نشریه شماره   194   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

صدای ساکنان بافت فرسوده شنیده نمی شود

مسئولان وزارت راه و شهرسازي هفته اسکان بشر امسال را همزمان با روز جهاني اسکان بشر با موضوع «صداي ساکنان مناطق نابسامان شهري» به بررسي بهسازي و نوسازي بافت هاي هدف شهري اختصاص دادند. آن هم در شرايطي که هنوز خبر توقف تسهيلات نوسازي براي سکونتگاههاي غيررسمي تازه است، از طرفي قوانين بازدارنده و مشوق ها نيز نتوانسته متوليان را به اهداف تعيين شده خود نزديکتر کند. اما واقعيت اين است که عدهاي از مردم براي معيشت، کار و اشتغال در مناطق غير رسمي سکونت کرده اند و تمايل به رشد دارند، اما چگونه.

مراسم بزرگداشت روز جهاني اسکان بشر با موضوع «صداي ساکنان مناطق نابسامان شهري» در تهران با حضور عباس آخوندي وزير راه و شهرسازي، پژمان مديرعامل سازمان ملي زمين و مسکن، ايزدي مديرعامل سازمان عمران و بهسازي شهري ايران و گري لوئيس هماهنگ کننده مقيم سازمان ملل در ايران برگزار شد.

هشدار دبيرکل سازمان ملل به پيامدهاي شهري شدن

بان کي مون دبير کل سازمان ملل در پيامي به مناسبت روز جهاني اسکان بشر مي گويد: «چنانچه برنامه ريزي موثر و کارآمدي در قبال تغييرات شهري اتفاق نيافتد، پيامدهاي شهري شدن جوامع بشري به ويژه در آسيا، افريقا، آمريکاي لاتين و جزاير کارائيب بحران زا خواهد شد». اين پيام در مراسم بزرگداشت روزجهاني اسکان بشر توسط گري لوئيس هماهنگ کننده مقيم سازمان ملل در تهران قرائت شد.

واقعيت اين است که شهرهاي امروز با چالش هاي جدي جمعيتي، اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي و آمايشي روبرو هستند، مشکلات شهري در حال حاضر قالب ناکافي بودن مسکن مناسب و افزايش حاشيه نشينان، کمبود يا استهلاک زيرساخت هاي شهري، افزايش بيکاري، فقر و جرائم ، کاهش ايمني در شهرها، آلودگي هوا، مشکلات سلامتي، سوء مديريت بحران هاي طبيعي به خوبي مشاهده مي شود.

جون کلاس، مدير اجرايي برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد نيز در پيام خود به اين مراسم تاکيد مي کند: امسال سازمان ملل بر آن است که توجه جهانيان را به جمعيتي که در سکونتگاه هاي غير رسمي زندگي مي کنند، معطوف نمايد تا به صداي زاغه نشينان يا ساکنان مناطق نابسامان شهري بيش از پيش توجه شود. به گفته او، متعهد شده ايم تا به اهداف مربوط به بهبود زندگي 100 ميليون نفر زاغه نشين تا سال 2020 اقدام کنيم و بررسي ها نشان مي دهد که تا 2010 بيش از دو برابر تعهد ما حاصل شد، اما برخي آمارها نشان مي دهند که هم اکنون يک ميليارد نفر در زاغه ها سکونت دارند.

تامين مسکن جايگزين بافت فرسوده

وزارت راه وشهرسازي در حال تامين مسکن براي جايگزين کردن بافت هاي فرسوده است، ظاهرا در قالب طرح جامع مسکن در حال تهيه و تدوين است، اين موضوع را رئيس سازمان ملي زمين و مسکن در مراسم روز جهاني اسکان بشر اعلام مي کند.

حالا سيدمحمد پژمان نيز مي گويد: روز جهاني اسکان بشر از سوي سازمان ملل متحد انتخاب شده تا صداي ساکنان اين مناطق را بشنويم و بتوانيم آسيبهاي اقتصادي و اجتماعي در اين مناطق را اصلاح کنيم.

به گفته وي بافت فرسوده در ساماندهي سکونتگاههاي غيررسمي از اولويتهاي دولت است و بايد به گونهاي برنامه ريزي شود تا از ايجاد سکونتگاههاي غيررسمي جلوگيري شود. مطابق با آماري که ارائه شد، 10 ميليون نفر از جمعيت ايران در بافت فرسوده سکونت دارند و هم اکنون 28 درصد از جمعيت کشور در روستاها و 72 درصد در شهرها سکونت دارند، همچنين هم اکنون حدود 2.8 ميليون خانوار در 2.6 ميليون واحد مسکوني يا سکونتگاههاي غيررسمي ساکن هستند.

روند احياء کمرنگ است

کندي در پيشرفت نوسازي و بازسازي بافت فرسوده و به درازا کشيدن طرح نوسازي و بازسازي صداي بسياري را در آورده است. اگرچه رسيدگي به بافت هاي فرسوده كار پيچيده اي است چون معضل پراكنده اي در سراسر كشور است اما واقعيت اين است که اين پروژه عظيم نياز به بودجه و عزم جدي مسئولان دارد.

معاون امور مسکن شهري بنياد مسکن در حاشيه برگزاري اين مراسم به پيام ساختمان مي گويد: به نظر من اين اقدامات نسبت به سطح بافت هاي شهري مطابق با آماري که امروز ارائه مي شود بسيار کمرنگ و کوچک است.

جواد حق شناس معتقد است: براي توسعه و گسترش اين گونه طرح ها لازم است با استفاده از ظرفيت تمامي نهادها و دستگاه هاي مسئول، حتي سايرسازمان ها  که مي توانند ياري دهنده باشند، کمک گرفت و فعاليت ها را گسترش داد. چراکه به نظر مي رسد اقداماتي که هم اکنون در راستاي بهبود بافت هاي نابسامان انجام مي شود نسبت به سرعت گسترش اين گونه مناطق نابسامان شهري سرعت کمتري دارد.

او با اشاره به لزوم تامين منابع مالي براي نوسازي بافت هاي فرسوده مي گويد: مطمئنا  قطع تسهيلات نيز در اين باره بسيار اثرگذار است، در غير اين صورت به ميزان فرسودگي شهرها اضافه خواهد شد.

به گفته معاون امور مسکن شهري بنياد مسکن اگرچه دولت براي ارائه تسهيلات از راه هايي همچون مسکن اجتماعي و ساير برنامه هاي سکونتي در حال برنامه ريزي است، اما مهم تر از اين برنامه ها، توسعه سکونتگاه هاي رسمي در داخل شهرهاست براي توليد قطعات زمين بزرگ، کيفيت ساخت بالا دقيقا در کنار مناطق نابسامان شهري است که به دليل مسائل اقتصادي و يا مسائل ديگر از اين اصول تبعيت نمي کنند. بنابراين اگر نگاه ما شهرنگر بوده و اين مناطق را جدا افتاده از شهر ندانسته، بلکه جزئي از کلانشهر محسوب کنيم شايد بتوانيم نتايج بهتري بر اساس مطالعات امكان سنجي بهسازي شهرنگر به دست آوريم.

حق شناس تجارب فعلي را در قالب مشارکت ساکنان مناطق نابسامان شهري مثبت ارزيابي مي کند و مي گويد: مهم ترين ويژگي رويکرد و چشم انداز آينده برنامههاي بهسازي و نوسازي شهري و ساماندهي و توانمند سازي سکونتهاي غير رسمي تلاش براي تقويت حضور و مشارکت گسترده ساکنان، مالکان و ساير دست اندرکاران امر در اين فرآيند است.

ترک ساکنان بومي مراکز شهري

»طي دهه هاي گذشته شاهد بروز نابساماني هايي در سازمان فضايي کارکردي و اجتماعي شهرها به ويژه کلان شهرها  بوده ايم، گسترش بي رويه کالبدي و استقرار نا متعادل جمعيت در نواحي شهري سبب گسترش عرصه هاي نابسامان شهري شده است» اين موضوع را وزير راه و شهرسازي در مراسم روز جهاني اسکان بشر عنوان مي کند.

به گفته آخوندي، مراکز شهري به علت کاهش کيفيت زندگي با ترک ساکنان بومي مواجه شده اند، چراکه سکونتگاه هاي غير رسمي با حداقل امکانات، زير ساخت ها و خدمات شهري عمدتا در حاشيه کلان شهرها رشد کرده اند يا با سکونتگاه هاي روستايي ادغام شده و از مهم ترين محدوده هاي نابسامان در عرصه شهرها به شمار مي روند.

او مي گويد: رويکرد برنامه هاي بهسازي و نوسازي شهري ، ساماندهي و توانمند سازي سکونتهاي غير رسمي در آينده تلاش براي تقويت حضور و مشارکت ساکنان، مالکان و ساير دست اندرکاران امر، در اين فرآيند است. اما تحقق مشارکت مردمي و حضور تمامي دستاندرکاران در گرو فراهم کردن بستر لازم تشويق و تحريک اين فرآيند از طريق فراهم کردن شرايط کمي و کيفيت سکونت در اين محدودهها است.

از عهده يک سازمان بر نميآيد

اما سوال اين است که بهسازي مناطق نابسامان شهري چقدر در اولويت هاي سياست گذاران، قانون گذاران، برنامه ريزان و مجريان امر توسعه شهري در کشور بوده است.؟!

آخوندي معتقد است: توجه به ارتقاي کيفي سکونت، رفع محروميتهاي اجتماعي، ايمنيسازي و ارتقاي امنيت محيط شهري و عرصه سکونت شهروندان، فراهم کردن مسکن اقشار کم درآمد و ارائه خدمات اجتماعي و اقتصادي به ساکنان اين نواحي است، اما از عهده يک دستگاه و يا سازمان به تنهايي بر نميآيد و پيشبرد آن در مقياس بزرگ مستلزم تعهد مشترک و هماهنگ تمامي دستگاه ها، نهادها، شهرداري ها و مشارکت گسترده مردم در حوزه ملي، استاني و محلي است.

به گفته وزير راه شهرسازي از طرف ديگر همواره نبود قانون مدون در حوزه بهسازي مناطق نابسامان شهري از دغدغههاي کليدي دستاندرکاران اين امر بوده است بنابراين در طول دهه گذشته همکاري قواي سهگانه کشور موجب فراهم شدن بسترها، ساختارهاي مالي و حقوقي، قانوني و در نتيجه تحقق اهداف برنامههاي بهسازي مناطق نابسامان شهري شده است.

گفتني است، در اين مراسم از سند ملي بازآفريني پايدار محدوده ها و محله هاي هدف برنامه هاي احيا، بهسازي و نوسازي شهري رونمايي شد.