هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

حفاظت از گودبرداری، چگونه؟

  مدتهاست اتفاقاتي همچون تخريب يا گودبرداريهاي غيراصولي در صفحه حوادث روزنامهها و خبرگزاريها جاي خود را باز كرده و ما هرازگاهي شاهد كشته شدن هموطنان خود در اينگونه حوادث هستيم، حوادث تلخي که تلفات جاني و مالي آن كام مردم را تلخ ميکند.  فراواني حوادث ناشي از تخريب يا گودبرداريهاي غيراصولي، بهويژه در پايتخت زنگ خطري است مبني بر اينكه نداشتن دانش و آگاهي مجريان و مهندسان از اصول اوليه ساخت، تبديل به معضلي براي ساختوسازهاي شهري شده و بهطور مستقيم امنيت جاني شهروندان را در تهديد جدي قرار ميدهد.

به گزارش «پيام ساختمان» يکي از گامهاي اوليه و مهم در شروع ساختوسازهاي شهري، پايداري مناسب سازه هنگام تخريب،گودبرداري و اجراي سازه نگهبان است. موضوعي که عدم رعايت مسائل فني و ايمني آن در طول اين فرايندها منجر به تخريب برخي ساختمانهاي مجاور گودبرداري در ساختوسازهاي شهري ميشود.

بهاينترتيب پيام ساختمان بر آن است تا طي سلسله گزارشهايي براي خوانندگان خود اعم از متخصصان و مهندسان و يا شهرونداني که تمايل دارند از فرايند پروژه در حال ساخت خود توسط تيم سازنده اطمينان حاصل کنند، اطلاعاتي در اين زمينه ارائه کند.

يکي از مهمترين مشکلات و دغدغههاي موجود در مهندسي عمران، احداث سازهها، حفاظت از گودبرداري و ساختمانهاي موجود در مجاورت آن است و در صورت عدم رعايت روشهاي مناسب بهمنظور حفاظت گودها و همچنين شيبهاي در حال احداث، منجر به خسارت جبرانناپذيري خواهد شد و مخاطرات به وجود آمده ناشي از نشستهاي احتمالي و تقليل ظرفيت باربري و تغيير مکانهاي جانبي موجب ايجاد ترک در سازههاي مجاور گود ميشود. بنابراين بهمنظور جلوگيري از آن لازم است قبل از شروع عمليات گودبرداري از روشهاي نگهداري و مهاربندي جانبي استفاده شود تا در محيطي پايدار و ايمن بتوان عمليات را ادامه داد. موضوعي که در اغلب تخريب ها مشاهده ميشود که اين عمليات اجراي درستي نداشته است.

روشهاي متداول مهاربندي گود، شامل: روش مهارسازي، روش دوخت به پشت Nailing، روش ديواره ديافراگمي  Diaphragm walls-Slurry wall، روش مهار متقابل، روش اجراي شمع Bored pile walls، روش سپرکوبي، روش خرپايي، روش پشتبندهاي افقي و مايل است.

سازه نگهبان چيست؟

براي پايدار کردن ديواره گودبرداريها در مناطق شهري از انواع عناصر ساختماني که از ترکيب خاک و سنگ تشکيلشدهاند، ديوارها و سيستمهاي نگهباني ساخته ميشود که اصطلاحاً "سازه نگهبان"  ميگويند. در تخريب، گودبرداري و اجراي سازههاي نگهبان، يکي از مهمترين نکات لازم حفظ ايمني کارگاه است. اگرچه برخي مهندسان معتقدند در آييننامهها و مقررات ملي ساختمان، دستورالعملهاي ايمني بهصورت شفاف جهت تخريب، گودبرداري و اجراي سازه نگهبان نيامده و نياز به تهيه و تدوين آييننامههاي مناسب براي اين منظور بهخوبي احساس ميشود. سازههاي نگهبان مشتمل بر سه نوع هستند که ديوارهاي نگهبان وزني، ديوارهاي توکار و سازههاي نگهبان ترکيبي ناميده ميشوند.

بر اساس اين گزارش، پايدار کردن ديواره گودبرداريها در مناطق روستايي و ساختمانهاي مصالح بنايي فاقد مقاومت در برابر زلزله، هم مواردي ازايندست هستند. منظور از ساختمانهاي مصالح بنّايي، ساختمانهايي است که از مصالح سنگي يا آجري با ملات ماسه سيمان يا ملات ديگري ساخته شده و فاقد کلافهاي افقي بوده و مصالح آجر و ملات استفاده شده در آن داراي مشخصات فني مناسب نبوده و بعضاً داراي سقف ديافراگم صلب يکپارچه نيز نيست. علاوه بر آن به دليل قدمت زياد، مصالح استفادهشده در آن دچار پوسيدگي، فرسايش و هوازدگي شده است. معمولاً اينگونه ساختمانها از شالوده منسجم و کافي بهرهمند نيستند. دراين گونه ساختمانها سيستم فاضلاب بهصورت چاه جذبي بوده و بهصورت يک يا دو طبقه ساخته شدهاند.

ايمني قبل از گودبرداري

 قرباني گرفتن  ناشي از گودبرداريهاي غيراصولي موضوعي است که نه شهرداري مسئوليت آن را ميپذيرد و نه نظاممهندسي و هريک تلاش ميکنند بهنوعي تقصير را بر گردن ديگري بيندازند اما براي ممانعت از بروز اين گونه حوادث در كشور بايد اين دو نهاد به وظايف خود در زمينه نظارت بهخوبي عمل كنند تا حداقل قبل از هرگونه گودبرداري مسائل ايمني مربوط به تخريب يا گودبرداري پروژه و ساختمانهاي مجاور هنگام اجرا مدنظر قرارگيرد.

بهاينترتيب، رعايت مسائل ايمني در طراحي سازه نگهبان شامل در نظر گرفتن تمامي شرايط موجود، اعم از شرايط مهندسي، بارگذاري و ژئوتکنيکي است. در تحليل و طراحي سازههاي نگهبان طبق آييننامههاي بارگذاري و طراحي سازه نگهبان بايد طرحي مناسب و داراي مرحلهبندي ترتيب انجام عمليات تخريب،گودبرداري و اجراي سازه نگهبان توسط مهندس محاسب ذيصلاح که داراي تخصص ژئوتکنيک است بهخوبي انجام شود.

اين نوع طراحيها به شرحي است که در ادامه ميآيد: طراحي جهت جلوگيري از فقدان پايداري کلي، طراحي و ارائه نقشههاي اجرايي مرحلهبندي شده تخريب، گودبرداري و اجراي سازه نگهبان، طراحي در برابر گسيختگي توأم در زمين و عناصر سازهاي، طراحي براي جلوگيري از حرکات سازه نگهبان، طراحي براي مقابله با نشست غيرقابل قبول از پشت يا زير ديوار، طراحي براي جلوگيري از تغيير غيرقابل در جريان آبهاي زيرزميني، طراحي در مقابل گسيختگي براثر چرخش يا استفاده ديوار يا بخشهايي از آن، طراحي براي مقابله با گسيختگي براثر عدم تعادل عمودي ديوار و نشستهاي ستونها، طراحي و ارائه نقشههاي اجرايي مرحلهبندي شده تخريب، گودبرداري و اجراي سازه نگهبان، طراحي براي مقابله با مشکلات سازهاي موجود در ساختمان مجاور، طراحي براي مقاومسازي ديوارهاي مجاور گودبرداري، طراحي براي مقابله با تمرکز تنشهاي ناشي از بارسقف وارد بر ديوار مجاور گودبرداري، طراحي براي ايجاد يکپارچگي مورد نياز در سقف و ديوار ساختمان مجاور، طراحي در جهت جلوگيري از افزايش رطوبت موضعي در فواصل نزديک مرز ديواره گودبرداري و انتقال آن به فواصل دورتر از آن، طراحي در برابر تأثير سربار سازههاي مجاور، مصالح دپو شده، ماشينآلات، وسايل در حال تردد يا پارک شده، طراحي در برابر فشار آب هيدرواستاتيکي آب زيرزميني و فشار آب حفرهاي چاههاي فاضلاب موجود، نفوذ روانآب ريزشهاي جوي، آبياري باغچه و فضاي سبز و ... ، طراحي در برابر اثر پديدههاي خاص ژئوتکنيکي مجاور گودبرداري از قبيل وجود گودالهاي قديمي، خاکهاي دستريز، چاههاي قنوات و  طراحي در برابر پديده يخبندان و ذوب يخ خاکهاي ديواره گودبرداري.

در شماره آينده نشريه به مسائل ايمني در طرح مرحلهبندي گودبرداري خواهيم پرداخت.