نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

لرزه بر جان نقش جهـان

ميدان نقش يا نصف جهان اصفهان که متعلق به دوران صفويه است آنچنان از جذابيت هاي خاص و در خور توجهي برخوردار است که نظر هر بازديد کنندهاي را به سمت و سوي خود جلب ميکند. لافوا، جهانگرد فرانسوي که در سال 1298 هجري قمري از اين ميدان ديدن کرده، در خصوص اين ميدان مينويسد:

 "من احتياجي ندارم مانند فيثاغورث يوناني در حل مسئله مهمي تلاش کنم، بلکه کاملاً  براي من مکشوف است و ميتوانم با نهايت اطمينان بگويم که در دنياي متمدن امروز هيچگونه بنايي وجود ندارد که بتواند از حيث وسعت،زيبايي و تقارن عمارات، شايسته مقايسه  با اين ميدان باشد و اين عقيده شخص من نيست، ساير اروپائيان هم که در فن معماري و مهندسي تخصص دارند با عقيده من همراه هستند"

همچنين  پيترو دلاواله ، جهانگرد ايتاليائي نيز معتقد است:

"دور تا دور اين ميدان را ساختمان هاي مساوي و موزون و زيبا فرا گرفته که سلسله آنها در هيچ نقطه قطع نشده و درها همه بزرگ و دکان ها همسطح خيابان هستند؛ بالاي آنها ايوان ها و پنجرهها و هزاران تزئينات مختلف، منظره زيبائي به وجود آورده است. اين حفظ تناسب در معماري و ظرافت کار، باعث تجلي بيشتر زيبائي ميدان ميشود و با وجودي که عمارت هاي ميدان ناوو نادر رم بلندتر و غني تر هستند، اگر جرات اين را داشته باشم بايد بگويم ميدان نقش جهان را به دلايلي ترجيح مي دهم"

ميدان نقش جهان در تاريخ 8 بهمن 1313 در فهرست آثار ملي ايران ثبت شد و در ارديبهشت 1358 جزء نخستين آثار ايراني بود که بهعنوان ميراث جهاني يونسکو نيز به ثبت جهاني رسيد.

در سا ل هاي اخير لرزه هاي زيادي به تن اين ميدان رسيده است، گاهي به دليل خيابان کشي در اطراف اين ميدان، گاهي به دليل ساختن برج هاي بلند در اطراف، امروز هم مترو، مسايلي که اين بناي تاريخي را با کشمکش مواجه مي کند.

سر و صدا باعث آسيب ميدان است

عليرضا روحاني، سخنگوي ائتلاف حاميان ميراث فرهنگي استان اصفهان در گفتگو با پيام ساختمان مي گويد: در حال حاضر عبور خودرو و وسيله نقليه از ميدان نقش جهان اصفهان ممنوع شده، اين اتفاق مثبتي است که در باره ميدان رخ داده است.

تجمع هاي سياسي و مذهبي، بلندگو هاي پرصداو سرعت، پرواز هلکوپتر ها وآلودگيهاي صوتي و زيست محيطي موجب آسيب ديدن ميدان شده است، و چنين ازدحامي که وجود دارد، نه تنهامي تواند به بناهاي تاريخي آسيب وارد کند، بلکه جلوه فرهنگي ميدان را هم مخدوش مي کند.

 وي ادامه داد: بحث عبور مترو از محور شرقي و غربي ميدان هنوز در ابهام است و معلوم نيست سازمان ميراث فرهنگي با عبور مترو موافقت خود را اعلام کرده يا نه.

وي اضافه کرد: مرمت آثار تاريخي که دارند- به خصوص عالي قاپو- خيلي طولاني شده است.  نقاشي هاي بالاي سردر قيصريه روز به روز فرو مي ريزد و بايد به حال آن فکري کرد  پوشش و محافظي بايد وجود داشته باشد که در حال حاضر هنوز اقدام خاصي صورت نگرفته است.

به خطر افتادن هويت تاريخي ميدان نقش جهان

رئيس اتحاديه صنف صنايع دستي اصفهان با تاکيد بر اينکه هويت تاريخي و توريستي ميدان نقش جهان به خطر افتاده است، گفت: استانداري اصفهان بايد جلوي تغيير کاربري مغازه هاي اين ميدان تاريخي را بگيرد زيرا مغازه هاي اين ميدان طبق قانون فقط براي حضور فعالان صنايع دستي تعريف شده است.

عباس شيردل با انتقاد از تغيير کاربري هاي مغازه هاي اين ميدان تاريخي افزود: بر اساس کميسون ماده پنج استانداري، کاربري مغازه هاي اين ميدان فقط براي صنايع دستي تعريف شده است اما متاسفانه شاهد حضور مغازه هاي گز فروشي،عروسک فروش، خرازي ،دمپايي فروشي و... در آن هستيم که هويت اين بناي شکوهمند را لکه دار کرده است.

رئيس اتحاديه صنف صنايع دستي اصفهان ادامه داد: حدود يک پنجم مغازه هاي ميدان نقش جهان از حالت مکان عرضه و محل توليد صنايع دستي به سمت فروشگاه هاي ذکر شده تغيير کاربري داده شده که ادامه اين وضعيت حالت و رنگ فرهنگي، توريستي ميدان را نابود مي کند.

اصالت تاريخي ميدان زير  سوال است

نصب تابلوهاي گوناگون ورنگارنگ، در ميدان تاريخي نقش جهان که هر يک سبک و نماي خاص دارد، از جذابيت هاي تاريخي اين ميدان تاريخي کاسته و اصالت تاريخي ميدان را زير سوال برده است.

علاوه بر اين، از ديگر موارد آزار دهندهاي که بايد به آن توجه داشت نوع سايه بان هايي است که در اين ميدان بر سر در هر مغازه ها نصب شده و ارتباطي با هويت تاريخي ميدان ندارد.

تابلوهاي مغازه ها هر کدام با نوع، نما، ظرافت و کيفيت هاي بسيار متفاوت و ناهمگون به گونه اي کنار يکديگر قرار گرفته تا ناهمگوني را بيشتر در اين مکان تاريخي به تصوير بکشد.

باغ سرخي، مدرس دانشگاه هنر  در اين خصوص مي گويد: ميدان نقش جهان يکي از مناطقي است که نه تنها متعلق به مردم ايران بلکه به عنوان ميراث يونسکو به تمام مردم جهان تعلق دارد، لذا مديران شهري و مردم اصفهان نماينده مردم جهان در تلاش براي حفظ اين ميراث معنوي هستند.

وي اضافه مي کند: حتي در نگاهي غير تخصصي به  منظر ومبلمان شهري ميدان نقش جهان، بيننده متوجه نابساماني هاي بسيار زياد موجود در آن خواهد شد، از جمله اين موارد ميتوان به تابلوهاي متنوع سر در مغازهها اشاره کرد.

اين کارشناس ارشد ارتباط تصويري ياد آور تاکيد مي کند: اين مغازهها نيازي به فرياد زدن تابلوهاي نئون و بنرهاي متنوع و رنگارنگ خود براي تبليغ ندارند و توريستي که به شهر اصفهان آمده و از ميدان نقش جهان بازديد ميکند در آنجا انتظار ديدن مغازه قصابي و مکانيکي ندارد بلکه آمده تا مقداري هديه، سوغات، شيريني يا تحفه اصفهان را خريداري کند؛ بنابراين نيازي نيست که مدام به او عناوين مغازهها را با انواع رنگ هاي ناهمانگ با کاشيکاري ها و هويت گرافيکي ميدان گوشزد کنيم.

اين مدرس دانشگاه هنر اصفهان مي افزايد: با استفاده از تابلوهاي خيلي کوچک و متناسب با فضاي معماري ميدان، ميتوان طراحيهايي از همان جنس و رنگ داشت که علاوه بر اينکه لطمهاي به نماي کلي و گرافيک محيطي ميدان وارد نميکند، بلکه در بيننده کنجکاو، جذابيتي را براي جستجوي کالاي مورد نياز خود ايجاد ميکند. در حقيقت اين ترفند زيرکانهاي است در راستاي عدم احساس خستگي جسمي گردشگر در فضاي آرامبخش ميدان، کنجکاوي جذاب در جستجوي حجرههاي مورد نياز مشتري ها و گردشگران به نوعي حافظه تاريخي در ذهن گردشگر بدل خواهد شد و بايد به آن اطمينان داشته باشيد که آرامش ناشي از آن تا مدت ها و شايد براي هميشه در ذهن و خاطره او باقي خواهد ماند.

مدرس دانشگاه هنر اصفهان تصريح مي کند: گردشگران و به خصوص توريست هاي خارجي براي رهايي از فضاهاي مملو از شلوغي و آلودگي هاي صوتي، تصويري و نوري در سطح شهرها، براي رسيدن به چنين فضاي مطلوب و آرامبخشي لحظه شماري ميکنند و اساسا همين ويژگي زيباي ميدان ميتواند جذابيت آن براي گردشگر را دو چندان کند و به عنوان هويت ميدان نقش جهان اصفهان در اذهان بينالمللي تعريف شود.

باغ سرخي، در ادامه ياد آور شد: همانگونه که قايق هاي خيابان هاي آبي داراي هويت منحصر به فرد خود هستند، همانطور که بازارهاي قديمي مصر يا خيابانهاي قديمي پاريس يا شلوغي شانگهاي و توکيو و ميدان تايمز داراي ويژگي هايي منحصر به فرد خود هستند،  اين مختصات نيز در ذهن مردم جهان ثبت شدهاند.

وي افزود: يک گردشگر که از کيلومترها دورتر از ايران براي ديدن اين فضاي معماري يا فضاهاي مشابه ديگر همچون باغ چهلستون، باغ هشتبهشت، باغ فين کاشان يا باغ شازده کرمان به ايران آمده، دوستدار آن است که با آرامش  کامل با  باغها، مساجد و کاخ هاي ايران آشنا شود و ذهن و چشم او به اندازه کافي مملو از تصاوير شلوغ و پر زرق و برق بيلبوردها، تابلوهاي تبليغاتي، مانيتورهاي شهري، مجسمهها و حجم هاي خلاق شهري و انواع ديگر تبليغات شهري است.

زيبايي اصفهان از بين رفته است

روناک صالحي کارشناس ارشد برنامه ريزي شهري که از تهران به اصفهان سفر کرده بود در اين خصوص به خبرنگار ما گفت: بعد از 10 سال که ميدان نقش جهان را ديدم، اثري از زيبايي و تاريخ و سنت در آن  وجود ندارد؛ نصب تابلوها بسيار زشت است وحالت سنتي و تاريخي بودن ميدان را از بين ميبرد.

وي گفت: علف هاي زرد، سراسر ميدان را گرفته و ميدان طراوت و زيبايي گذشته را ندارد.

وي ادامه داد: متاسفانه اکنون سيماي اين ميدان تاريخي شايسته آن نيست. ميدان نقش جهان متعلق به همه بشريت است؛ما امانت دار آن هستيم، رمز و راز اين بنا در" وحدت" است. بايد اين وحدت حفظ شود.