هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   190   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

مجریان ذیصلاح؛ «دوا» یا «دعوا» ؟

مدتهاست که علیرغم اجرای طرحهای بزرگ ساختوساز انبوه، صنعت ساختمان با چالش، بحران و معضلات فراوانی، دست به گریبان است و متولیان آن به دلیل متوقف نشدن تخلفات ساختمانی صدها دغدغه و دلمشغولی دارند. اما شاید به لحاظ کلی چالشی به اهمیت دغدغه مجریان ذیصلاح و نظارت وجود نداشته باشد.

نبود سازندگان ذی صلاح در اجرا در حال حاضر به مهمترین معضل این صنعت و سازمان نظارتی نظاممهندسی تبدیلشده است. درحالیکه اگر انجام حرفهای و تخصصی کار را توسط متخصصان کارآمد بپذیریم و تولید ساختمان را نیز فرآیندی کاملاً تخصصی بدانیم، جایی برای توجیه حضور نیروهای غیرمتخصص باقی نمیماند. با این تفاسیر نظاممهندسی مدعی آن است که  صنعت ساختمان را به سمت نیروهای متخصص و برخوردار از صلاحیت حرفهای هدایت کند، پرسش این است چگونه و با چه ابزاری این کار شدنی است در جایی که عوامل زیادی دستبهدست هم داده تا کاهش کیفیت ساختمانها را رقم بزند.

 سازمان نظاممهندسی با چه ابزاری قصد دارد تا با هدف پررنگتر کردن نقش مجریان ذیصلاح، حرفهایها را به مسیر ساختوسازها هدایت کند؟ آنهم در شرایطی که در افزایش کیفیت ساختوسازها آیتمهای متعددی دخیل است که نمیتوان دایره آن را تنها محدود به مهندسان ناظر، طراح و مجری ذیصلاح نمود و با گفتن این موضوع که فقدان مجری ذیصلاح مهمترین عامل بازدارنده در ساختوسازهای اصولی است! دست این افراد را از این حرفه کوتاه خواهیم کرد.

استادکاران ماهر

یکی از این آیتمها در افزایش کیفیت ساختوسازها استفاده از استادکاران است، درحالیکه کمبود نیروهای استادکار تبدیل به بحرانی برای این صنعت شده است. خیل گسترده جوانان  فارغالتحصیل از دانشگاهها را میبینیم که هیچگاه حاضر نیستند وارد امور عملیاتی شوند، بنابراین ما در کشور با کمبود استادکار مواجه هستیم. در این رابطه ماده 4 آییننامه نظاممهندسی تعیین صلاحیت کاردانهای فنی را بر عهده وزارت راه و شهرسازی قرار داده است، اما این کاردانهای فنی باوجوداینکه از سوی وزارت راه و شهرسازی پروانه اشتغال کسب میکنند انگار در صنعت ساختمان جایگاهی ندارند. تکنسینهای فنی در صنعت ساختمان کمتر شناسایی و رتبهبندی میشوند درحالیکه اجرای اصلی پروسه ساخت واحد مسکونی بر عهده این تکنسینها است اما در صنعت ساختمان جای آنها خالی است.

قوانین ساختمانی

کنترل در ساختوساز شهری از ابتدای شکلگیری قوانین آن با مشکل مواجه بوده است. بهعنوانمثال بیست سال از تصویب قانون نظاممهندسی و کنترل ساختمان میگذرد و درصد زیادی از آن اجرایی نشده است. علت آن بخش از قانون که اجرایی نشده مانند عدم بهکارگیری مجری ذیصلاح، عدم بهکارگیری استادکاران ماهر، عدم صدور شناسنامه فنی و ملکی ساختمان ...  چیست؟ قانون بهدرستی نوشتهنشده است یا دستگاههای مسئول در اجرای آن کوتاهی میکنند. درنتیجه شاهد آن هستیم که دستگاههای متولی در صنعت ساختمان نظیر وزارت راه و شهرسازی نیز تلاش جدی برای اجرای بهینه قوانین و ضوابط حوزه ساختمان را ندارند.

شرکتهای مهندسی

اجرای ساختمان توسط مهندسان فاقد تخصص فنی یکی دیگر از آیتمهای بازدارنده در ساختوسازهای اصولی است که خود سازمان نظاممهندسی نیز از آن آگاه است. مهندسی که با اخذ مجوز شرکت سازنده پروژه ساختمانسازی دریافت میکند اما ازآنجاییکه تنها در اندیشه سود است فرایند اجرای آن را با یک چرخه معیوب دوباره به پیمانکاران فاقد تخصص واگذار میکند. یا برخي از فارغالتحصیلان و مهندسان ما توانايي ساختوساز را ندارند و نمیتوانند بهعنوان يک سازنده حرفهای عمل کنند، اما بعضاً میبینیم حتی اینگونه افراد دارای شرکتهای رتبه دار نیز هستند، این در حالی است که کنترلی بر این نوع شرکتها وجود ندارد تا فقط به کساني که صلاحيت حرفهای دارند پروانه داده شود.

مصالح استاندارد

علیرغم آنکه سالهاست هم از سوی سازمان و هم از سوی دیگر نهادهای دستاندرکار در مسائل مرتبط با صنعت ساختمان، بر ضرورت جلوگیری از واردات مصالح ساختمانی نامرغوب و همچنین تولید و مصرف مصالح غیراستاندارد، تأکید میشود هیچ‏گاه این گره کور گشوده نشد و همچنان ایمنی، دوام، استحکام ساختوسازها در معرض تهدید است. استاندارد بودن مصالح ساختمانی را هیچیک از عوامل فنی دستاندرکار مثل مهندس طراح، ناظر و... نمیتوانند تضمین کنند ، پس چگونه میتوان استاندارد بودن مصالح ساختمانی را تضمین کرد، این سازمان عملاً عنوان میکند مهندسان ناظر اغلب از نوع استاندارد مصالح بیاطلاع هستند! چراکه نظارت و کنترل جدی بر مبادی ورودی، توزیعی و تولیدی مصالح ساختمانی صورت نمیگیرد و در نتیجه این امر شاهد عرضه مصالح غیراستاندارد در صنعت ساختمان هستیم.

کارگران ساختمانی

بهرهگیری از کارگران دارای پروانه مهارت از دیگر آیتمهایی است که باز نظارت بر این حیطه هم از حوزه اختیارات این سازمان خارج است، مطابق قانون نظاممهندسی ساختمان، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف شده از طریق سازمانهای فنی و حرفهای نسبت به شناسایی افراد شاغل در صنعت ساختمان، آموزش و صدور کارت مهارت برای آنها اقدامات لازم را انجام دهد، این در حالی است که از طرفی این الزام قانونی تحت تأثیر برخی عوامل درست اجرایی نشده است. از طرف دیگر عدم رغبت کارفرمایان در بهکارگیری این نوع نیروی انسانی است. قطعاً بهکارگیری نیروی انسانی ماهر در صنعت ساختمان منجر به افزایش کیفیت طول عمر سازههای ساختمانی میشود و با این هدف هم کارگران ساختمانی ملزم به دریافت کارت مهارت شدند اما واقعاً چقدر از این افراد استفاده میشود درجایی که بسیاری از پیمانکاران ترجیح میدهند برای پایین بردن دستمزد از نیروی فاقد تخصص استفاده کنند!

شهرداریها

شهرداریها مطابق قانون مسئولیت اطمینان از پایداری آنچه در شهر ساخته میشود و همچنین انطباق آن با مقررات شهرسازی یا به عبارتی کنترل ساختوساز در شهرها را بر عهده دارند، این در حالی است که دقیقاً در بسیاری از موارد کاملاً خلاف آن عمل میشود، مثلاً اصول شهرسازی میگوید در فلان منطقه با این زیرساختها و امکانات ساخت دو طبقه بیشتر مناسب نیست اما شهرداری میگوید چون نیاز به تأمین مالی دارم سهطبقه دیگر هم مجوز ساخت میدهم!

رئيس سازمان نظاممهندسی ساختمان نیز مهر تأییدی بر این موضوع زده است بهطوریکه پیشتر عنوان کرد که فقط 20 درصد از درآمد شهرداران از محل ارائه خدمات است و مابقي مربوط به فروش تراکم و دريافت جريمه بابت تخلفات ساختمان است و تا وقتي نان شهرداریها در توسعه تخلف است و تنها راه بقاي آنها اين است که جريان تخلف ادامه داشته باشد، شهرداری الزام نمیکند که باید مجری ذیصلاح سازنده ساختمان باشد

مهندسان

مهندس ماهر و متخصص یکی از مهمترین عوامل کاهش خطاها و تخلفات ساختمانی هستند. حرفه مهندسی در کشورهای موفق فقط برمبنای تحصیلات دوره دانشگاه تعریفنشده و دروس دانشگاهی نیز بدون ارزیابیهای حرفهای مهندسی ارائه نمیشود و درعینحال در این کشورها فقط تعداد معدودی از فارغالتحصیلان دانشگاه به حرفه مهندسی راه پیدا می‏کنند. این در حالی است که بعضاً در کمال تعجب مشاهده میشود اندوختههای برخی مهندسان ایرانی تنها در حد یکسری دادههای تئوری است و از حل.... مسائل عملی یک سازه ناتوان هستند. آن هم.. در شرایطی که صنعت ساختمان نمیتواند، از........ نوآوریهای روز دنیا فاصله بگیرد عقبافتادگی..... صنعت ساختمان از این موضوع و نبود.مهندسان خلاق آثار و لطمات زیادی به همراه داشته است.

 موارد مورداشاره تنها برخی آیتمهای موردبحث در این حوزه بود که سازمان نظاممهندسی و یا هر نهاد نظارتی و کنترلی نمیتواند با ادعاهای شعاری به خلاء های آن پایان دهد مگر آنکه از وجود پشتوانه قوی برای ساماندهی و کنترل ساختوساز برخوردار باشد. اولین حداقلها برای تحقق آن، شفافیت و  وجود منابع دقیق اطلاعاتی از وضعیت زمین، مسکن شهری، تعداد املاک و کاربریها، حتی تعداد فعالان این حوزه و میزان سرمایه و گردش کار نهادهای کنترلی است؛ مسئلهای که علیرغم وجود طرحهای جامع شهری توسط نهادهای متولی مغفول مانده و باعث شده تا سایر ارگانهای ذیربط با چنگ زدن به برنامههای ناقص نتوانند گره محکم مشکلات این صنعت را باز کنند.