هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   191   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

زنده رود زمانی زنده بود

آرزوافشارزاده

روزهایی  بود که  عصر هنگام  روی پلههای سنگی پل خواجو در اصفهان مینشستیم و  جریان  آب را تماشا میکردیم.تفریحمان این بود که کنار رودخانه قدم بزنیم. چه صفایی داشت.یادم هست زمانی که  همراه با بچههای دانشگاه برای گردشگری به اصفهان رفته بودیم، وقتی به رودخانه زایندهرود رسیدیم همه انگشت به دهان گرفته بودند. عبور یک رودخانه زیبا وسط شهر!!چه دیدنی!آنچه اصفهان را از سایر شهرها متمایز می کرد همین رودخانه بود. مردم سایر کشورهای جهان هم اصفهان را به  غیر از بناهای تاریخی حیرت انگیزش با همین پل خواجو و دو شیر کنار آن به یاد می آورند.اما حالا چند وقتی است که صدای پای آب  در "زنده رود"  به گوش نمیرسد. چند وقتی است که  هر گردشگری که به اصفهان می رود، غمناک و سرخورده بر میگردد چرا که زایندهرود یک سالی هست که خشک شده و محل رودخانه به زمین بازی کودکان و محل رفتوآمد عابران تبدیلشده است.

سوء مدیریت آب دلیل خشکی زایندهرود

برخی میگویند خشک شدن زایندهرود به دلیل کم آبی است و این مسئله گریبان سایر استانها را نیز گرفته است اما حشمت الله انتخابی  عضو جمعیت دوستداران محیط زیست و طبیعت یار، علت این امر را سوء مدیریت آب میداند و به خبرنگار پیام ساختمان میگوید:خشکی زایندهرود به دلیل سوء مدیریت آب  است. وضعیت دریاچه ارومیه و سایر دریاچههایی که در حال خشک شدن هستند نیز به همین دلیل است. عدم تناسب آب موجود و نیازی که ایجاد شده اعم از جمعیت، صنعت و کشاورزی باعث به وجود آمدن این مسائل شده که نشان میدهد مکانیابی جامعی برای صنایع نداشتیم.

وضعیت اسفناک است

به گفته انتخابی، زایندهرود سابق بر این نیزخشک شده بود اما وضعیت حال حاضر به دلیل افزایش جمعیت اسفناک تر از گذشته است چون منابع و رودخانههای متعددی که آب زایندهرود  را تأمین می کرده در همان بالادست تصرفشده است.

برخی فکر میکنند آب زایندهرود سرچشمه واحدی دارد اما صدها چشمه  آب بزرگ و کوچک و دهها رودخانه منبع تأمین آب زاینده رود است.

تقسیم آب زاینده رود از دوره اردشیر بابکان

عضو جمعیت دوستداران محیط زیست و طبیعت یار، تقسیم آب زایندهرود را دارای سابقهای 1800 ساله می داند و میگوید: از زمان اردشیر بابکان آب تقسیمشده بود و در کتاب اعلاق النفیسه  ابن رسته نیز ذکر شده است.وی با تأکید بر اینکه آب طبیعی رودخانه  متعلق به حقآبه بر  هاست،بیان میکند:

دولت موظف بوده چون جمعیت در حال افزایش است برای این جمعیت آب تأمین کند به همین علت در دهه چهل سد زایندهرود زده شد تا سهمابه  مردم تامین شود. تونل اول کوهرنگ هم که در سالهای بین 1327 تا1332 با هزینه کسانی که حقآبه داشتهاند تأسیسشده  متعلق به حقابه بر هاست.

صراحت قانون

عمده تصرفات غیر قانونی که در این 8سال به وجود آمده،  باعث بروز مشکل بحرانی امروزی در زاینده رود شده است.

انتخابی به دو ماده قانون مدنی اشاره می کند و میگوید: طبق ماده 158 قانون مدنی، اگر تاریخ احیای  اراضی رودخانه مختلف باشد زمینی که احیای آن مقدم بوده در مصرف آب نیز مقدم است. یعنی نمی توان به بهانه احیای یک منطقه جدید، منطقه قبلی را خشکاند. اگر مازادی بود می توان آب را به آن قسمت فرستاد.

در ماده 159 نیز آمده است هر گاه کسی بخواهد زمینی جدید در اطراف رودخانه احیا کند و آب رودخانه  زیاد باشد و برای صاحبان قبلی تضییعی نباشد میتواند رودخانه را مشروب کند، والا حق بردن آب را ندارد اگرچه زمین او بالاتر از زمین سایرین باشد.

فرو نشست زمین خطری برای بناهای تاریخی

به گفته  اکثر مسئولان و کارشناسان اصفهانی،آمار ورود گردشگر داخلی و خارجی به قطب گردشگری ایران - اصفهان - به دلیل خشکی زایندهرود تا 50 درصد کاهش یافته است.

مجتبی کنعانی کارشناس مرمت آثار تاریخی به خبرنگار پیام ساختمان میگوید: خشک شدن زایندهرود بر بحث گردشگری بسیار تأثیر گذاشته و این مسئله قابل مشاهده است. حتی خود مردم اصفهان نیز هرچند ماه یک بار رغبت پیدا میکنند کنار رودخانه قدم بزنند.

کنعانی تأکید میکند:هر جا که به مدت زمان طولانی به مدت چند قرن رودخانه ای وجود داشته و از بین رفته باشد، بر زمین های اطراف خودش تأثیر میگذارد. وقتی آب نیست و از آب های زیرزمینی نیز استفاده میشود بحث فرو نشست زمین پیش می آید.

به گفته کنعانی، مصالح بناهای تاریخی و قدیمی اصفهان به شکلی بوده که اگر  رطوبت به آن نرسد مقاومت آن از بین می رود و بسیار خطرناک است.

وی بیان می کند: شماری این راه حل را بیان کردند که حوضچههایی اطراف زایندهرود و سیوسهپل به وجود بیاوریم اما اثری ندارد . در صورتی که زمین باید به فاصله چند کیلومتر اطراف رودخانه از آب اشباع شده باشد.

مسئلهای ملی

خشک شدن زایندهرود نهتنها یک مسئله منطقهای نیست بلکه رویدادی ملی است و تبعات آن دامنگیر کل کشور میشود. تا جایی که به گفته حاج رسولیها، رئیس شورای اسلامی شهر اصفهان بيش از 300 هزار كشاورز شرق اصفهان به دليل كم آبي زاينده رود بيكار شده و به شهر اصفهان هجوم آوردهاند.

حتی تالاب جهانی گاوخونی با 46 هزار هکتار وسعت، خشک و به کانون تولید ریزگردها تبدیل شده است، این تالاب در فلات مرکزی قرارگرفته است که علاوه بر ایجاد رطوبت مانع پیشروی کویر و شن زارها به اصفهان میشد.

انتخابی، در این زمینه میگوید: به زودی گرد و غبار ناشی از خشک شدن تالاب گاوخونی به تهران هم خواهد رسید و اگر دیر بجنبیم اصفهان تا 15 سال آینده از بین خواهد رفت.

مردم اصفهان خواستار حقآبه خود هستند

 مسئول کمیته آب و صیانت از زایندهرود و عضو شوراي اسلامي شهر اصفهان احقاق حقوق شرعي، قانوني و تاريخي مردم استان اصفهان در حوضچه زایندهرود را خواستار شد.

مهندس فتح ا... معين، در گفتگو با پیام ساختمان می گوید: شورای اسلامی شهر اصفهان کمیته ویژه آب برای پیگیری احیای زایندهرود را تشکیل داده است.

وی درباره اقداماتی که تابهحال برای احیای زایندهرود در این کمیته انجامشده میگوید: تشکیل جلسه با ریاست مجلس شورای اسلامی برای ارائه گزارش، برگزاری جلسات متعدد با مجمع نمایندگان استان در مجلس شورای اسلامی، ملاقاتهای مکرر با استاندار اصفهان برای هماهنگی و پیگیری احیای آب زایندهرود و مکاتبه با ریاست جمهوری و معاون اول ایشان که رئیس شورای عالی آب است، از جمله اقدامات این شورا برای حل مشکل آب است.

معین تأکید میکند: اصفهان دارای یک حقابه تاریخی به میزان 900 میلیون متر مکعب در سال است. در سال 1333 هیئتوزیران وقت، کل آب را به کشاورزان اصفهانی اعطا کرد که کل آن به یک میلیارد و دویست میلیون متر مکعب میرسد.

میزان برداشت آب شرب توسط دولت  400 میلیون و برای صنعت 100میلیون مترمکعب است که دولت مازاد آن را از حقابه کشاورزان اصفهانی برداشت میکند.

وی با اشاره به اینکه برداشت غیر مجاز آب توسط دولت باعث خشک شدن زایندهرود شده است، اظهار داشت: اصفهان در مجاورت کویر است. فضای سبز و بخش کشاورزی میتوانست جلوی کویری شدن این شهر را بگیرد که در حال حاضر متأسفانه در حال نابودی است.