هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   193   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

"چکــــش کاری" مانع طـــــرح جامع مسکــــن

شبنم عزيزي

طرح جامع مسکن که قرار بود اواخر سال گذشته به کميسيون عمران مجلس ارائه شود با تأخيري چندين ماهه نهايتاً هفته گذشته 25 شهريورماه جاري تصميم به رونمايي از آن گرفته شد اما باز هم به دلايل نامعلومي به تأخير افتاد!

 در اوايل شهريور بود که عباس آخوندي وزير راه و شهرسازي در پيامي از رونمايي طرح جامع مسکن خبر داد و اعلام کرد؛ پس از انتشار تدريجي طرح جامع مسکن صاحبنظران و نخبگان حوزه مسکن، اين طرح را از نظرات و نقدهاي خود محروم نسازند، اما با گذشت 20 روز از اين پيام و درخواست آخوندي نهتنها هيچکدام از نخبگان و صاحبنظران حوزه مسکن نظري در مورد طرح جامع مسکن در سايت وزارت راه و شهرسازي ارائه نکردند بلکه از وزارت راه و شهرسازي خبر رسيد که رونمايي از طرح جامع مسکن به مهرماه موکول شده است.

به گزارش پيام ساختمان اين طرح داراي سرفصلهاي مختلفي است که مستلزم تصميمگيريهاي کلان کشور است. يکي از مواردي که در پيشنويس سند طرح جامع مسکن بهطور ويژه به آن پرداختهشده سياست مسکن مهر است، البته اين پرداختن به معناي تأکيد بر ضرورت تداوم اين سياست نيست، بلکه بخش عمدهاي از پيشنويس طرح جامع مسکن به بيان ايرادات و اشکالات مسکن مهر اختصاص دادهشده است.

اين طرح مجموعهاي كامل از سياستهاي اجرايي درازمدت شامل تعديل قيمت مسكن، تقويت عرضه در بازار و در نهايت ساماندهي بازار مسكن و ... است. طبق قانون برنامه چهارم طرح جامع مسکن بايد در پايان سال اول اين برنامه يعني در سال 84 تهيه و به تصويب ميرسيد، اما صرفاً بخشهايي از آن مانند طرح مسكن مهر و احداث واحدهاي استيجاري با توجه به موقعيتهاي موجود، به اجرا گذاشته شد.

تدوين طرحي با عمر يک دهه

حدود 10 سال از تدوين طرح جامع مسكن ميگذرد و تاکنون اجراي راهکارهاي تدوينشده در اين طرح مورد انتقاد بسياري قرارگرفته است. در نهايت تبعات يكي از راهكارهاي آن، تحت عنوان واگذاري حق بهرهبرداري از زمين (طرح مسكن مهر) و بالاخره تغييرات اساسي در رشد اقتصادي و به دنبال آن تحول در نحوه توزيع درآمد و حجم خانوارهاي کمدرآمد منجر به اين شد که مسئولان بار ديگر به بازنگري دوباره در نقشه راه طرح جامع مسكن بينديشند.

 به همين منظور شوراي راهبردي بازنگري طرح جامع مسكن، تشكيل و با انتخاب دانشگاه صنعتي شريف بهعنوان مجري طرح و تشكيل كارگروههاي تخصصي(مديريت زمين و توسعه شهري، نظام تأمين مالي و مالياتها، صنعت ساختمان، مسكن كمدرآمدها، بهسازي بافتهاي فرسوده و سكونتگاههاي غيررسمي و مسكن روستايي) بازنگري همهجانبه طرح از نيمه دوم سال 1392 آغاز شد.

منسجمترين بسته سياستي بخش مسكن

عباس آخوندي طرح جامع مسكن را بهعنوان منسجمترين بسته سياستي بخش مسكن ميداند كه با پشتوانه پنج دهه برنامهريزي در ايران و بر بستر برنامههاي توسعه قبل و پس از انقلاب شکلگرفته است. او ميگويد: طرح جامع را در واقع ميتوان پاسخي همهجانبه به نگرشهاي حاكم بر طرحهاي قبلي و در راستاي كاهش نواقص آنها ارزيابي كرد.

برنامه ريزان اين طرح نيز ميگويند: هدف طرح جامع مسکن اين است که برنامههاي ملي مسکن را همزمان تا سطح استاني پيش ببرد و بعد در گام نهايي براي شهرهاي با جمعيت بيش از 25 هزار نفر برنامهريزي کند. ظاهراً در مطالعات طرح جامع مسکن، هم جمعيت اجارهنشين کمدرآمد را بهعنوان نيازمندترين گروه  که تعداد آنها در حال حاضر 6/2 ميليون خانوار است و در 4 دهک اول قرار دارند، افزايش داده و هم برنامههاي بيشتري براي آنها طراحيشده است. براي اين گروه سياستهايي همچون پيوند مسکن اجارهاي با بافت فرسوده، پرداخت يارانه اجارهبها، تأمين سپرده بانکي از طريق وجوه اداره شده براي تأمين وام خريد، مسکن کارگري و استفاده از ابزار زمين براي پشتوانه اين سياستها در نظر گرفتهشده است.

واکنشها به تدوين طرح جامع

بهاينترتيب انتظار ميرود دولت به پشتوانه اين طرح ملي اصلاحات احتمالي را در مسير دستيابي به اهداف اعمال کند. با اين حال واکنشهاي بسياري از سوي برخي صاحبنظران و مسئولان در پي داشته است. طوري که گفته ميشود طرح جامع مسکن بهصورت دستوري تدوينشده که مسئولان نيز اين طرح را قبول ندارند، بنابراين ميخواهند بهصورت دستوري اين طرح را نيز اجرا کنند.

از سوي ديگر، نخبگان حوزه مسکن با وجود درخواست وزير راه و شهرسازي، نقد و نظر خود در مورد اين طرح را ارائه نکردهاند. پرسش اينجاست که تأثيرات جانبي اجراي طرح در عرصه اقتصاد کلان چيست. يکي از مواردي که در پيشنويس سند طرح جامع مسکن به آن توجه ويژهاي شده پروژه مسکن مهر است. در پيشنويس سند طرح جامع مسکن آمده است: اجراي مسکن مهر عملاً موجبات کاهش قدرت خريد آحاد افراد جامعه را فراهم کرده است و عليرغم نيات حمايتي خود به دليل شيوه تأمين مالي، وضعيت مسکن کم درآمدها بدتر شده است. در نتيجه تأثير اجراي مسکن مهر بر نقدينگي و پايه پولي را نميتوان ناديده گرفت. به نظر ميرسد در اين بخش از طرح، بازار مسکن بيش از هر چيز منتظر تعيين تکليف طرح جامع مسکن است که برخلاف وعدهها اواخر شهريور رونمايي نشد و زمان دقيق رونمايي آن هم هنوز مشخص نيست.

بياطلاعي مجلس از محتواي طرح

به گفته رئيس کميته مسکن و شهرسازي مجلس، از نظر کميسيون عمران و کميته مسکن مجلس طرح جامع مسکن قبل از رونمايي به اصلاحاتي نياز دارد که اين اصلاحات در جلسهاي با حضور آخوندي مجدداً بررسي خواهد شد.

سيد احسن علوي ميگويد: بعد از ارائه پيشنويس اوليه طرح جامع مسکن و بررسي آن در کميسيون عمران تقاضا کرديم اين پيش نويس در کميته مسکن هم بهصورت مجزا بررسي و اصلاحات لازم اعمال شود که اين کار عملي نشد.

 نماينده مردم سنندج، ديواندره و کامياران در مجلس با اشاره به اينکه رونمايي از طرح جامع مسکن  تا 15 مهرماه به تأخير افتاده است، معتقد است: اين تأخير بهترين فرصت براي ارائه طرح به کميسيون عمران و کميته مسکن مجلس است تا ابعاد کلي سياستهاي حوزه مسکن مورد بررسي دقيق قرار گيرد.

رئيس کميسيون عمران مجلس نيز با بيان اينکه هنوز نمايندگان مجلس پيشنويس طرح جامع مسکن را نديدهاند، معتقد است: اولين انتقاد به طرح جامع مسکن اين است که اين طرح قرار بود اواخر سال گذشته به کميسيون عمران مجلس ارائه شود که هنوز چنين اتفاقي نيفتاده است.

سيد مهدي هاشمي ميگويد: فکر ميکنم وزارت راه و شهرسازي و دولت هم هنوز به جمعبندي و اتفاقنظر نرسيدهاند بنابراين اگر دولت يا وزارت راه و شهرسازي به جمعبندي نهايي در خصوص طرح جامع مسکن رسيدند ما نمايندگان مجلس نيز ميتوانيم در خصوص آن اظهارنظر کنيم، ما هنوز نميدانيم که طرح جامع مسکن لايحه است و اصلاً آيا اين طرح در مرحله کارشناسي يا در مرحله ابلاغ است.

پيشازاين عضو هيئترئيسه کميسيون عمران مجلس نيز با انتقاد از وضعيت بلاتکليف بخش مسکن عنوان کرده بود: بزرگترين ايراد اين طرح نداشتن برنامه براي ساخت و توليد مسکن جديد است. رويکرد اصلي اين طرح عمدتاً نگهداري بافتهاي فرسوده و واحدهاي مسکوني موجود است و براي توليد و ساخت مسکن جديد برنامه خاصي پيشبينينشده است. محمدرضا رضايي اظهار اميدواري کرده بود تا با چکشکاريهايي که در مجموعه دولت در رابطه با طرح جامع مسکن صورت ميگيرد براي ساخت مسکن جديد تدبير شود.

بهاينترتيب به نظر ميرسد پس از سالها مطالعه، هنوز ابهاماتي در زمينه چگونگي پاسخگو بودن اين طرح در مراحل اجرايي وجود دارد. طرح جامع مسكن در شرايطي همچنان در حال بررسي است که آينده مسکن، دغدغههاي تأمين مسكن اقشاركم درآمد، مديريت جامع شهري و ساختوساز براي پاسخگوي به نيازهاي مردم، چشمانتظار  طرحها و برنامههاي اميدوارکننده است.