانا ساخت که به " گنبد الخضراء" مشهور است. اين آرامگاه بهصورت مدرسه و مرکز تعليمات صوفيان درآمده و زيارتگاه اهل معرفت از ترک و عرب و عجم است. در سال1927 اين بارگاه تبديل به موزه شد و موزه مولانا نام گرفت.

مقبره مولانا متشکل ازچندعمارت است که بعضي از آنها درعصرسلجوقي و برخي در زمان سلاطين عثماني بنا گرديده است. در اين موزه تزييناتي از چوب و فلز و خطاطيهاي زيبا و قاليها و پارچههاي قيمتي ديده ميشود. حجرات دراويش و مطبخ مولانا و کتابخانه نيز ملحق به اين بناست و مجموع آن به چند رواق تقسيم ميشود که سبک همه رواقها گنبدي و شبيه يکديگر است.موزه مولانا نسبتاً غني است و مملو از اشياء و آثار عصر سلجوقي و عثماني ميباشد.

مساحت بارگاه  6500 مترمربع است. مدخل موزه بزرگ يا "باب درويشان" از طرف مغرب بهسوي حياط موزه باز ميشود. در ديگر بهسوي "حديقه الارواح" گشاده ميشود که سابقاً گورستان بوده و امروز دروازه خاموشان نام دارد.

مدخل بارگاه مولانا از حياطي ميگذرد که با مرمر فرش شده و داراي حوض و فواره و وضو گاهي است که دور آن را نرده کشيده و در وسط آن فوارهاي از زمان پادشاهان سلاجقه روم مانده است که از اطراف آن آب ميريزد. در آنطرف صحن حياط مولانا درست مقابل بارگاه او حجرههايي وجود داشته که با برداشتن ديوارهاي بين آن، آنها را تبديل به تالارهاي طولاني کرده و موزهاي زيبا ترتيب دادهاند که در آنها کتابهاي خطي بسيار و آلات و ابزار درويشان و جامههايشان موجود است.

در بالاي مدخل حرم مولانا به خط خوش نستعليق برروي تابلويي نوشتهشده "يا حضرت مولانا" سپس بر بالاي مدخل رواقي که به حرم وارد ميشود اين بيت پارسي از ملاعبدالرحمن جامي نوشتهشده است :

کعبه العشاق آمد اين مقام هر که ناقص آمد اينجا شد تمام

قبه الخضراء يا گنبد سبز بر بالاي رواق مقبره مولانا قرارگرفته است. ساخت اين بارگاه بعد از وفات مولانا آغاز شد و در سال 1274 ميلادي مطابق با 673 هجري به پايان رسيد. امروز اين بارگاه بنايي مربع و داراي 25 متر ارتفاع است. گنبد اصلي اين بارگاه پوشيده از کاشيهاي لاجوردي است و ازآنجهت آن را گنبد سبز يا قبه الخضراء مينامند. اين گنبد در پائين بهصورت استوانه و در بالا مخروطي کثيرالاضلاع است که بر عرشه آن ميلهاي از طلا و جقهاي هلالي نصبکردهاند. اين گنبد به تعداد ائمه اثني عشر داراي دوازده ترک است و شباهت بسياري به کلاه صوفيان قزلباش دارد، و ظاهراً معمار آن مردي شيعيمذهب بوده است. سه مناره در طرفين اين گنبد قرارگرفته که منارههاي چپ متعلق به مسجد سليميه و مناره طرف راست به مسجد کوچک تربت مولانا است.

قبر مولانا پوشيده از اطلس سياهي است که توسط سلطان عبدالحميد دوم در1894هديه شده است. بر اين اطلس آياتي از قرآن با مهر پادشاهي نقش گرديده و خطاط آن حسن سري بوده است. ضريح اصلي مولانا از چوب بود و در قرن شانزدهم آن را از آنجا برداشته و بر قبر پدرش بهاءالدين ولد قرار دادند. ضريح بلند مولانا شاهکاري از منبتکاري دوران سلجوقيان روم است در پيشاني و پهلو و عقب ضريح آياتي قرآني و اشعاري عرفاني از مولانا آمده است.