نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مرمت ارزان تر از ساخت

احياء و بهرهبرداري از بناها و اماکن فرهنگي و تاريخي ارزشمند، امري است که امروزه در اکثر کشورهاي داراي تاريخ و تمدن کهن و غني مطرح بوده و به نتايج مثبت و مفيدي انجاميده است. توسعه گردشگري از طريق جذب سرمايههاي بخش خصوصي داخلي و خارجي از جمله روشهايي است که در دهههاي اخير منجر به رشد اقتصادي و ارتقاي مقبوليت مناسبات سياسي کشورهايي همچون ترکيه، چين، هندوستان و... در آسيا و کشورهايي نظير ايتاليا، انگلستان و فرانسه در اروپا گرديده است. اين مسئله تا حد زيادي مورد توجه سران و سردمداران اين کشورها قرارگرفته که بعضاً بر اساس درآمدهاي سرانه اقتصادي کشورشان مبدل گرديده است. در کشور ترکيه باعث شده تا در ژانويه سال 2013 يک شرکت عمراني آمريکايي با مشارکت چندين شرکت اروپايي با سرمايه بخش خصوصي مبادرت به ساخت بزرگترين فرودگاه بينالمللي جهان در استانبول با حجم سرمايهگذاري معادل هفت ميليارد يورو نموده که نمايانگر علاقه و ترغيب سرمايهگذاري بخش خصوصي در اين کشور است.درآمد سالانه اين کشور از بخش گردشگري تنها از توريسم ورودي از کشور آلمان معادل 6.5 ميليون يورو در سال 2013 ميلادي برآورد گرديده است. نکته حائز اهميت در تفاسير فوق استفاده بهينه و احياي سايتها و آثاري است که سالها به فراموشي سپردهشده بودند و طي چند دهه اخير پس از پيروزي انقلاب ترکيه به آنها به جهت توسعه درآمد پايدار، توجه بسزايي گرديد.

ميراث فرهنگي حامي باشد نه انحصارطلب

احسان ايرواني مدير عامل صندوق احيا وبهره برداري از بناهاي تاريخي با بيان اينکه صندوق احيا يک هماهنگکننده است در پاسخ به اين پرسش که آيا ميتوان اميدوار بود مرمت و احياي آثار تاريخي کشورمان سرعت بيشتري به خود بگيرد، اظهار داشت: اين امکان وجود دارد اگر شهرداريها و سازمان ميراث فرهنگي به وفاقي در اين زمينه برسند بهطوريکه شهرداري دست از سوداگرياش بردارد و سازمان ميراث فرهنگي کار حمايت و هدايتياش را تقويت کند نه انحصارطلبياش را.

 وي با بيان اينکه همه فکر ميکنند کار مرمت و احيا پرهزينه است درحاليکه اينگونه نيست، تصريح کرد: بهعنوان نمونه کسي ميخواهد يک مجتمع بسازد، ساخت اين مجتمع کمتر از 8 ميليارد تومان هزينه ندارد؛ بعد ميبينيم سازنده چيزي ميسازد که شب باد سنگين ميآيد و مشکل براي بنا ايجاد ميکند؛ درعينحال اين بنا ارزش کالبدي ندارد.

مديرعامل صندوق احيا و بهرهبرداري از بناهاي تاريخي تصريح کرد: اين در حالي است که کاروانسراهاي ما از 500 ميليون تومان تا 4 ميليارد تومان بيشتر هزينه ندارند يعني با 50 درصد آن ميتوانند بنايي زيبا را در اختيار بگيرند، ضمن اينکه يک نورپردازي و فضاسازي آنجا را تبديل به مقصد ميکند. در شهر هم همينطور است.

ايرواني با بيان اينکه تزئينات بنا هزينه دارد ، خاطرنشان کرد: مزيت بناهاي تاريخي به اين است که انرژي ذخيره ميکنند، زيبايي دارند و ظرفيتهاي 200 نوع کاربري دارند، ضمن اينکه قيمتهاي تمامشده مرمت و احيا کمتر از ساختن يک بنا با همان زيربناست.

وي اضافه کرد: اين موضوع غلط جا افتاده که قيمت مرمت از قيمت ساخت بالاتر است، بايد اين ماجرا را اصلاح کنيم، اينها را شهرداريها ميتوانند اصلاح کنند. درعينحال سازمان ميراث فرهنگي بايد بهسرعت با شهرداريها و شوراي عالي استانها ارتباط برقرار کند.

سرمايه گذاري در بناهاي تاريخي به صرفه است

هاني رستـگاران - مدرس دانشگاه و کارشناس ميراث فرهنگي در مورد اين مطلب که در  ايران  به چه ميزان بر احيا و بهرهبرداري اماکن اهميت ميدهند، به پيام ساختمان گفت: در ايران با توجه به وجود تعداد بيشماري از اماکن، بناها، بافتها، آثار ارزشمند تاريخي، فرهنگي، طبيعي و معنوي اين موضوع در سالهاي گذشته بهنوعي مغفول مانده و غالباً به شکلي از سرمايهگذاري بيهدف و بدون بازده از آن ياد ميشود.ليکن از سال گذشته با استقرار دولت جديد و تغيير رويکرد در کليه امور بخش فرهنگي و اقتصادي، ضمن طرح موضوعات کارشناسي و بررسي تجربيات ديگر کشورها در اين زمينه، توجه ويژهاي به امر ترويج سرمايهگذاري و علاقهمندسازي سرمايهگذاران بخش خصوصي به وجود آمد و بهرهمندي از پتانسيلهاي موجود در دوستداران به فرهنگ و تاريخ کشور عزيزمان و متقاضيان سرمايهگذاري اين حوزه در اولويت قرار گرفت.

وي افزود: اين رويکرد موجب شده تا بسياري از سرمايههاي کوچکي که امکان ورود به بازارهاي بزرگ تجاري را  نداشته، با صرف هزينه و سرمايهاي بهمراتب کوچکتر و کمتر اين امکان را داشته باشند تا نقش مؤثري در صنعت گردشگري کشور ايفا نمايند. بهطورکلي موضوع سرمايهگذاري از بخشهاي متفاوت و متنوعي تشکيل ميگردد که ميتواند يک سفرهخانه سنتي با فضايي محدود و مقياسي کوچک در يک آبانبار يا آسياب باشد يا حتي يک هتل سنتي مجلّل پنج ستاره در مقياس يک کاروانسراي عظيم که هر يک ساختار خاص خود را دارد.

رستگاران ادامه داد: با بررسي برخي تجربيات موفق و مطرح در سطح کشور همانند کاروانسراي شاهعباسي اصفهان يا کاروانسراي شاهعباسي کرج ميتوان به اين موضوع اذعان داشت که ريسک سرمايهگذاري در يک بناي تاريخي، نهتنها بيشتر از ساير بخشها نيست بلکه در مواردي برابر يا حتي کمتر از بخشهاي ديگر صنعت گردشگري برآورد ميگردد. علت اين موضوع را ميتوان در علاقه ذاتي انسان به گريز به گذشته و پيشينه تاريخي و فرهنگي خود کنکاش کرد چرا که انسان به شکل ذاتي و دروني حس زائدالوصفي از شناخت گذشته، اقوام و پيشينيان خود دارد که در تلاش براي به دست آوردن آن به هرجايي سرک ميکشد. رجوع به فضاهاي کهن و تاريخي نظير بسياري از آنها که در جايجاي ايران قد علم کردهاند، از عادات غير اختياري هر انساني است. حال اگر با اين شرايط بتوان فضا و مکان را به شکلي ديگر پديد آورد و مهيا نمود که جذابيت، زندگي و شريانهاي حيات را به بنا باز گرداند، انحراف مسير آدميان جهت مراجعت به تاريخ و فرهنگ خود کار سختي نيست.

وي در مورد ارزيابي و توجيه اقتصادي احياي بناهاي تاريخي گفت:در ارزيابي و توجيه اقتصادي نيز ميتوان مرمت، احياء و تجهيز يک فضاي تاريخي را بهمنظور بهرهبرداري با در نظر گرفتن امکانات و بازده سرمايه آن با احداث يک مجموعه جديدالتأسيس مقايسه نمود. بهعنوانمثال بناي تاريخي خانه محمديه (تدين) واقع در شهرستان سمنان بر اساس برآوردها و کارشناسي رسمي صورت گرفته مبلغي حدود چهارصدتا پانصد ميليون تومان هزينه جهت مرمت، ساختوسازهاي احتمالي، احياء و بهرهبرداري ارزيابي گرديده است. اين در حالي است که عرصه بنا حدود 483 مترمربع و اعيان آن 1346 مترمربع ميباشد و موقعيت استقرار آن دقيقاً در مرکز شهر و يکي از گذرهاي پرتردد شهر سمنان، نزديک به بازار اصلي شهر است.

رستگاران تصريح کرد: با اين تفاسير ساخت يک مجتمع خدمات گردشگري، رستوران يا اقامتگاهي جديدالتأسيس در مرکز شهر سمنان با کاربري خدماتي بدون احتساب قيمت زمين و فقط عمليات عمراني آن چيزي در حدود 2 تا 3 ميليارد تومان برآورد ميگردد و زمان طولاني ساخت و اتمام پروژه، با توجه به ارزشافزوده و تورم سالانه هزينههاي بيشتري را براي سازنده به همراه خواهد داشت. بنابراين با يک حساب ساده و در نظر گرفتن امتيازات و امکاناتي که شهرداريها و دولت جهت توسعه صنعت گردشگري و تغيير کاربري و بهرهبرداري از اماکن فرهنگي تاريخي، به متقاضيان اعطا مينمايد، در مقايسه با عوارض و مالياتي که شهرداريها و ارگانهاي ديگر بابت احداث واحدهاي تجاري و خدماتي جديدالتأسيس اخذ مينمايند، ميتوان اظهار داشت؛ صرفه سرمايهگذاري و استفاده از بناها و فضاهاي تاريخي بهمراتب بيش از احداث يک مجموعه جديد خواهد بود. اين در حالي است که بستههاي حمايتي فراواني جهت ترويج و تقويت صنعت گردشگري و سرمايهگذاري در بناهاي تاريخي، دولتي و خصوصي بهمنظور علاقهمند نمودن مالکان و متقاضيان بهرهبرداري ازايندست مجموعهها مصوب و ابلاغ گرديده که ميتواند نقش مهم و تأثيرگذاري در رغبت اشخاص حقيقي و حقوقي به تزريق سرمايه خود به بخش گردشگري، عليالخصوص توسعه فضاهاي تاريخي با کاربريهاي متفاوت ايفا نمايد.

در جدول زير برخي هزينههاي تقريبي باز زندهسازي و مرمت بخشهاي مختلف يک بناي تاريخي بهاختصار و بهطور متوسط درج گرديده است. اين ارقام و هزينهها در مقايسه با ساخت و احداث يک بناي جديد، بسيار ناچيز و محدود است که از مزاياي سرمايهگذاري در يک بناي تاريخي موجود محسوب ميگردد.