هرهفته شنبه ها - سال سیزدهم

پرتیراژترین نشریه صنعت ساختمان

نشریه شماره   190   دوهفته نامه آرشیو PDF پیام ساختمان

ضرورت توسعه خانه های کم مصرف

دکتر داود فدایی

 مهندس آزاده عباسی

 

خانههای کم مصرف انرژی و یا صفر انرژی، ساختمانهایی هستند که با استفاده از به کارگیری روشهای مدیریت و بهینه سازی مصرف انرژی، میزان مصرف آنها به حداقل میرسد. در صورتیکه این خانه ها کلیه نیازهای انرژی خود را از منابع ارزان قیمت، در دسترس، و پاک نظیر انرژیهای تجدیدپذیر تامین نمایند، به آنها خانههای با مصرف انرژی صفر گفته میشود. در این دسته، میزان انرژی تولیدی مساوی و یا بیش از نیاز انرژی سالانه ساختمان است. البته باید توجه داشت که در یک خانه کم مصرف یا صفر انرژی، در ابتدا بهینه سازی مصرف انرژی در دستور کار قرار گرفته و سپس از منابع انرژی تجدیدپذیر  برای تامین نیازها استفاده میشود.

در طی 30 سال اخیر ساخت این خانهها در جهان، به ویژه در امریکا و کشورهای صنعتی، و پیشرفته اروپایی و آسیایی، رشد چشمگیری داشته است. اهداف مدون این کشورها در جهت کاهش انتشار مواد آلاینده و جلوگیری از گرم شدن کره زمین، موجب شده است که آنها برنامهریزیهای درازمدتی در این خصوص تدوین کنند. به عنوان مثال دپارتمان انرژی امریکا در نظر دارد تا سال 2020 بیش از یک صد هزار دستگاه از این خانهها را بسازد؛ اتحادیه اروپا نیز در این خصوص تا سال 2015 ساخت 250 خانه کم مصرف انرژی بر پایه خورشید را در 5 کشور اروپایی در نظر دارد. در این میان، سازمانهای بینالمللی جهانی نظیر IEA نیز با تعریف وظایف ویژهای، کلیه کشورهای عضو را در اجرای  برنامههای خود در این خصوص راهنمایی و ترغیب میکند.

نکات مهم در یک خانه کم مصرف انرژی

در یک خانه کم مصرف انرژی، طراحی ساختمان، میزان مصرف انرژی، بار حرارتی داخل ساختمان، و نحوه تولید انرژی در داخل خانه در کنار یکدیگر دارای اهمیت است. در اکثر موارد- کاهش انرژی در ساختمان -طی فرایند طراحی آن، باید در نظر گرفته شود. به کارگیری استانداردها و روشهای مناسب معماری خورشیدی نظیر استفاده از سایبانها، تهویه طبیعی، گرمایش و سرمایش طبیعی، قرار دادن مناسب پنجرهها، شکل و جهت ساختمان، از جمله موارد حایز اهمیت در این بخش هستند.

به کارگیری عایقبندی مناسب از نقطه نظر حرارتی برای حذف بار حرارتی ناشی از این امر در دیوارها، سقف و پنجرهها، از دیگر موارد است. ضمن اینکه مواد به کار رفته در ساخت ساختمان نیز باید از لحاظ میزان انتقال حرارت و کاهش بار حرارتی مورد توجه ویژه قرار گیرند.

نکته دیگر و قابل اهمیت در خانه های کم مصرف انرژی، توجه به کاهش میزان مصرف از طریق به کارگیری وسایل کم مصرف است. استفاده از تجهیزات روشنایی مناسب، به کارگیری تایمرهای نوری، ترموستاتها، سیستمهای بازیاب حرارت، تجهیزات سرمایشی و گرمایشی با بازده انرژی بالا، و روشهای مختلف بهینهسازی مصرف انرژی، در ساختمان است؛در کنار این موارد تغییر فرهنگ ساکنان و ترغیب آنان به استفاده از این روشها، نکتهای است که بایستی مد نظر قرار گیرد.

کاهش میزان مصرف انرژی در این ساختمانها با به کارگیری و جایگزینی انرژیهای تجدیدپذیر و تجهیزات مرتبط با آن نیز امکان پذیر است. در این حالت، خانههای کم مصرف یا خود به صورت مستقل انرژی خود را از این منابع تامین  میکنند، و یا اینکه منابع تولید انرژی آنها از طریق شبکههای موجود از انرژیهای تجدیدپذیر تامین میشود. دسته دوم عمدتا انرژی خود را از نیروگاههای بادی و یا خورشیدی موجود در شهر تامین میکنند. اما  نمونه بارز و متداول  این خانههای کم مصرف، ساختمانهایی هستند که به صورت مستقل انرژی گرمایشی و یا سرمایشی و الکتریسیته مصرفی خود را از خورشید تامین میکنند. این دسته حتی در مواردی علاوه بر تامین انرژی مصرفی خود، انرژی مازاد تولیدی را نیز به شبکه می فروشند.

ابعاد اقتصادی خانههای کم مصرف انرژی

معمولا افزایش هزینه های ناشی از ساخت خانههای کم مصرف انرژی، بسته به شرایط خاص محل، هزینه کارگر، هزینه انرژی، ... متغیر است و به راحتی قابل پیش بینی نیست؛ اما در مطالعهای که در اروپا انجام شده است، این ساختمانها به دلیل استفاده از تجهیزات ویژه نظیر عایقها، پنجرهها، تجهیزات مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر (نظیر آبگرمکنهای خورشیدی، پانلهای  فتوولتائیک،...)، افزایش هزینههای نزدیک به 15 درصد نسبت به ساختمانهای معمولی دارند، البته این افزایش در برخی از کشورها نظیر آلمان و سوئیس بین 4تا6 درصد است. به طور معمول هزینه مازاد ساخت این خانهها معادل 100 یورو، به ازای هر مترمربع با دوره بازگشت سرمایه کمتر از 20 سال است. انتظار می رود با پیشرفت تکنولوژی، هزینه ساخت این خانهها تا سال 2030 بیش از 20درصد کاهش یابد.

البته باید توجه داشت که این ساختمانها در طول مدت عمر خود نقش زیادی در کاهش هزینههای مصرف انرژی دارند و هزینه بهینه سازی مصرف انرژی در طول زمان به صورت عمده، هزینه سرمایه گذاری اولیه آنها را پوشش میدهد.

كارشناسان بخش مسكن پيش بيني كردهاند كه در خلال 10 تا 15 سال آينده، ساخت خانه هاي پيش ساخته با مصرف صفر انرژي، از لحاظ فني و اقتصادي امكان پذير خواهد شد.

اهمیت خانههای کم مصرف انرژی در ایران

بررسی الگوی مصرف انرژی در بخش های مختلف  در کشور و مقایسه آن با کشورهای در حال توسعه ای نظیر چین، هند، اندونزی، مالزی و پاکستان نشان میدهد که در کشور ما بخش خانگی و تجاری، با مصرف بیش از 40 درصد از انرژی نسبت به صنعت-که فقط 27 درصد مصرف انرژی متعلق به آن است- بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. این در حالی افست که در این کشورها بخش صنعت 34درصد و بخش خانگی 21درصد از مصرف انرژی را به خود اختصاص دادهاند.

 یکی از اولین اقدامات در این راستا توجه به امر بهینهسازی مصرف انرژی و ساخت خانه های کم مصرف انرژی است. کنترل ساختار ساختمانهای جدید به نحوی که کاهش مصرف انرژی در ساخت آنها مد نظر قرار گیرد، و یا در مورد ساختمان های فعلی که در حال استفاده می باشند، انجام تعمیرات اساسی و یا  پیادهسازی اصولی برای منطقی کردن مصرف انرژی ضروری است. در این میان با توجه به پتانسیل بالای کشور در زمینه انرژی های تجدیدپذیر و به ویژه انرژی خورشیدی (متوسط تعداد ساعات آفتابی برابر 2800 ساعت در سال) توجه برای به کارگیری این  منابع  میتواند حرکتی موثر در کاهش شدت مصرف انرژی در بخش خانگی باشد.

هم اکنون شرکتها و موسسات متعددی در زمینه ارایه مشاوره در خصوص مدیریت بهینه مصرف انرژی و نصب تجهیزات خورشیدی در ایران فعالیت میکنند و با جهتگیری جدید دولت در خصوص مباحث انرژیهای تجدیدپذیر، انتظار میرود خانههای کم مصرف انرژی در کانون توجه فعالان این حوزه قرار گیرد و ارتباط موثری بین این شرکتها و موسسات با دستاندرکاران بخش ساختمان آغاز شود.