هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

انرژی تجدیدپذیر راه حل مشکـل اقتصاد

جان يوجين

گزارشي به سفارش دولت استراليا تحت عنوان تحقيق واربورتون (Warburton inquiry) نشان ميدهد كه انرژيهاي نو جايگزيني براي توليد برق حرارتي و زغالسنگ است و ارزش ژنراتورهاي كنوني را كم خواهد کرد. سؤال اساسي اينجاست كه آيا انرژي تجديد پذير راهحلي براي مشكل اقتصاد وابسته به كربن است؟ براي اينكه راهحل را پيدا كنيم ارزش اين را دارد كه به ايده «اداره بدون كاغذ» بينديشيم. ايدهاي كه در ابتدا خيالپردازانه مينمود ولي بعدها شعاري تجاري و بعدتر به مايه خنده و استهزاء تبديل شد، اما اينك بعد از چهار دهه رنگ واقعيت به خود ميگيرد.

توسعه كامپيوتر كوچك و پردازشگرهاي كلمات در دهه 1970 هدايتگر برخي متفكران روشنبين بود كه دريابند سرانجام اين وسايل همان نقشي را در دفاتر ادارات بازي خواهند كرد كه در آن زمان در كارهاي عددي مانند امور حسابداري و توسط کاغذ انجام ميشد. نخستين مرتبه اين جمله «اداره بدون كاغذ» در مقالهاي به نام «دفاتر اداري در آينده» در مجله بيزينس ويك (Businessweek) در سال 1975 به كار برده شد. 

بيست سال بعد وقتي رايانههاي شخصي همهجا را به تصرف درآوردند، ايميل صورت عمومي به خود گرفت و هزينه ذخيره اين نامهها به نحو اساسي كاهش يافت، به نظر ميرسيد فرصت مناسبي براي تحقق اين ايده باشد. اما طرفداران استفاده از كاغذ به بهانه اينكه با شيوه قديم آشنايي دارند به اين ايده فشار آوردند. كاغذ امكانات جالبي دارد كه توسط هيچ سيستم كامپيوتري قابل  بازتوليد نيست. در هر نوري قابلخواندن بوده و قابلحمل  به همهجا است و در آرشيوهاي امن تا ابد باقي خواهد ماند.

براي مدتي انتقاد مخالفان بهجا بود. مصرف كاغذ بهصورت ثابت بالا ميرفت و آتشي بود بر نوشتههاي  گزارش «دفاتر اداري در آينده».  دستگاههاي كامپيوتر ناگهان هركدام به دستگاه پرينتر مجهز شدند. واكنش به اين شكست را ميتوان در انتشار مقالهاي تحت عنوان «افسانه دفاتر اداري بدون كاغذ» يافت، جايي كه آبيگال سِلِن و ريچارد هارپر اين ايده را با كلمات استهزا آميز به طنز كشيدند.

بعد از گذشت چند سال از آن مقاله استهزاآميزمصرف كاغذ هماکنون در دفاتر اداري كمي کاهشيافته است. با مانيتورهاي اصلاح يافته و نرمافزارهاي بهتر، كاربران بهمراتب در خواندن صفحه كامپيوتر راحتتر هستند و ارتباطات الكترونيكي بهصورت روال دفاتر اداري درآمده است. آخرين دادههاي سال 2011 نشان ميدهد كه مصرف كاغذ به ازاي هر نفر به پايينترين سطح خود نزول يافته و به ركورد سال 1965 دست يافته است. دلايلي هست كه انتظار كاهشي بيش از اين را داشته باشيم.

درسهايي براي انرژي نو

انرژيهاي نو با تراژدي يكساني مواجه بوده و شايد حتي روند اتفاقات در آن كمي آهستهتر است. مانند ايده دفاتر بدون كاغذ نسخههايي از انرژي نو براي نخستين بار در دهه 1970  و در نگرانيهاي محيطزيستي مربوط به افزايش مصرف نفت  در آن دهه به وجود آمدند.

روياي تأمين انرژي از منابع پاك بهمجرد كاهش محسوس قيمت نفت از ميان رفت و زغالسنگ دوباره بهعنوان منبعي براي انرژي در نظر گرفته شد. حتي عليرغم پيشرفت سريع، فنآوريهاي جايگزيني مانند انرژي بادي و سلولهاي فتوولتائيك هرگز با تكنولوژي مرجع انرژي  قابلرقابت نيستند. در چند سال گذشته قيمت انرژي خورشيدي به 1 دلار به ازاي هر وات کاهشيافته و بهعنوان منبعي ارزشمند محسوب مي‌‌شود، قيمت انرژي بادي نيز بهصورت رقابتپذيري درآمده و بهمانند ايده دفاتر بدون كاغذ صداهاي مخالف نيز بلند شده است.

يک موسسه آمريكايي بر روي آنچه «هزينههاي نرم» مينامد، متمرکزشده و كار آن بازاريابي و پروانه دادن به حجم زيادي از راهاندازيهاي انرژي در ايالاتمتحده است. انتقادات ديگر به طبيعت بينابين انرژي نو در مقايسه با جريان يكنواخت انرژيهايي كه از يك منبع نيروگاهي بايد تأمين شوند مانند زغالسنگ و يا انرژي هستهاي متمرکز است. توليدكنندگان برق اين موضوع را مطرح ميكنند كه صاحبان خانههاي داراي سلولهاي خورشيدي بهجاي اينكه مصرفکننده انرژي شوند خود به فروشنده آن تبديل شدهاند.

اشكالاتي كه به ايده« دفتر اداري بدون كاغذ» وارد است واقعيتي را بازتاب ميدهد كه قابلتعميم به انرژي نو است. سيستم عرضه برق و ساختار قيمتي حال حاضر بر اساس منابع موجود ساختاريافته است. مهمتر از منابع توليد و عرضه ثابت انرژي بر اساس زغالسنگ و انرژي هستهاي در ساعات آخر شب كه به آن نيازي نيست بهاصطلاح اقتصادي دچار بيفايدگي ميشوند و همين وضعيت در ساعات پيك مصرف ايجاد ميشود. ساختار قيمتي پايينتر در ساعاتي كه درخواستي براي آن نيست براي فروش همين برق ايجادشده است. مطمئناً اين ساختار قيمتي در سيستمي كه به انرژيهاي نو وابستگي زياد دارد تغيير گستردهاي ايجاد ميکند و مشكلات ساختاري بيشتري همچنان از سيستم جديد بيرون ميآيد که اين مشكلات مهم  بايد حل شود.

 از همه مهمتر مشكلات تكنولوژيكي و چالشهاي مالي و چالشهاي مربوط به نگهداري آن است که بايد حل شود. بااينحال عليرغم دفاتر اداري با مصرف زياد كاغذ، انرژيهاي فسيلي رو به اضمحلال ميرود و در آخر شايد ما براي محيطزيست جهاني پايدار چاره ديگري نداشته باشيم.

ترجمه از نشريه گاردين

11 سپتامبر 2014